Atabaeva Madinaxon Maxmudovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Bolalarda perinatal ensefalopatiyaning kechki asoratlarini xalq tabobati usullari yordamida davolashni takomillashtirish” 14.00.41 – Xalq tabobati (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.4.PhD /Tib.6407.
Ilmiy raxbar: Xakimov Nasrulla Sabirovich, tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajargan muassasa nomi: Andijon davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Andijon davlat tibbiyot instituti, DSc.06/2025.27.12.Tib.02.02.
Rasmiy opponentlar: Qayumov Xolmurod Naimovich, tibbiyot fanlari doktori, dotsent; Mirsaydullaev Mirmaxmud Mirshoxidovich, tibbiyot fanlari doktori, professor. 
Yetakchi tashkilot: Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: Andijon viloyatida bolalar perinatal ensefalopatiyasining tarqalishi va mintaqaviy xususiyatlarini aniqlash, ushbu kasallikning kechki asoratlarini oldini olish va davolash xususiyatiga ega bo‘lgan biologik faol moddalarni saqlovchi tabiiy oziq-ovqat qo‘shimchalari tarkibini asoslash hamda xalq tabobati bilan uyg‘unlashgan davolash va profilaktika usullarini ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
bolalarda perinatal ensefalopatiyani davolashga mo‘ljallangan mualliflik asosida oziq-ovqat qo‘shimchalarining antioksidant va antiradikal faolligi in vitro sharoitda spektrofotometrik usul bilan isbotlangan;
ilk bor bolalarda asab tizimi faoliyatini yaxshilashga mo‘ljallangan oziq-ovqat qo‘shimchalarining kimyoviy tarkibi — V va S guruh vitaminlari, polifenol birikmalar, makro va mikroelementlar YuSSX va ICP-OES usullari yordamida aniqlangan;
mualliflik asosida oziq-ovqat qo‘shimchalarining perinatal ensefalopatiyada markaziy asab tizimi funksional buzilishlarini kamaytirish, neyrometabolik jarayonlarni faollashtirish va oksidativ stressni pasaytirishdagi yuqori samaradorligi in vivo sharoitda isbotlangan;
oziq-ovqat qo‘shimchalarini xalq tabobati usullari bilan uyg‘unlashtirib qo‘llash bolalarda perinatal ensefalopatiyaning klinik belgilarini kamaytirish, psixonevrologik holatni yaxshilash va kechki asoratlarning oldini olishda yuqori samaradorlikka ega ekanligi klinik-eksperimental tadqiqotlar asosida isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. 
Bolalar perinatal ensefalopatiyasi (BPEP) kechki asoratlari kasalliklarini davolash va oldini olish uchun yaratilgan oziq-ovqat qo‘shilmalarini ishlab chiqish, hamda mazkur kasalliklarni davolash va profilaktika usullarini takomillashtirish bo‘yicha olingan tadqiqotning ilmiy natijalarga ko‘ra: 
birinchi ilmiy yangilik: bolalarda perinatal ensefalopatiyani davolashga mo‘ljallangan mualliflik asosida oziq-ovqat qo‘shimchalarining antioksidant va antiradikal faolligi in vitro sharoitda spektrofotometrik usul bilan isbotlanganligi asosida ishlab chiqilgan tabiiy kompozitsion oziq-ovqat qo‘shilma uchun resept va tashkilot standarti (TY 303271760-03:2025) ishlab chiqilgan (O‘zbekiston Respublikasi Sanitariya-Epidemiologik jamoat salomatligi qo‘mitasining 2025 y 22 martdagi №26-11b-225-son ma’lumotnomasi, O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy-texnik kengashning 2025 yil 17 dekabrdagi 31-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: Bolalarda perinatal ensefalopatiya kechki asoratlarini davolash va oldini olish uchun yaratilgan “Asataqov” va “Asqov-1”  oziq ovqat qo‘shilmalari yordamida zamonaviy standart davolash usullari bilan uyg‘unlashgan yangi davolash usuli ishlab chiqilib, amaliyotga tadbiq etilgan. Iqtisodiy samaradorligi: tavsiya etil-gan uslubiy tavsiyanoma bo‘yicha, mazkur kasalliklarni davolash va oldini olish uchun yaratilgan OOQ yordamida zamonaviy standart davolash usullari bilan uyg‘unlashgan yangi davolash usuli ishlab chiqilib, amaliyotga tadbiq etilganligi tufayli ushbu kasalliklarni davolashda ishlatiladigan asosiy sintetik dori vositalarga nisbatan har bir bemordan bir oyda Bolalarda perinatal ensefalopatiya  kasalliklari an’anaviy usulda bartaraf etish uchun har bir bemorga kutilayotgan sarf - xarajatlar o‘rtacha sintetik dori vositalarga nisbatan 258000 so‘mni tashkil qiladi. Taklif qilinayotgan usulda esa ushbu qiymat 123000 so‘mni tashkil qiladi, ya’ni xarajatlarni 2 martaga kamaytirish imkonini beradi.
 ikkinchi ilmiy yangilik: ilk bor bolalarda asab tizimi faoliyatini yaxshilashga mo‘ljallangan oziq-ovqat qo‘shimchalarining kimyoviy tarkibi — V va S guruh vitaminlari, polifenol birikmalar, makro va mikroelementlar YuSSX va ICP-OES usullari yordamida aniqlanganligi bo‘yicha asoslov ((TY 303271760-03:2025) tasdiqlangan va O‘zRSEOJSQ 22.03.2025 yy. (№26-11b-225). va O‘zRPA huzuridagi TBB 17.04.2025 y.(№021928) xulosasi olingan. Ijtimoiy samaradorligi: Bolalarda perinatal ensefalopatiya kechki asoratlarini davolash va oldini olish uchun yaratilgan “Asataqov” va “Asqov-1”  oziq ovqat qo‘shilmalari yordamida zamonaviy standart davolash usullari bilan uyg‘unlashgan yangi davolash usuli ishlab chiqilib, amaliyotga tadbiq etilgan. Iqtisodiy samaradorligi: tavsiya etilgan uslubiy tavsiyanoma bo‘yicha, mazkur kasalliklarni davolash va oldini olish uchun yaratilgan OOQ yordamida zamonaviy standart davolash usullari bilan uyg‘unlashgan yangi davolash usuli ishlab chiqilib, amaliyotga tadbiq etilganligi tufayli ushbu kasallik-larni davolashda ishlatiladigan asosiy sintetik dori vositalarga nisbatan har bir bemordan bir oyda Bolalarda perinatal ensefalopatiya  kasalliklari an’anaviy usulda bartaraf etish uchun har bir bemorga kutilayotgan sarf - xarajatlar o‘rtacha sintetik dori vositalarga nisbatan 258000 so‘mni tashkil qiladi. Taklif qilinayotgan usulda esa ushbu qiymat 123000 so‘mni tashkil qiladi, ya’ni xarajatlarni 2 martaga kamaytirish imkonini beradi.
uchinchi ilmiy yangilik: mualliflik asosida oziq-ovqat qo‘shimchalarining perinatal ensefalopatiyada markaziy asab tizimi funksional buzilishlarini kamaytirish, neyrometabolik jarayonlarni faollashtirish va oksidativ stressni pasaytirishdagi yuqori samaradorligi in vivo sharoitda isbotlanganligi tufayli asoslov ((TY 303271760-03:2025) tasdiqlangan va O‘zRSEOJSQ 22.03.2025 y y.(№26-11b-225). va O‘zRPA huzuridagi TBB 17.04.2025 y.(№021928) xulosasi olingan. Ijtimoiy samaradorligi: Bolalarda perinatal ensefalopatiya kechki asoratlarini davolash va oldini olish uchun yaratilgan “Asataqov” va “Asqov-1”    oziq ovqat qo‘shilmalari yordamida zamonaviy standart davolash usullari bilan uyg‘unlashgan yangi davolash usuli ishlab chiqilib, amaliyotga tadbiq etilgan. Iqtisodiy samaradorligi: tavsiya etilgan uslubiy tavsiyanoma bo‘yicha, mazkur kasalliklarni davolash va oldini olish uchun yaratilgan OOQ yordamida zamonaviy standart davolash usullari bilan uyg‘unlashgan yangi davolash usuli ishlab chiqilib, amaliyotga tadbiq etilganligi tufayli ushbu kasalliklarni davolashda ishlatiladigan asosiy sintetik dori vositalarga nisbatan har bir bemordan bir oyda Bolalarda perinatal ensefalopatiya  kasalliklari an’anaviy usulda bartaraf etish uchun har bir bemorga kutilayotgan sarf - xarajatlar o‘rtacha sintetik dori vositalarga nisbatan 258000 so‘mni tashkil qiladi. Taklif qilinayotgan usulda esa ushbu qiymat 123000 so‘mni tashkil qiladi, ya’ni xarajatlarni 2 martaga kamaytirish imkonini beradi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: oziq-ovqat qo‘shimchalarini xalq tabobati usullari bilan uyg‘unlashtirib qo‘llash bolalarda perinatal ensefalopatiyaning klinik belgilarini kamaytirish, psixonevrologik holatni yaxshilash va kechki asoratlarning oldini olishda yuqori samaradorlikka ega ekanligi klinik-eksperimental tadqiqotlar asosida isbotlanganligi yangi oziq-ovqat qo‘shilmasining ishlab chiqarish texnologik yo‘riqnomasi (TY 303271760-03:2025) ishlab chiqilgan va O‘zbekiston Respublikasi Prezident Adminstratsiyasi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik nazorat Bosh boshqarmasi tomonidagi Sanitar-epidemiologik xulosa berilgan (O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Adminstratsiyasi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik nazorat Bosh boshqarmasining 2025-yildagi №021928-son ma’lumotnomasi). Ijtimoiy samaradorligi: Bolalarda perinatal ensefalopatiya kechki asoratlarini davolash va oldini olish uchun yaratilgan “Asataqov” va “Asqov-1”  oziq ovqat qo‘shilmalari yordamida zamonaviy standart davolash usullari bilan uyg‘unlashgan yangi davolash usuli ishlab chiqilib, amaliyotga tadbiq etilgan. Iqtisodiy samaradorligi: tavsiya etilgan uslubiy tavsiyanoma bo‘yicha, mazkur kasalliklarni davolash va oldini olish uchun yaratilgan OOQ yordamida zamonaviy standart davolash usullari bilan uyg‘unlashgan yangi davolash usuli ishlab chiqilib, amaliyotga tadbiq etilganligi tufayli ushbu kasallik-larni davolashda ishlatiladigan asosiy sintetik dori vositalarga nisbatan har bir bemordan bir oyda Bolalarda perinatal ensefalopatiya  kasalliklari an’anaviy usulda bartaraf etish uchun har bir bemorga kutilayotgan sarf - xarajatlar o‘rtacha sintetik dori vositalarga nisbatan 258000 so‘mni tashkil qiladi. Taklif qilinayotgan usulda esa ushbu qiymat 123000 so‘mni tashkil qiladi, ya’ni xarajatlarni 2 martaga kamaytirish imkonini beradi.