Раматов Зафарбек Жуманиёзовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): Яшил иқтисодиёт шароитида тоғ-кон саноати корхоналари иқтисодий самарадорлигини ошириш (“Олмалиқ КМК” АЖ мисолида), 08.00.03-“Саноат иқтисодиёти”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.PhD/Iqt4893
Илмий раҳбар: Юлдашева Саодат Арислановна, иқтисодиёт фанлари номзоди, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат транспорт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат транспорт университети, DSc.10/2025.27.12.I.01.09
Расмий оппонентлар: Тураев Баходир Хатамович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Худайназарова Дилором Хайруллаевна, иқтисодиёт фанлари бўйича фалсафа доктори PhD, доцент.
Етакчи ташкилот: Фарғона давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади яшил иқтисодиёт шароитида тоғ-кон саноати корхоналарининг иқтисодий самарадорлигини ошириш бўйича илмий таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
тоғ-кон саноати корхоналарининг гринометрик самарадорлигини баҳолаш усули кончилик корхоналарининг барқарор яшил иқтисодиётга интеграциясини чуқурлаштириш ва оптималлаштириш орқали ресурс тежамкорлиги, экологик мувозанат ва инновацион яшил технологиялар асосида ишлаб чиқариш самарадорлигини максимал даражага етказиш орқали такомиллаштирилган;
“Олмалиқ КМК” АЖнинг гринометрик ташкилий-иқтисодий механизмини барқарор яшил иқтисодиёт тамойилларига асосланган ҳолда кон саноатининг табиий ресурсларидан самарали фойдаланиш, ишлаб чиқариш таннархини пасайтиришга қаратилган комплекс интеграцион тизим сифатида такомиллаштиришда экологик (0,25 ≤ Э ≤ 0,39), иқтисодий (0,45 ≤ И ≤ 0,52) ва технологик (0,35 ≤ Т ≤ 0,44) омилларнинг мақбул нисбатини таъминлаш таклифи асосланган;
углерод нейтралликка эришиш мақсадида рақамлаштирилган энергия бошқаруви, чиқиндисиз ишлаб чиқариш, циркуляр иқтисодиёт орқали яшил иқтисодий самарадорликни оширишга қаратилган “Олмалиқ КМК” АЖнинг 2030-йилгача углерод нейтраллиги стратегияси ишлаб чиқилган;
“Олмалиқ КМК” АЖнинг яшил иқтисодий самарадорлигини ошириш механизми ва стратегияларига кўра экологик-молиявий кўрсаткичлар ва углерод нейтраллиги динамикасининг ўзаро таъсирининг ВАР модели бўйича таҳлили асосида 2035-йилга қадар гринометрик даражасининг интеграциялашган прогноз кўрсаткичлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Яшил иқтисодиёт шароитида тоғ-кон саноати корхоналарининг ошириш бўйича ишлаб чиқилган илмий таклиф ва тавсиялар асосида:
тоғ-кон саноати корхоналарининг гринометрик самарадорлигини баҳолаш усули кончилик корхоналарининг барқарор яшил иқтисодиётга интеграциясини чуқурлаштириш ва оптималлаштириш орқали ресурс тежамкорлиги, экологик мувозанат ва инновацион яшил технологиялар асосида ишлаб чиқариш самарадорлигини максимал даражага етказиш орқали такомиллаштириш таклифи “Олмалиқ КМК” АЖнинг ташкилий-иқтисодий фаолиятида жорий қилинган (“Олмалиқ КМК” АЖнинг 2026-йил 27-февралдаги №02-26/05-01822-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида корхоналарнинг яшил иқтисодий самарадорлигини баҳолаш имконияти юзага келиб, 2024-йилда иқтисодий самарадорлик 2 фоизни ташкил этиши аниқланган;
“Олмалиқ КМК” АЖнинг гринометрик ташкилий-иқтисодий механизмини барқарор яшил иқтисодиёт тамойилларига асосланган ҳолда кон саноатининг табиий ресурсларидан самарали фойдаланиш, ишлаб чиқариш таннархини пасайтиришга қаратилган комплекс интеграцион тизим сифатида такомиллаштиришда экологик (0,25 ≤ Э ≤ 0,39), иқтисодий (0,45 ≤ И ≤ 0,52) ва технологик (0,35 ≤ Т ≤ 0,44) омилларнинг мақбул нисбатини таъминлаш таклифи “Олмалиқ КМК” АЖнинг ташкилий-иқтисодий фаолиятида жорий қилинган (“Олмалиқ КМК” АЖнинг 2026-йил 27-февралдаги №02-26/05-01822-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида 2024-йилда яшил самарадорлик индекси 38 фоизни ташкил этган ҳамда яшил инвестициялар 16329,68 млрд.сўм қийматида ўз аксини топган;
углерод нейтралликка эришиш мақсадида рақамлаштирилган энергия бошқаруви, чиқиндисиз ишлаб чиқариш, циркуляр иқтисодиёт орқали яшил иқтисодий самарадорликни оширишга қаратилган “Олмалиқ КМК” АЖнинг 2030-йилгача ишлаб чиқилган углерод нейтраллиги стратегияси “Олмалиқ КМК” АЖнинг ташкилий-иқтисодий фаолиятига жорий қилинган (“Олмалиқ КМК” АЖнинг 2026-йил 27-февралдаги №02-26/05-01822-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида яшил инновациялар самарадорлиги 2,8 фоизга етишига муваффақиятли эришилган;
“Олмалиқ КМК” АЖнинг яшил иқтисодий самарадорлигини ошириш механизми ва стратегияларига кўра экологик-молиявий кўрсаткичлар ва углерод нейтраллиги динамикасининг ўзаро таъсирининг ВАР модели бўйича таҳлили асосида 2034-йилга қадар ишлаб чиқилган гринометрик даражасининг интеграциялашган прогноз кўрсаткичлари “Олмалиқ КМК” АЖнинг ташкилий-иқтисодий фаолиятида 2024-йил 11-сентябр №304-сонли буйруғи билан 2035-йилгача гринометрик даражасининг интеграциялашган прогноз кўрсаткичлари ишлаб чиқиш мақсадида қўлланилган (“Олмалиқ КМК” АЖнинг 2026-йил 27-февралдаги №02-26/05-01822-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида 2026-йил якунига келиб яшил иқтисодий самардорлик 1.0 млрд.сўмга яқин маблағни ташкил этиши кутилмоқда.