Сейтимбетов Кабул Серимбетовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақидаги эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Хизмат кўрсатиш корхоналарида иқтисодий самарадорликни ошириш йўллари (Қорақалпоғистон Республикаси мисолида)”, 08.00.05 – Хизмат кўрсатиш тармоқлари иқтисодиёти (иқтисодиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.1.PhD/Iqt3716.
Илмий раҳбар: Утемуратова Гулнарахан Хожаниязовна, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Шароф Рашидов номидаги Самарқанд давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бердақ номидаги Қорақалпоқ давлат университети, PhD.03/2025.27.12.I.04.12.
Расмий оппонентлар: Досчанов Тангирберген, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Бердиев Анвар Абдурахманович, иқтисодиёт фанлари фалсафа доктори (PhD).
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: иқтисодиётнинг инновацион ривожланиши шароитида хизмат кўрсатиш корхоналарида иқтисодий самарадорликни ошириш бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
хизмат кўрсатиш корхоналарида бўш қувват ва талаб тебранишларини ҳисобга олган ҳолда мавсумий ва вақт оралиқлари кесимида динамик нарх белгилаш тартибини жорий этиш орқали қувватдан фойдаланиш маромийлигини таъминлаш асосланган;
хизмат кўрсатиш корхоналарида иқтисодий самарадорликни баҳолаш усули иқтисодий ўсишнинг интенсив (Ii>1) ва экстенсив (Iye<1) омиллари устуворлиги тавсифига кўра меҳнат унумдорлиги, фонд қайтими кўрсаткичлари ҳамда бандлар, фонд сиғими кўрсаткичлари ўртасидаги ўзаро мақбул нисбат (MN = 0,65; 0,35)ни белгилаш асосида такомиллаштирилган;
муайян хизмат турига ихтисослашган корхоналар ўртасида нисбатан кам истеъмол қилинувчи ёки “ноёб” турдаги хизматлар бўйича эҳтиёжни қондиришда “қисман тавсифдаги кооперациялар”дан фойдаланиш орқали янги пайдо бўлаётган замонавий хизмат кўрсатиш турларини тезлик билан йўлга қўйиш таклифи асосланган;
Қорақалпоғистон Республикасида хизматлар бозорининг барқарор ривожланиш тенденциялари ҳамда жами хизматлар ҳажмини оширишнинг 2030 йилга қадар прогноз кўрсаткичлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Хизмат кўрсатиш корхоналарида иқтисодий самарадорликни ошириш йўллари бўйича олинган илмий натижалар асосида:
хизмат кўрсатиш корхоналарида бўш қувват ва талаб тебранишларини ҳисобга олган ҳолда мавсумий ва вақт оралиқлари кесимида динамик нарх белгилаш тартибини жорий этиш орқали қувватдан фойдаланиш маромийлигини таъминлаш таклифи Қорақалпоғистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг “Қорақалпоғистон Республикасини 2025-2026-йилларда комплекс ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришнинг Йўл харитаси”ни ишлаб чиқишда фойдаланилган (Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгашининг 2025 йил 30 октябрдаги №02-06/09-10/1285-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифни амалиётга жорий этиш натижасида хизмат кўрсатиш корхоналарида мавжуд қувватлардан фойдаланиш маромийлигини таъминлаш имкони яратилган;
хизмат кўрсатиш корхоналарида иқтисодий самарадорликни баҳолаш усули иқтисодий ўсишнинг интенсив (Ii>1) ва экстенсив (Iye<1) омиллари устуворлиги тавсифига кўра меҳнат унумдорлиги, фонд қайтими кўрсаткичлари ҳамда бандлар, фонд сиғими кўрсаткичлари ўртасидаги ўзаро мақбул нисбат (MN = 0,65; 0,35)ни белгилаш асосида такомиллаштириш таклифи Қорақалпоғистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг “Қорақалпоғистон Республикасини 2025-2026-йилларда комплекс ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришнинг Йўл харитаси”ни ишлаб чиқишда фойдаланилган (Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгашининг 2025 йил 30 октябрдаги №02-06/09-10/1285-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифни амалиётга жорий этиш натижасида 2024 йилда иқтисодий ўсиш даражасининг умумий индексини “Taxiatosh neft bazasi” МЧЖда – 2,33 коэффициентга, “Universal mobile systems” МЧЖда – 1,17 коэффициентга, “Rembittex servis” ХКда – 1,12 коэффициентга ошириш имконини берган;
муайян хизмат турига ихтисослашган корхоналар ўртасида нисбатан кам истеъмол қилинувчи ёки “ноёб” турдаги хизматлар бўйича эҳтиёжни қондиришда “қисман тавсифдаги кооперациялар”дан фойдаланиш орқали янги пайдо бўлаётган замонавий хизмат кўрсатиш турларини тезлик билан йўлга қўйиш таклифи Қорақалпоғистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг “Қорақалпоғистон Республикасини 2025-2026-йилларда комплекс ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришнинг Йўл харитаси”ни ишлаб чиқишда фойдаланилган (Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгашининг 2025 йил 30 октябрдаги № 02-06/09-10/1285-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифни амалиётга жорий этиш натижасида янги пайдо бўлаётган замонавий хизмат кўрсатиш турларини тезлик билан йўлга қўйиш имкони яратилган;
Қорақалпоғистон Республикасида хизматлар бозорининг барқарор ривожланиш тенденциялари ҳамда жами хизматлар ҳажмини оширишнинг 2030 йилга қадар ишлаб чиқилган прогноз кўрсаткичларидан “Қорақалпоғистон Республикасида хизматлар бозорини 2025-2030-йилларда ривожлантириш дастури”ни ишлаб чиқишда фойдаланилган (Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгашининг 2025 йил 30 октябрдаги № 02-06/09-10/1285-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифни амалиётга жорий этиш натижасида 2025-2030 йилларда хизмат кўрсатиш соҳасини ривожлантириш бўйича чора-тадбирларнинг амалга оширилиши натижасида республикада аҳоли жон бошига тўғри келган хизматлар ҳажмини 48,5% га ва кичик бизнес субъектлари томонидан кўрсатилган бозор хизматлари ҳажмини 28,4% га ошиши имкони аниқланган.