Содиқова Дилафруз Зохид қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража берадиган фан тармоғи номи): “Электрон тижорат ва унинг иқтисодий ривожланишга таъсири: Ўзбекистонда хорижий тажрибани жорий этиш”, 08.00.09 – Жаҳон иқтисодиёти (иқтисодиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.4.PhD/Iqt4763 
Илмий раҳбар: Султанова Гавхар Каримовна, иқтисодиёт фанлари доктори, доцент
Диссертация бажарилган муассаса номи: Жаҳон иқтисодиёти ва дипломатия университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Жаҳон иқтисодиёти ва дипломатия университети, DSc.11/25.08.2022.I.24.03 
Расмий оппонентлар: Исламов Бахтиёр Анварович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор, Халилов Сирожиддин Шерали ўғли, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот номи: Тошкент давлат иқтисодиёт университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Электрон тижоратнинг иқтисодий ривожланишга таъсирига оид концептуал ёндашувларни ўрганиш ҳамда илғор хорижий тажрибани жорий этиш асосида Ўзбекистонда электрон тижоратни янада ривожлантириш бўйича илмий асосланган тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Электрон тижоратнинг глобал миқёсда ва даромад гуруҳлари кесимида иқтисодий ривожланишга турлича таъсирини эконометрик баҳолаш натижаларига кўра, ахборот коммуникация технологиялари (АКТ) индексининг бир бирликка ошиши аҳоли жон бошига ЯИМни глобал миқёсда 0,70 фоизга, юқори даромадли мамлакатларда 0,53 фоизга ҳамда паст даромадли мамлакатларда 1,1 фоизга ошириши аниқланган. Почта ривожланишининг интеграциялашган индексининг бир бирликка ошиши эса аҳоли жон бошига ЯИМни глобал миқёсда 0,25 фоизга, паст даромадли мамлакатларда 0,68 фоизга ошириши, юқори даромадли мамлакатларда эса статистик жиҳатдан аҳамиятли эмаслиги аниқланган ва тегишли таклифлар ишлаб чиқилган.
Марказий Осиёнинг танланган мамлакатларида электрон тижоратга тайёргарлик даражасини (Б2C индекси) эконометрик баҳолаш натижаларига кўра, олий таълимда қамров даражасининг бир фоизга ошиши Б2C индексини 0,387 бирликка, урбанизация даражасининг бир фоизга ошиши эса 0,917 бирликка ошириши билан боғлиқлиги аниқланиб, ушбу омилларнинг минтақавий электрон тижорат ривожланишидаги муҳим аҳамияти асослаб берилган.
Ўзбекистонда электрон тижоратни ривожлантиришни жадаллаштириш механизми илмий-амалий таклифи ишлаб чиқилган. Таҳлил натижалари асосида ишлаб чиқилган ушбу механизм орқали Ўзбекистонда электрон тижоратни ривожлантиришга таъсир этувчи муҳим омиллар АКТ инфратузилмаси, рақамли саводхонлик, рақамли тоʻловлар, логистика, истеъмолчи ишончи, глобал интеграция ва инновацияларни комплекс равишда такомиллаштириш зарурлигини асослаб берилган.
Электрон тижоратни ривожлантириш боʻйича “E-commerce Academy” платформаси концептуал тизими Ўзбекистон иқтисодиётини рақамлаштириш, ёшлар бандлигини ошириш ҳамда билимга асосланган иқтисодиётга оʻтишни жадаллаштиришга хизмат қилувчи илмий асос сифатида ишлаб чиқилган. 
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ўзбекистон иқтисодий ривожланиш даражасида электрон тижорат ўрнини баҳолаш боʻйича олинган илмий натижалар асосида:
Диссертация ишининг биринчи илмий янгилиги Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлиги ҳамда унинг тизим ташкилотлари, хусусан, Рақамли технологиялар ва сунъий интеллектни ривожлантириш илмий-тадқиқот институти (2026-йил 28-январдаги 06-8/85-сонли хат) ва Муҳаммад ал-Хоразмий номидаги Тошкент ахборот технологиялари университети (2026-йил 27-январдаги 451/05-1-сонли хат) томонидан электрон тижоратнинг иқтисодий ривожланишга таъсирини баҳолаш механизмларини такомиллаштириш жараёнида фойдаланилган. Жумладан, мазкур натижалар миллий рақамли ривожланиш стратегиялари доирасида берилган кўрсаткичларни устувор йўналишлар сифатида белгилаш бўйича таклифлар ишлаб чиқишда қўлланилган (Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлиги, 2026-йил 4-февралдаги 33-8/981-сонли маълумотнома). 
Диссертация ишининг иккинчи илмий янгилиги УНИCОН.УЗ Илмий-техник ва маркетинг тадқиқотлари маркази томонидан электрон тижоратга тайёргарлик даражасини баҳолаш ҳамда рақамли трансформация жараёнларини илмий асослашда фойдаланилган (2026-йил 27-январдаги 7-2/185-сонли хат). Тадқиқот натижалари ҳудудий рақамли сиёсатни шакллантириш ва кадрлар тайёрлаш дастурларини такомиллаштиришда методологик асос сифатида қўлланилган (Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлиги, 2026-йил 4-февралдаги 33-8/981-сонли маълумотнома). 
Диссертация ишининг учинчи илмий янгилиги Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023-йил 24-майдаги ПҚ-162-сонли “Рақамли хизматлар қамровини кенгайтириш ва сифатини ошириш, шунингдек, тармоқлар, соҳалар ва ҳудудларни рақамли трансформация қилиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ҳамда 2024-йил 15-майдаги ПҚ-178-сонли “Ҳудудларда ёшлар учун рақамли технологиялар ва хорижий тилларни ўрганиш бўйича қўшимча шарт-шароитлар яратишга қаратилган ИТ-шаҳарчаларни ташкил этиш тўғрисида”ги қарорларида ўз аксини топган. Мазкур илмий таклифларнинг амалиётга жорий этилиши натижасида барқарор рақамли савдони ривожлантириш ва Ўзбекистоннинг глобал рақамли иқтисодиётга интеграциясини таъминлаш механизмининг босқичлари тавсия этилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги ҳузуридаги Инновацион ривожланиш агентлиги, 2025-йил 4-ноябрдаги 01-05/4453-сонли маълумотнома).
Диссертация ишининг тўртинчи илмий янгилиги “E-Commerce Academy” инновацион рақамли таълим платформаси Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигида расмий рўйхатдан ўтказилиб, “Электрон ҳисоблаш машиналари учун дастурлар ва маълумотлар базаларини ҳуқуқий муҳофаза қилиш тўғрисида”ги Қонунга мувофиқ ҳуқуқий ҳимоя билан таъминланди (ДГУ 49119-сон гувоҳнома, 2025-йил 21-март; ДТ 202502372-сон ариза). Шунингдек, ушбу платформа учун асос бўлиб хизмат қилган электрон тижорат таълимининг рақамли трансформацияга таъсирини баҳолаш ижтимоий-иқтисодий сўровнома Ўзбекистон Республикаси Жамоатчилик фикрини ўрганиш Республика маркази билан ҳамкорликда амалиётга жорий этилди (Ўзбекистон Республикаси Жамоат фикрини ўрганиш тадқиқотлар маркази, 2025-йил 16-апрелдаги 01-16/103-сонли маълумотнома). Ушбу концептуал тизимдан ахборот-коммуникация технологияларини жорий этиш ва стартап экотизимини ривожлантириш йўналишларида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги ҳузуридаги Инновацион ривожланиш агентлиги, 2025-йил 4-ноябрдаги 01-05/4453-сонли маълумотнома).