Кулдашева Мўтабар Бабакуловнанинг
филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): Француз тилидан ўзбек тилига ўзлашган сўзларнинг тарихий этимологик тадқиқи; 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик ихтисослиги.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.3.PhD/Fil3859
Илмий раҳбар: Ширинова Раима Ҳакимовна, филология фанлари доктори (DSc), профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.01.11
Расмий оппонентлар: Саримсоков Хуршид Абдималиқович филология фанлари доктори (DSc), доцент; Мўминова Азиза Арслоновна, филология фанлари доктори (DSc), профессор.
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат университети  
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади француз тилидан ўзбек тилига ўзлашган сўзларнинг тарихий-этимологик хусусиятларини таҳлил этиш ва уларнинг ўзбек тили луғат таркибидаги ўрни ҳамда адстратив таъсир изларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
чет тилларидан ўзлашган сўзларнинг тилларни бойитишдаги ўрни янги семантик майдонлар яратиш, тилнинг коммуникатив имкониятларини ошириш ҳамда замонавий ижтимоий эҳтиёжларга мослашувчанлигини таъминлашдаги функсияси билан изоҳланиб, сўз ўзлаштиришнинг тарихий-этимологик босқичи эса тил тизимида фонетик, морфологик ва семантик мослашув жараёнларининг тизимли таҳлили орқали далилланган;
француз тилидан ўзбек тилига ўзлашган сўзларнинг эпидигматик хусусиятлари ўзлашмаларнинг семантик кенгайиш даражаси, маъно кўчиши, ҳис-туйғу ва баҳоловчи коннотатив маънолари ҳамда нутқдаги стилистик функсиялари орқали  асосланган; 
ўзбек тилидаги галлисизмларда лексик параллел бирликларнинг семасиологик муносабатлари асосида “лес фаух амис” тушунчаси шаклан ўхшаш, аммо маъно жиҳатидан фарқ қилувчи бирликларнинг семантик тафовутлари, маъно силжиш сабаблари ҳамда таржимада юзага келадиган семантик ноаниқликларнинг контекстуал қўлланиш доираси ва миллий тил тафаккурига мослашув жараёнлари натижаси сифатида асосланган; 
ўзлашма сўзларнинг тарихий-этимологик таснифида француз адстратив изларини таҳлил этиш бевосита француз тилидан кириб келган сўзларнинг бошқа тиллар орқали ўтганлигини аниқ белгилаш имкониятини яратиши далилланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. “Француз тилидан ўзбек тилига ўзлашган сўзларнинг тарихий-этимологик тадқиқи” юзасидан эришилган илмий натижалари асосида: 
чет тилларидан ўзлашган сўзларнинг тилларни бойитишдаги ўрни янги семантик майдонлар яратиш, тилнинг коммуникатив имкониятларини ошириш ҳамда замонавий ижтимоий эҳтиёжларга мослашувчанлигини таъминлашдаги функсияси билан изоҳланиб, сўз ўзлаштиришнинг тарихий-этимологик босқичи эса тил тизимида фонетик, морфологик ва семантик мослашув жараёнларининг тизимли таҳлилига доир амалий тарлифлардан “Маърифат” ижодий бирлашмаси” давлат муассасаси таркибидаги “Ўзбекистон тарихи” телеканали ижодкорлари айрим кўрсатувлар ссенарийсини шакллантиришда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий Телерадиокомпанияси “Ма'рифат ижодий бирлашмаси” давлат муассасасининг 2025-йил 7-октябрдаги 15-33/740-сонли маълумотномаси). Натижада, ўзлашма сўзларнинг этимологик лугʻатини тузиш тамойиллари асосида матнларда мавжуд чет тилларига оид сўзларнинг фонетик ва морфологик жиҳатдан тўғри қўлланилишига эришилган;
француз тилидан ўзбек тилига ўзлашган сўзларнинг эпидигматик хусусиятлари ўзлашмаларнинг семантик кенгайиш даражаси, маъно кўчиши, ҳис-туйғу ва баҳоловчи коннотатив  маънолари ҳамда нутқдаги стилистик функсиялари таснифига доир хулосаларидан Ўзбек тили ва адабиёти университетида амалга оширилган ИЛ-52 тур-21091433 рақамли “Ўзбек миллий маданиятига хос ата-маларга оид мақолалар базасини яратиш (Wикипедия Энциклопедияси меʼзонлари асосида)” мавзусидаги амалиий тадқиқот лойиҳасини бажаришда фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти унивеситетининг 2025-йил 30-сентябрдаги 01/04-4580-сонли маълумотномаси). Натижада, ўзбек тилига ўзлашган француз ўзлашмаларининг эпидигматик хусусиятлари кўра таснифланганлиги амалий тадқиқот лойиҳасининг илмий савиясини оширишга хизмат қилган;
ўзбек тилидаги галлисизмларда лексик параллел бирликларнинг семасиологик муносабатлари асосида “лес фаух амис” тушунчаси шаклан ўхшаш, аммо маъно жиҳатидан фарқ қилувчи бирликларнинг семантик тафовутлари, маъно силжиш сабаблари ҳамда таржимада юзага келадиган семантик ноаниқликларнинг контекстуал қўлланиш доираси ва миллий тил тафаккурига мослашув жараёнлари натижаси эканлигига, шунингдек ўзлашма сўзларнинг тарихий-этимологик таснифида француз адстратив изларини таҳлил этиш бевосита француз тилидан кириб келган созларнинг бошқа тиллар орқали ўтганини аниқ белгилаш имкониятини яратишига доир назарий манбаларидан Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университетида 2024-2025-йиллар давомида бажарилган ИЛ-7823051524-сонли “Паратранслатор: параллел корпусга асосланган контестологик электрон таржима лугʻат платформасини яратиш” мавзусидаги инновацион лойиҳада  фойдаланилган (Мирзо Улугʻбек номидаги Ўзбекистон Миллий университетининг 2025-йил 30-сентябрдаги 04/11-20910-сонли маълумотномаси). Натижада, француз тилидан ўзбек тилига ўзлашган сўзларнинг эпидигматик, семантик-структур ва адаптация хусусиятлари асосида гуруҳлаштирилган ўзлашма сўзлар этимологик луғатини тузиш тамойиллари ишлаб чиқилди.