Баи Жиенинг
филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): Янги медиа маданиятини шакллантиришда тармоқ белгиларининг аҳамияти (Хитой ва Рус тиллари материалларида); 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик ихтисослиги.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.4.PhD/Fil4126
Илмий раҳбар: Касимова Замира Абдуллаевна, филология фанлари доктори (DSc), доцент
Диссертация бажарилган муассаса номи: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.01.11
Расмий оппонентлар: Жумабаева Жамиля Шариповна, филология фанлари доктори, профессор; Насирова Саодат Абдуллаевна, филология фанлари доктори, профессор
Етакчи ташкилот: Низомий номидаги Тошкент давлат педагогика университети. 
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади янги медиа маданиятни шаклланишда тармоқ белгиларининг аҳамиятини, уларнинг хитой ва рус тилларида қўлланилишини таққослаш, умумий ва ўзига хос хусусиятларини тавсифлаш воситасида аниқлаш ҳисобланади.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
тармоқ тили соҳасида аввал яратилган тадқиқотлар тизимлаштирилди ва улар асосида рақамли медиа имкониятларига мослаштирилган, сўз маданий хусусиятларга эга бўлган ҳамда лингвистик ва нолингвистик белгиларни қамраб олган алоқа шакли сифатида янги медиа тилининг таърифи ишлаб чиқилди;
корпус ва онлайн сўров натижаларининг қиёсий таҳлили асосида хитой ва рус фойдаланувчилари ўртасидаги қуйидаги соҳаларда ўхшашлик ва фарқли жиҳатлари аниқланди: замонавий интернет сўзлари ва эмотиконлар тўғрисида билиш даражаси, уларнинг янги интернет тилига бўлган муносабатининг сифати, янги медиа тилидан фойдаланиш кўлами ва частотаси ҳамда ўша тилнинг фойдаланувчилари томонидан идрок этиш хусусиятлари ишлаб чиқилди;
янги медиа тилининг таснифи, таркиби ва ифодаси, ўзига хос морфологик ўзгаришлар, шунингдек уларнинг пайдо бўлиши ва ўсишининг маданий, ижтимоий ва психологик омиллари аниқланди; янги медиа маданиятининг аҳамияти ёритилди; хитой ва рус янги медиа тиллари ўртасидаги ўхшашлик ва фарқли томонлари кенг кўламлилиги нуқтайи назардан таҳлил қилинди;
хитой ва рус янги медиа тили бирликлари корпусини таҳлил қилиш жараёнида ўзининг ихчамлиги, ҳис-туйғуни таъсирчан ифодалаши ва мазмунга бойлиги туфайли рақамли мулоқотда қулайроқ бўлган белгиларнинг кенг қўлланилиши янги медиа тилининг рамзий хусусиятини кучайтиргани, унинг янги мазмун ва расмлар билан тезда тўлдирилиши эса интернет фойдаланувчилари тилига амбивалент (икки томонлама) таъсир кўрсатиши аниқланди.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Хитой ва рус янги медиа тилларида интернет белгиларининг ишлатилишини таққослаш асосида уларнинг янги медиа маданиятини шакллантиришдаги аҳамиятини ўрганиш натижалари қуйидагича жорий этилди:
тармоқ тили соҳасида илгари бажарилган тадқиқотларни тизимлаштириш билан боғлиқ илмий натижалар ва улар асосида ишлаб чиқилган ўз маданий хусусиятларга эга бўлиб, рақамли медиа имкониятларига мослаштирилган, таркибида лингвистик ва нолингвистик белгилар бўлган янги мулоқот шакли сифатидаги янги медиа тилининг таърифи Сичуан санъат ва фанлар университетининг Адабиёт ва журналистика факултетида медиа тили курсларини ишлаб чиқишда қўлланилган. (Сичуан санъат ва фанлар университетининг 2014010801-сонли 8.01.2024-йилдаги маълумотномаси). Натижада, янги медиа тилининг хитой ва рус тиллари ўртасидаги умумийлик ва фарқларни аниқлаштириш, фойдаланувчиларнинг интернет маданияти ва янги медиа воситаларининг тилини ривожлантириш йўлларини чуқурроқ тушунишга эришиш мумкин бўлди. Ушбу илмий натижалар, шунингдек, “Ўзбекистон ва Хитой: келажак калитлари” журналининг нашрини тайёрлашда “Подробно.уз” Ахборот агентлиги (“АҲ ПОДРОБНО” МЧЖ 10.01.2024 йилдаги 3-сонли маълумотномаси) ишида ҳам қўлланилган;
корпус ва онлайн сўров натижаларининг қиёсий таҳлили асосида хитой ва рус фойдаланувчилари ўртасидаги қуйидаги соҳаларда: замонавий интернет сўзлари ва эмотиконлар тўғрисида хабардорлик даражаси, уларнинг янги интернет тилига бўлган муносабатининг сифати, янги медиа тилидан фойдаланиш кўлами ва частотаси ҳамда ўша тилни фойдаланувчилар томонидан идрок этиш хусусиятлари аниқланган ўхшашлик ва фарқлар билан боғлиқ илмий натижалардан №598340-ЭПП-1-2018-1-эс-ЭППКА2-CБҲЕ-ЖП Университй Cооператион Фрамеwорк фор Кноwледге Трансфер ин Cентрал Асиа анд Чина (УНИCАC) дастурлари Эрасмус+ грант лойиҳасини амалга оширишда фойдаланилган (Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университетининг 2024-йил 22-январдаги 04/11-685-сонли маълумотномаси) Натижалар каталоглар ва ўқув қўлланмаларини тайёрлашда фойдаланилган ва магистратура талабалари учун ташкил этилган онлайн курслар дастурига киритилган;
янги медиа тилининг таснифи, таркиби ва ифодаси, ўзига хос морфологик ўзгаришлар, шунингдек уларнинг пайдо бўлиши ва ўсишининг маданий, ижтимоий ва психологик омиллари ва янги медиа маданиятининг аҳамияти аниқланганлиги; хитой ва рус янги медиа тиллари ўртасидаги ўхшашлик ва фарқлари кўп ўлчовли нуқтайи назардан таҳлил қилинганлиги билан боғлиқ илмий натижалардан Тошкент давлат шарқшунослик университети қошидаги ННТ “Конфуций номидаги Ўзбекистон-Хитой институти”да Хитой тили чуқурлаштирилган гуруҳлардаги дарсларда қўлланилиб келинмоқда (2023-йил 18-декабрдаги ННТ “Конфуций номидаги Ўзбекистон-Хитой институти”нинг 183/23-сонли маълумотномаси). Натижада, фойдаланилган материаллар хитой ва рус янги медиа тилларининг навлари, таркибий хусусиятлари ва ифодаларини аниқлашга имкон берди, талабаларга хитой ва рус янги медиа тиллари ўртасидаги ўхшашлик ва фарқларини, шунингдек анъанавий ва экзотик маданиятлар, субмаданиятлар ва оммавий маданиятнинг хусусиятларини тўғри тушунтиришга хизмат қилди.
Хитой ва рус янги медиа тил бирликлари корпусини таҳлил қилиш жараёнида о'з шаклининг ихчамлиги, ҳис-туйг'уни та'сирчан ифодалаши ва мазмунга бойлиги туфайли рақамли мулоқотда қулайроқ бўлган белгиларнинг кенг қўлланилиши янги медиа тилининг рамзий хусусиятини кучайтирганлиги, унинг янги мазмун ва образлар билан тезда тўлдирилиши эса интернет фойдаланувчилари тилига амбивалент (икки томонлама) таъсир қилганлиги билан боғлиқ илмий натижалардан Беижинг Силк Роад Cултуре Девелопмент Cо. компанияси фаолиятидаги илмий конференциялар ва семинарларни тайёрлашда фойдаланилган (Беижинг Силк Роад Cултуре Девелопмент Cо.нинг 2023-йил 28-декабрдаги 20231228-002-сонли маълумотномаси). Натижада иккала мамлакатда ҳам янги медиа тилнинг ривожланиши, шунингдек, интернет фойдаланувчиларининг умумий ва ўзига хос хусусиятлари ҳамда тилларнинг софлиги ва гўзаллигини сақлаш ва ривожлантириш йўллари тўғрисида хабардорликнинг оширилишига эришилди;
миллий маданият, субмаданиятлар, хорижий маданиятлар ва оммавий маданиятни ўз ичига олган Хитой ва рус янги медиа тилларининг маданий таркиби билан боғлиқ илмий натижалар, шунингдек, хитойлик интернет фойдаланувчилари томонидан қўлланиладиган лингвистик ва нолингвистик белгилар тўғрисидаги маълумотлар, сўров натижалари ва тадқиқотда янги медиа тилининг конструктив ривожланишини самарали бошқариш бўйича таклиф қилинган амалий тавсиялардан Иннер Монголиа  Парадисе Грассланд cултуре анд Арт cомпанй фаолиятида Ипак йўли бўйлаб тадбирларни тайёрлаш ва ўтказишда фойдаланилган (Иннер Монголиа Парадисе Грассланд cултуре анд Арт cомпанй компаниясининг 2024-йил 18-январдаги № 20240118-001 маълумотномаси). Натижада тадбир иштирокчилари янги медиа тилининг ўзига хос хусусиятларини, рус ва хитой янги медиа тиллари ўртасидаги ўхшашлик ва фарқларни тушунишга, медиа тилининг софлиги ва уни ривожлантириш зарурлигини англашга муваффақ бўлдилар.