Абдусаламова Лобар Акбар қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Чингиз Айтматов ижодида одороколофоник бирликлар поетикаси (рус тилидаги асарлар ва уларнинг ўзбекча таржималари материалида)”, 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик. 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.3.PhD/Fil3812
Илмий раҳбар: Исмаилов Анвар Рустамович, филология фанлари номзоди, доцент. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат чет тиллар институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд давлат чет тиллар институти, PhD.03/2025.27.12.Fil.37.02
Расмий оппонентлар: Тоирова Дилфуза Файзуллаевна, филология фанлари доктори (DSc), профессор; Абдувахабова Умеда Маматюсуфовна, филология фанлари фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Жиззах давлат педагогика университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Чингиз Айтматов асарларининг умумбашарий аҳамиятини ва оммавийлигини таъминловчи бадиий тилининг ўзига хосликларини, хусусан, одороколофоник тушунчаларни ифодаловчи бирликларнинг қўлланиши ва ёзувчининг рус тилидаги насрий асарлари матни ва уларнинг ўзбек тилига таржималари мисолида идрок этилишини қиёсий таҳлил асосида ўрганиш, уларнинг бадиий-эстетик тафаккур такомилидаги ўрнини белгилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Чингиз Айтматов асарларида одороколофоник маъно ва тушунчаларни ифодаловчи тил бирликлари замонавий адабиётшуносликда консептуал, постколониал, когнитив, антропоцентрик, лингвопоетик ҳамда сенсор поетикага асосланган трансмаданий назарий ёндашувлар шаклланишининг ёрқин намунаси сифатида далилланган;
Чингиз Айтматовнинг илк ҳикоялари поетикасида одороколофоник маъно ва тушунчалар рамзийлигининг бадиий-эстетик ҳамда бадиий-фалсафий вазифалари очиб берилган ҳамда ёзувчи ҳикояларида ушбу бирликларнинг бадиий матнда қўлланишидаги функсионал, семантик-рамзий ва контекстуал интеграция қонуниятлари, шунингдек, бу орқали бадиий-эстетик, структур-функсионал жиҳатлари аниқланган;
Чингиз Айтматовнинг “Юзма-юз”, “Жамила”, “Алвидо, Гулсари!”, “Оқ кема”, “Қиёмат” ҳамда бошқа роман ва қиссаларида одороколористик мотивларнинг поетикаси, уларнинг рамзий фалсафаси, бадиий матндаги ўрни, идрок этилиши, роли ва аҳамияти таржима матнлари асосида ўрганилган ҳамда асарларнинг умумбашарий шуҳрат қозонишидаги роли исботланган;
Чингиз Айтматов асарларининг ўзбекча таржимасида оригинал матнига хос одоризмларни, колористик ва фонологик маъно ҳамда тушунчаларни ифодаловчи бирликлар фалсафасининг идрок этилиши ва қайта яратилишидаги адекват таржимани амалга оширишдаги ютуқлар ҳамда муаллифнинг ўзига хос бадиий услубини сақлашдаги камчиликларни кўрсатиб бериш натижасида таржимашуносликка оид тавсиялар ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Тадқиқот жараёнида ишлаб чиқилган услубий ва амалий таклифлар асосида:
Чингиз Айтматов асарларида одороколофоник маъно ва тушунчаларни ифодаловчи тил бирликлари замонавий адабиётшуносликда консептуал, постколониал, когнитив, антропоцентрик, лингвопоетик ҳамда сенсор поетикага асосланган трансмаданий назарий ёндашувлар шаклланишининг ёрқин намунаси сифатида далилланган натижаларидан Самарқанд давлат чет тиллар институтида Европа иттифоқининг Эрасмус+ дастури 58545-ЭПП-1-2017-1-ЭС-ЭППКА2-CБҲЕ-ЖП CЛАСС: “Cомпутатионал лингуистиcс ат Cентрал Асиан университиес” номли грант лойиҳаси доирасида фойдаланилган (Самарқанд давлат чет тиллар институтининг 2024-йил 19-июндаги 1244/02-сон маълумотномаси). Натижада ўқитиш бўйича методикаларнинг такомиллашувига эришилган;
Чингиз Айтматовнинг илк ҳикоялари поетикасида одороколофоник маъно ва тушунчалар рамзийлигининг бадиий-эстетик ҳамда бадиий-фалсафий вазифалари очиб берилган ҳамда ёзувчи ҳикояларида ушбу бирликларнинг бадиий матнда қўлланишидаги функсионал, семантик-рамзий ва контекстуал интеграция қонуниятлари аниқланишига доир хулосалардан Самарқанд давлат чет тиллар институтида Европа Иттифоқи томонидан Эрасмус + дастурининг 2016-2018-йилларга мўлжалланган 561624-ЕРР-1-2015-УК-ЭППКА2-CБҲЕ-СП-ЭРАСМУС + CБҲЕ ИМЕП: “Ўзбекистонда олий таълим тизими жараёнларини модернизациялаш ва халқаролаштириш” номли инновацион тадқиқотлар лойиҳаси доирасида фойдаланилган (Самарқанд давлат чет тиллар институтининг 2024-йил 19-июндаги 1243/02-сон маълумотномаси). Натижада олий таълим тизимида “Қиёсий адабиётшунослик”, “Тили ўрганилаётган мамлакатлар адабиёти”, “Адабиёт ўқитиш методикаси” фанларидан дарсликлар ва ўқув қўлланмалари яратишда, “Адабиётшуносликка кириш”, “Бадиий матн поетикаси”, “Маданиятшунослик”, “Лингвопоетика” бўйича махсус курсларни ўқитишда замонавий талабларга мос лингвопортик таъминот бойитилган;
Чингиз Айтматовнинг “Юзма-юз”, “Жамила”, “Алвидо, Гулсари!”, “Оқ кема”, “Қиёмат” ҳамда бошқа роман ва қиссаларида одороколористик мотивларнинг поетикаси, уларнинг рамзий фалсафаси, бадиий матндаги ўрни, идрок этилиши, роли ва аҳамияти таржима матнлари асосида ўрганилган ҳамда асарларнинг умумбашарий шуҳрат қозонишига хизмат қилган бадиий-эстетик, мазмуний ва услубий омилларга оид илмий хулосалардан Самарқанд давлат чет тиллар институтида Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2022-йил 12-декабрдаги 2/24-4/7-690-сонли хатига асосан 2022-2024-йилларда амалга оширилган ва Тошкент шаҳридаги АҚШ элчихонаси ҳамда Халқаро таълим бўйича Америка Кенгаши билан ҳамкорликда АҚШ давлат департаменти томонидан молиялаштириладиган ъъЭнглиш Аccесс Миcросчоларшип Програм” лойиҳаси доирасида институтнинг ўқув жараёни, курс ва семинарлар ташкил этилиши, илмий-тадқиқот фаолияти ҳамда халқаро ҳамкорлик лойиҳаларини амалга оширишда кенг кўламда ва самарали тарзда қўлланилган (Самарқанд давлат чет тиллар институтининг 2024-йил 19-июндаги 1242/02-сон маълумотномаси). Натижада олий таълим тизимида “Қиёсий адабиётшунослик”, “Чет эл адабиёти”, “Матн поетикаси”, “Таржима назарияси ва амалиёти”, “Бадиий адабиёт ўқитиш методикаси ва  типологияси”, “Прагматик адабиётшунослик” фанларининг таҳлилий материаллари ва манбалари базаси бойитилишига эришилган;
Чингиз Айтматовнинг катта эпик жанрларга мансуб (“Юзма-юз”, “Жамила”, “Алвидо, Гулсари!”, “Оқ кема”, “Қиёмат” каби) асарларида одороколористик мотивлар поетикаси, бадиий матндаги ўрни, идрок этилиши, роли ва аҳамияти қиёсий таҳлил қилинган материаллардан, шунингдек, ёзувчи асарларининг ўзбек тилига таржимасида оригинал матнига хос одоризмлар, колористик ва фонологик маъно ҳамда тушунчаларни ифодаловчи бирликларнинг идрок этилиши ва қайта яратилишидаги ютуқ ҳамда камчиликлар кўрсатиб берилган мисоллардан, уларнинг қиёсий таҳлили ҳамда таржимашуносликка оид тавсиялардан Самарқанд вилоят радиосида 2024-йил май ойи давомида эфирга узатилган “Файзли оқшом” эшиттиришининг навбатдаги сонлари ссенарийларини тайёрлашда фойдаланилган (Самарқанд вилоят телерадиокомпаниясининг 2024-йил 28-июндаги 01-07/170-сон маълумотномаси). Натижада эшиттиришлар ссенарийсининг такомиллашувига, дастурнинг илмий ва илмий-оммабоп материаллар билан бойитилишига эришилган.