Мирзанов Шерзод Сирлибаевичнинг
педагогика фанлари доктори (DSc)
диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Курашчиларда куч сифатларини консентрик-экссентрик режимларда ривожлантириш ва уларни электрон ускуна ёрдамида баҳолаш устуворлиги”, 13.00.04-Жисмоний тарбия, спорт машғулотлари, соғломлаштириш ва адаптив жисмоний тарбия назарияси ва методикаси.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2022.4.DSc/Ped412.
Илмий маслаҳатчи: Маткаримов Рашид Машарипович педагогика фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Жисмоний тарбия ва спорт илмий тадқиқотлар институти.
Илмий Кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса номи: Жисмоний тарбия ва спорт илмий тадқиқотлар институти, DSc.28/2025.27.12.Ped.01.01.
Расмий оппонентлар: Алламуратов Шухратулла Иноятович биология фанлари доктори, профессор; Мухаммадиев Комил Бурхонович педагогика фанлари доктори (DSc), профессор; Азизов Носиржон Нематуллаевич педагогика фанлари доктори (DSc), профессор.
Етакчи ташкилот: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади кураш турларида қўлланиладиган беллашув усулларининг техникаси, фазалари ва координацион мураккаблигига мос тартибда вертикал ва горизонтал йўналишлар бўйлаб консентрик-экссентрик режимларда намойиш этиладиган куч сифатини ривожлантириш ва уларни электрон ўлчов ускуналарини ёрдамида баҳолаш афзаллигини илмий асослашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
малакали курашчиларнинг функсионал имкониятларини назорат қилиш учун анъанавий машғулотларда беллашув усулларининг техникаси, фазалари ва координасион мураккаблиги бўйича мутлоқ, портловчи-куч каби консентрик-экссентрик режимларда қўлланиладиган тестлар орқали баҳолашга қаратилган “ПДСКБ-ШЕР” электрон ўлчов ускунасини ишлаб чиқиш ҳисобига куч турларининг ўзаро нисбати оптималлаштирилган;
малакали курашчиларда қўл ва бел кучларини ўлчаш тестлари ва электрон ўлчов ускуналаридан иборат технологияларни қўллаш учун вертикал-горизонтал йўналишлар бўйлаб консентрик-экссентрик режимларда рақибни кўтариб ташлаш усулларини тақсимлашда меъёрларни вазн тоифалари бўйича белгилаб бериш ҳисобига курашчилар томонидан ҳаракатларни бажаришга сарфланадиган кучни иерархик тартибда намойиш этиш кўрсаткичлари оширилган;
малакали курашчиларда беллашув усулларининг ўзига хос техникаси, фазалари ва координациясига мослаш учун вертикал-горизонтал йўналишлар бўйлаб консентрик-экссентрик режимларда намойиш этиладиган куч турларини ривожлантиришга қаратилган консентрик, экссентрик, изометрик, изотоник, плиометрик, баллистик, изокинетик режимларда қўлланиладиган машқлар блоклари ва улардан мақсадли фойдаланиб портловчи ва мутлоқ куч турларини фоиз нисбатлари тартибини устуворлиги бўйича схематик андозаларни ишлаб чиқиш ҳисобига куч сифатини комплекс ривожлантириш имкониятлари кенгайтирилган;
малакали курашчиларнинг мусобақа олди машғулотлари режлаштириш учун тайёргарлик жараёнида куч сифатини зарур нисбатларда ривожлантиришни таминловчи схематик андозаларнинг комплекс самарадорлигини оширувчи машқларни вертикал йўналиш бўйлаб оғирликни консентрик режимда юқорига кўтариб стандарт оралиқли интервалда бажариш ҳисобига юкламалар оралиғидаги тўлиқ дам олиш имкониятлари оширилган;
курашчиларни куч сифатларини ривожлантириш учун консентрик (абсолют, тезкор, тезкор-динамик куч чидамлилиги) ҳамда эксентрик (нисбий, портловчи, портловчи-динамик куч чидамлилиги) режимда намойиш этиладиган куч машқларини вертикал ва горизонтал йўналишда ўзгарувчан оралиқли интервалда бажариш ҳисобига куч турларини синхрон ривожлантириш имкониятлари оширилган;
кураш машғулотларида техник элементлар ва уларни бажаришга сарфланадиган куч миқдорини оптимал тақсимлаш учун вертикал йўналиш бўйлаб намойиш этиладиган рақибни силтаб босиш ва уни кўтаришга қаратилган старт кучини жамлаш, горизонтал йўналиш бўйлаб рақибни силтаб турли томонларга тебратиш, мувозанатдан чиқариш каби техник элементларини бир-бирига мувофиқликда қўллаш ҳисобига куч сифатини ривожлантириш имкониятлари кенгайтирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Курашчиларда етакчи куч сифатларини консентрик-экссентрик режимларда ривожлантириш ва уларни электрон ускуна ёрдамида баҳолаш воситаларни қўллаш бўйича тадқиқотлар давомида олинган илмий натижалар асосида:
малакали курашчиларда қўл ва бел кучларини ўлчаш тестлари ва электрон ўлчов ускуналаридан иборат технологияларни қўллаш учун вертикал-горизонтал йўналишлар бўйлаб консентрик-экссентрик режимларда рақибни кўтариб ташлаш усулларини тақсимлашда меъёрларни вазн тоифаларини белгилаб бериш бўйича таклиф ва тавсиялар Ўзбекистон давлат жисмоний тарбия ва спорт университети талабалари белбоғли кураш машғулотлари жараёнига татбиқ этилган (Ўзбекистон Ресрубликаси Срорт вазирлигининг 2025-йил 1-декабрдаги 02-16/2371-сон маълумотномаси). Натижада, оғирликни вертикал йўналиш бўйлаб консентрик режимда юқорига кўтаришда мах куч НГ да 5,75% га, ТГ да 12,20% га, тезкор куч – НГ да 7,71% га, ТГ да 15,43% га ўсган;
малакали курашчиларда қўл ва бел кучларини ўлчаш тестлари ва электрон ўлчов ускуналаридан иборат технологияларни қўллаш учун вертикал-горизонтал йўналишлар бўйлаб консентрик-экссентрик режимларда рақибни кўтариб ташлаш усулларини тақсимлашда меъёрларни вазн тоифалари бўйича белгилаб бериш бўйича таклиф ва тавсиялар Жиззах давлат педагогика университети талабалари белбоғли кураш машғулотлари жараёнига татбиқ этилган (Ўзбекистон Ресрубликаси Срорт вазирлигининг 2025-йил 1-декабрдаги 02-16/2371-сон маълумотномаси). Натижада, оғирликни вертикал йўналиш бўйлаб экссентрик режимда пастга босишда мах куч НГ да 6,81% га, ТГ да 15,01% га, тезкор куч НГда 5,52% га, ТГда 10,98% га ўсган;
малакали курашчиларда беллашув усулларининг ўзига хос техникаси, фазалари ва координациясига мослаш учун вертикал-горизонтал йўналишлар бўйлаб консентрик-экссентрик режимларда намойиш этиладиган куч турларини ривожлантиришга қаратилган консентрик, экссентрик, изометрик, изотоник, плиометрик, баллистик, изокинетик режимларда қўлланиладиган машқлар блоклари ва улардан мақсадли фойдаланиб портловчи ва мутлоқ куч турларини фоиз нисбатлари тартибини устуворлиги бўйича схематик андозаларни ишлаб чиқиш бўйича таклиф ва тавсиялар Чирчиқ давлат педагогика университети курашчи талабалар машғулот жараёнига татбиқ этилган (Ўзбекистон Ресрубликаси Срорт вазирлигининг 2025-йил 1-декабрдаги 02-16/2371-сон маълумотномаси). Натижада, динамик куч чидамкорлиги НГда 9,41% га ТГда 21,13% га, статик куч чидамкорлиги НГда 10,94% га, ТГда 31,17% га, мувозанат сақлаш турғунлиги НГда 12,43% га, ТГда 33,91% га, 10 сония ичида манекенни ёнбошдан кўтариб ташлаш ҳажми НГда 8,64% га, ТГда 36,94% га ўсган;
малакали курашчиларнинг мусобақа олди машғулотлари режлаштириш учун тайёргарлик жараёнида куч сифатини зарур нисбатларда ривожлантиришни таминловчи схематик андозаларнинг комплекс самарадорлигини оширувчи машқларни вертикал йўналиш бўйлаб оғирликни консентрик режимда юқорига кўтариб стандарт оралиқли интервалда бажариш таклиф ва тавсиялар Ўзбекистон белбоғли кураш федрацияси белбоғли кураш миллий терма жамоаси машғулот жараёнига татбиқ этилди (Ўзбекистон Ресрубликаси Срорт вазирлигининг 2025-йил 1-декабрдаги 02-16/2371-сон маълумотномаси). Натижада, курашчиларни куч тайёргарлиги умумий ҳисобда 15,6% га ўсган;
курашчиларни куч сифатларини ривожлантириш учун консентрик (абсолют, тезкор, тезкор-динамик куч чидамлилиги) ҳамда эксентрик (нисбий, портловчи, портловчи-динамик куч чидамлилиги) режимда намойиш этиладиган куч машқларини вертикал ва горизонтал йўналишда ўзгарувчан оралиқли интервалда бажариш бўйича таклиф ва тавсиялар Ўзбекистон давлат жисмоний тарбия ва спорт университети белбоғли кураш машғулотлар жараёнига тадқиқ этилган (Ўзбекистон Ресрубликаси Срорт вазирлигининг 2025-йил 1-декабрдаги 02-16/2371-сон маълумотномаси). Натижада, куч сифати 16,2 % га ўсган;
кураш машғулотларида техник элементлар ва уларни бажаришга сарфланадиган куч миқдорини оптимал тақсимлаш учун вертикал йўналиш бўйлаб намойиш этиладиган рақибни силтаб босиш ва уни кўтаришга қаратилган старт кучини жамлаш, горизонтал йўналиш бўйлаб рақибни силтаб турли томонларга тебратиш, мувозанатдан чиқариш каби техник элементларини бир-бирига мувофиқликда қўллаш бўйича таклиф ва тавсийлар Ўзбекистон давлат жисмоний тарбия ва спорт университети талабалари белбоғли кураш машғулотлари жараёнига татбиқ этилган (Ўзбекистон Ресрубликаси Срорт вазирлигининг 2025-йил 1-декабрдаги 02-16/2371-сон маълумотномаси). Натижада, малакали талаба-курашчиларни кураш усулларини такомиллаштириш имкониятлари 14.32 % га ўсган.