Турсунов Джахангир Хусановичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Ўпканинг интерстициал шикастланишида молекуляр ҳужайравий зарарланишлар ва уларни тиклаш йўллари», 03.00.01 – Биокимё (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.3.DSc/Tib620.
Илмий раҳбар: Сабирова Рихси Абдукадировна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Юлдашев Носир Мухамеджанович, биология фанлари доктори, профессор; Парпиева Наргиза Нусратовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Ишигов Ибрагим Агаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Қозоғистон Республикаси).
Етакчи ташкилот: Қозон давлат тиббиёт университети (Россия Федерацияси).
II. Тадқиқотнинг мақсади: тажрибавий интерстициал ўпка шикастланишида молекуляр-ҳужайравий зарарланиш ва ички аъзолардаги морфологик ўзгаришларни таҳлил қилиш орқали патогенетик асосланган терапиясини такомиллаштириш йўлларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
касаллик ривожланиш динамикасида ҳамда патогенетик коррекциядан кейин альвеоляр эпителий шикастланиши ва регенерациясининг сезгир маркёрлари сифатида KL-6 антигени ҳамда сурфактант оқсиллари (SP-A, SP-D) даражасининг диагностик аҳамияти асосланган;
интерстициал ўпка шикастланиши жараёнида ва патогенетик таъсирдан сўнг цитокин профилининг (IL-1β, IL-6) ўзига хос ўзгаришлари аниқланиб, уларнинг яллиғланиш ва фиброз жараёнлар патогенезидаги етакчи роли исботланган;
тажриба шароитида интерстициал ўпка шикастланиши динамикасида ҳамда коррекциядан кейин металлопротеиназалар (ММП-1, ММП-7, ММП-9) фаоллигининг ўзгариш қонуниятлари аниқланиб, уларнинг ҳужайралараро матрикс ремоделланиши ва фиброз ривожланишидаги аҳамияти исботланган;
интерстициал ўпка шикастланишида лизилоксидазалар (LOXL1, LOXL2, LOXL3, LOXL4) фаоллигининг ортиши коллаген тузилмаларининг қайта қурилиши ва фибротик жараёнлар ривожланишида ҳал қилувчи омил экани асосланган;
морфологик тадқиқотлар асосида интерстициал ўпка шикастланиши ривожланишидаги тузилмавий ўзгаришлар комплекси ва патогенетик даволашдан кейинги морфологик тикланиш тамойиллари исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Ўпканинг интерстициал шикастланишида молекуляр–ҳужайравий бузилишларни комплекс баҳолаш ва патогенетик коррекцияни такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: касаллик ривожланиш динамикасида ҳамда патогенетик коррекциядан кейин альвеоляр эпителий шикастланиши ва регенерациясининг сезгир маркёрлари сифатида KL-6 антигени ҳамда сурфактант оқсиллари (SP-A, SP-D) даражасининг диагностик аҳамияти асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 28 майда 05-28/570-т-сон билан тасдиқланган «Интерстициал пневмонияда биокимёвий кўрсаткичларни коррекция қилишнинг янги усуллари» ҳамда 2025 йил 26 июнда 06-570-т-сон билан тасдиқланган «Интерстициал пневмонияда биокимёвий биомаркерларни коррекция қилиш усуллари: клиник қўллаш учун экспериментал асос» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Ш.Алимов номидаги Республика ихтисослаштирилган фтизиатрия ва пульмонология илмий-амалий тиббиёт маркази бўйича 17.06.2025 йилдаги 405-сон ва 405/Ка-сон ҳамда Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 19.07.2025 йилдаги 90-сон ва 04.07.2025 йилдаги 84-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 декабрдаги 31/08-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ўпканинг интерстициал жароҳатланиши шароитида биокимёвий кўрсаткичлар, цитокин профили, сурфактант оқсиллари (SP-A, SP-D) ҳамда KL-6 даражасининг ўзгариши касаллик кечишини мониторинг қилиш тартиби ишлаб чиқиш орқали пациентларнинг умумий саломатлик ҳолатини яхшилаш натижасида касалликларни эрта ташхислаш ва олдини олиш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: ўпканинг интерстициал шикастланишида молекуляр–ҳужайравий бузилишларни комплекс баҳолаш ва патогенетик коррекциялаш натижасида ўпканинг турли ташхисланган касалликларни даволаш учун кунига 522000-625000 сўмни, бир курс даволаниш учун 1 нафар бемор учун 5220000 сўмдан 6250000 сўмгача бюджет маблағлари иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: интерстициал ўпка шикастланиши жараёнида ва патогенетик таъсирдан сўнг цитокин профилининг (IL-1β, IL-6) ўзига хос ўзгаришлари аниқланиб, уларнинг яллиғланиш ва фиброз жараёнлар патогенезидаги етакчи роли исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 28 майда 05-28/570-т-сон билан тасдиқланган «Интерстициал пневмонияда биокимёвий кўрсаткичларни коррекция қилишнинг янги усуллари» ҳамда 2025 йил 26 июнда 06-570-т-сон билан тасдиқланган «Интерстициал пневмонияда биокимёвий биомаркерларни коррекция қилиш усуллари: клиник қўллаш учун экспериментал асос» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Ш.Алимов номидаги Республика ихтисослаштирилган фтизиатрия ва пульмонология илмий-амалий тиббиёт маркази бўйича 17.06.2025 йилдаги 405-сон ва 405/Ка-сон ҳамда Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 19.07.2025 йилдаги 90-сон ва 04.07.2025 йилдаги 84-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 декабрдаги 31/08-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: интерстициал ўпка шикастланиши ривожланиши жараёнида ва патогенетик коррекциядан кейин цитокин профили (IL-1β, IL-6) нинг ўзига хос ўзгаришларини аниқлаш, уларнинг яллиғланиш ва фибротик жараёнлар ривожланишидаги ўрнини исботлаш орқали сурункали асоратларни эрта ташхислаш ва олдини олиш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: ўпканинг интерстициал шикастланишида молекуляр–ҳужайравий бузилишларни комплекс баҳолаш ва патогенетик коррекциялаш натижасида ўпканинг турли ташхисланган касалликларни даволаш учун кунига 522000-625000 сўмни, бир курс даволаниш учун 1 нафар бемор учун 5220000 сўмдан 6250000 сўмгача бюджет маблағлари иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: тажриба шароитида интерстициал ўпка шикастланиши динамикасида ҳамда коррекциядан кейин металлопротеиназалар (ММП-1, ММП-7, ММП-9) фаоллигининг ўзгариш қонуниятлари аниқланиб, уларнинг ҳужайралараро матрикс ремоделланиши ва фиброз ривожланишидаги аҳамияти исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 28 майда 05-28/570-т-сон билан тасдиқланган «Интерстициал пневмонияда биокимёвий кўрсаткичларни коррекция қилишнинг янги усуллари» ҳамда 2025 йил 26 июнда 06-570-т-сон билан тасдиқланган «Интерстициал пневмонияда биокимёвий биомаркерларни коррекция қилиш усуллари: клиник қўллаш учун экспериментал асос» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Ш.Алимов номидаги Республика ихтисослаштирилган фтизиатрия ва пульмонология илмий-амалий тиббиёт маркази бўйича 17.06.2025 йилдаги 405-сон ва 405/Ка-сон ҳамда Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 19.07.2025 йилдаги 90-сон ва 04.07.2025 йилдаги 84-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 декабрдаги 31/08-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ҳужайралараро матрикс ремоделланишининг ахборотли маркёрлари — металлопротеиназалар (ММП-1, ММП-7 ва ММП-9) ва лизилоксидазалар (LOXL1–4) фаоллиги аниқланиб, интерстициал жароҳатланиши негизида ўпка фибрози ривожланишини эрта ташхислаш ва башоратлашда самарали қўлланилиши тартиби асосида сурункали касалликлар хавфи ва шикоятлар сонини камайтириш, қоннинг клиник-биокимёвий кўрсаткичларини яхшилаш, беморларнинг саломатлигини яхшилаш, ўпканинг сурункали касалликларни эрта ташхислаш, даволаш ва олдини олиш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: ўпканинг интерстициал шикастланишида молекуляр–ҳужайравий бузилишларни комплекс баҳолаш ва патогенетик коррекциялаш натижасида ўпканинг турли ташхисланган касалликларни даволаш учун кунига 522000-625000 сўмни, бир курс даволаниш учун 1 нафар бемор учун 5220000 сўмдан 6250000 сўмгача бюджет маблағлари иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: интерстициал ўпка шикастланишида лизилоксидазалар (LOXL1, LOXL2, LOXL3, LOXL4) фаоллигининг ортиши коллаген тузилмаларининг қайта қурилиши ва фибротик жараёнлар ривожланишида ҳал қилувчи омил экани асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 28 майда 05-28/570-т-сон билан тасдиқланган «Интерстициал пневмонияда биокимёвий кўрсаткичларни коррекция қилишнинг янги усуллари» ҳамда 2025 йил 26 июнда 06-570-т-сон билан тасдиқланган «Интерстициал пневмонияда биокимёвий биомаркерларни коррекция қилиш усуллари: клиник қўллаш учун экспериментал асос» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Ш.Алимов номидаги Республика ихтисослаштирилган фтизиатрия ва пульмонология илмий-амалий тиббиёт маркази бўйича 17.06.2025 йилдаги 405-сон ва 405/Ка-сон ҳамда Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 19.07.2025 йилдаги 90-сон ва 04.07.2025 йилдаги 84-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 декабрдаги 31/08-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: LOXL ферментлари фаоллигини баҳолаш орқали интерстициал ўпка шикастланишининг оғирлик даражасини эрта аниқлаш, касаллик ривожланишини прогноз қилиш ва самарали даволаш чораларини белгилаш имконияти яратилади. Иқтисодий самарадорлиги: ўпканинг интерстициал шикастланишида молекуляр–ҳужайравий бузилишларни комплекс баҳолаш ва патогенетик коррекциялаш натижасида ўпканинг турли ташхисланган касалликларни даволаш учун кунига 522000-625000 сўмни, бир курс даволаниш учун 1 нафар бемор учун 5220000 сўмдан 6250000 сўмгача бюджет маблағлари иқтисод қилинади;
бешинчи илмий янгилик: морфологик тадқиқотлар асосида интерстициал ўпка шикастланиши ривожланишидаги тузилмавий ўзгаришлар комплекси ва патогенетик даволашдан кейинги морфологик тикланиш тамойиллари исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 28 майда 05-28/570-т-сон билан тасдиқланган «Интерстициал пневмонияда биокимёвий кўрсаткичларни коррекция қилишнинг янги усуллари» ҳамда 2025 йил 26 июнда 06-570-т-сон билан тасдиқланган «Интерстициал пневмонияда биокимёвий биомаркерларни коррекция қилиш усуллари: клиник қўллаш учун экспериментал асос» номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Ш.Алимов номидаги Республика ихтисослаштирилган фтизиатрия ва пульмонология илмий-амалий тиббиёт маркази бўйича 17.06.2025 йилдаги 405-сон ва 405/Ка-сон ҳамда Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 19.07.2025 йилдаги 90-сон ва 04.07.2025 йилдаги 84-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 декабрдаги 31/08-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ўпка тўқимасининг морфологик тадқиқотлари натижасида интерстициал шикастланиш ривожланишидаги тузилмавий ўзгаришларнинг хусусиятлари ва патогенетик даволашдан кейинги морфологик жиҳатдан тикланиши натижасида сурункали касалликлар хавфи, шикоятлар сонини камайтириш, қоннинг клиник-биокимёвий кўрсаткичлари яхшилаш орқали касалликларни эрта ташхислаш ва олдини олиш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: ўпканинг интерстициал шикастланишида молекуляр–ҳужайравий бузилишларни комплекс баҳолаш ва патогенетик коррекциялаш натижасида ўпканинг турли ташхисланган касалликларни даволаш учун кунига 522000-625000 сўмни, бир курс даволаниш учун 1 нафар бемор учун 5220000 сўмдан 6250000 сўмгача бюджет маблағлари иқтисод қилинади.

 

Yangiliklarga obuna bo‘lish