Бердиев Жамшид Панжиевичнинг 
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар: 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража берадиган фан тармоғи номи): “ХИХ–ХХ аср бошларида Қашқадарё воҳаси топонимикаси, аҳоли таркиби ва урбанизация жараёнлари тарихи”, 07.00.01 – Ўзбекистон тарихи (тарих фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам:  В2022.3.DSc/Tar250
Илмий раҳбар: Эшов Баҳодир Жўраевич, тарих фанлари доктори, профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қарши давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қарши давлат университети. 
DSc 03/2025.27.12.Tar.11.01.
Расмий оппонентлар: тарих фанлари доктори, Қобулов Эшболта Атамуродович; тарих фанлари доктори, профессор Хасанов Акрам Моминович; тарих фанлари доктори, профессор Худайқулов Тўлқин Дўстбобоевич
Етакчи ташкилот: Қарши давлат техника университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: ХИХ–ХХ аср бошларида Қашқадарё воҳаси топонимикаси, аҳоли таркиби ва урбанизация жараёнлари тарихи таҳлил этишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат: 
ХХ аср бошларига оид манбалар таҳлилига кўра 1914-йилда Бухоро амирлиги ҳудудидаги аҳоли яшаш жойлари маъмурий жиҳатдан уч асосий атама билан номланганлиги: қишлоқ (туркий), мавзе (арабча) ва деҳа (тожикча), айрим амлокликларда аҳоли манзиллари тўлиқ ҳолда фақат шу атамалардан бири асосида аталганлиги, расмий рўйхат ҳужжатларида “Деҳати вилояти Чироқчи”, “Қишлоқони тумани шаҳри Яккабоғ” ёки “Мавзехои вилояти Кармана” каби ифодалар учраб, ўша даврдаги маъмурий-топонимик тизимнинг ўзига хос кўринишини намойиш этганлиги далилланган. 
Қашқадарё воҳасида ўзбекча топонимлар кўламининг ортиб бориши кўпроқ сўнгги ўрта асрларга хос бўлиб шайбонийлар, аштархонийлар ва Бухоро амирлиги хукумронлиги даврида воҳада асосан қипчоқ лаҳжасида сўзлашувчи кўчманчи ўзбек уруғларининг сони ошганлиги, бу ҳолат воҳанинг Юқори Қашқадарё (Шаҳрисабз, Китоб, Яккабоғ ва Чироқчи бекликлари) ва Қуйи Қашқадарё (Қарши, Ғузор бекликлари) да ўзбек уруғлари номлари билан аталувчи юзлаб қишлоқларнинг пайдо бўлишига сабаб бўлганлиги, Қарши шаҳри ва унинг атрофларида манғит уруғи билан боғлиқ ўнлаб аҳоли масканлари пайдо бўлганлиги асосланган;
Қарши шаҳри муҳим савдо карвони йўллари кесишган жойда жойлашгани сабаб, Термиз, Балх, Марв, Урганч, Бухоро, Самарқанд, Ғузор, Шаҳрисабз каби йирик иқтисодий ва маданий марказлардан келган йўлларни боғлаганлиги ва воситачилик қилганлиги, Қарши шаҳри воҳадаги ташқи савдода муҳим ўрин эгаллаганлиги, унинг бозорларида эроний ва туркман гиламлари, рус металл идишлари, француз совунлари, туркман отлари, ҳинд бўёқлари, афғон матолари жуда харидоргир бўлганлиги исботланган;
Қашқадарё воҳасида ўз хусусиятларига кўра муайян бир топоним бўлган 153 та жой номлари аниқланиб, ушбу топонимларнинг 85 фоизини ўзбек уруғлари, 10 фоизини туркман ва тожик уруғлари, 5 фоизини араб, эроний, афғон уруғлари ташкил этганлиги,(диссертасияни 81-82 бетлари) мазкур топонимларнинг деярли ҳар бири муайян бир уруғ (бургутли, йилқичи, таёқли, қайчили, қорабайир, чаноқ ва ҳ.к.) номига алоқадор бўлиб, уларнинг катта бир қисми бир қатор туркий халқлар таркибида алоҳида бир уруғ ёки бирор уруғ тармоғи сифатида учраши далилланган;
Қашқадарё воҳаси шаҳарлари жамиятнинг маъмурий-сиёсий тизими ва давлат бошқарувида етакчи аҳамият касб этиб, иқтисодий функсиялар – ишлаб чиқариш ва ижтимоий меҳнат тақсимоти муҳим ўрин тутганлиги, ижтимоий функсиялар                 – шаҳарлар аҳолиси ўртасида ўзаро муносабатларни тартибга солиш ва мувофиқлаштириш, мунозарали баҳсларни ҳал қилиш, ҳарбий-сиёсий ва ҳудудий функсиялар – ташқи кучлардан ҳимоялаш, ҳарбий қўшинларни ташкил этиш, катта-кичик шаҳарлар ва маъмурий марказлар ҳудудий бошқарувини ташкил этишда муҳим бўлган жиҳатлари исботланди. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
ХИХ–ХХ аср бошларидаги Қашқадарё воҳаси топонимикаси, аҳолисининг таркиби, ва урбанизация жараёнлари тарихи (ёзма манбалар ва топонимик материаллар асосида) мавзусига доир олинган илмий натижалар ва амалий таклифлардан:
ХХ аср бошларига оид манбалар таҳлилига кўра 1914-йилда Бухоро амирлиги ҳудудидаги аҳоли яшаш жойлари маъмурий жиҳатдан уч асосий атама билан номланганлиги: қишлоқ (туркий), мавзе (арабча) ва деҳа (тожикча), айрим амлокликларда аҳоли манзиллари тўлиқ ҳолда фақат шу атамалардан бири асосида аталганлиги, расмий рўйхат ҳужжатларида “Деҳати вилояти Чироқчи”, “Қишлоқони тумани шаҳри Яккабоғ” ёки “Мавзехои вилояти Кармана” каби ифодалар учраб, ўша даврдаги маъмурий-топонимик тизимнинг ўзига хос кўринишини намойиш этганлиги ҳақидаги маълумотлардан “Ўзбекистон тарихи” телеканалида 2022-йил 28-декабрда эфирга узатилган “Мозийга саёҳат” кўрсатувида тадқиқотга тортилган мавзу юзасидан суҳбат бўлиб ўтди ва мазкур материаллардан кўрсатувлар сенарийларини ишлаб чиқишда фойдаланилди (“Ўзбекистон тарихи” телеканалининг 2023-йил 06-январдаги 6-30-26-сон маълумотномаси). Натижада телетомошабинлар Қашқадарё воҳасининг ХИХ–ХХ аср бошларидаги аҳолиси таркибининг ўрганилиши тарихшунослиги тўғрисидаги ахборотга эга бўлган;
Қашқадарё воҳасида ўзбекча топонимлар кўламининг ортиши кўпроқ сўнгги ўрта асрларга тўғри келиб, айниқса Шайбонийлар, Аштархонийлар ва Бухоро амирлиги даврида Қашқадарё воҳасида кўпчилиги қипчоқ лаҳжасида сўзлашувчи кўчманчи ўзбек уруғларининг миқдори ошганлиги, бу ҳолат воҳанинг Юқори Қашқадарё (Шаҳрисабиз, Китоб, Яккабоғ ва Чироқчи бекликлари) ва Қуйи Қашқадарё (Қарши, Ғузор бекликлари) да ўзбек уруғлари номлари билан аталувчи юзлаб қишлоқлар пайдо бўлишига олиб келганлиги, айниқса, Қарши шаҳри ва унинг атрофларида манғит уруғи билан боғлиқ ўнлаб аҳоли масканлари пайдо бўлганлигига оид илмий-тарихий маълумотлардан “Ўзбекистон тарихи” телеканалида 2022-йил 28-декабрда эфирга узатилган “Мозийга саёҳат” кўрсатувида тадқиқотга тортилган мавзу юзасидан суҳбат бўлиб ўтди ва мазкур материаллардан кўрсатувлар сенарийларини ишлаб чиқишда фойдаланилди (“Ўзбекистон тарихи” телеканалининг 2023-йил 6-январдаги 06-30-26-сон маълумотномаси). Натижада телетомошабинлар шу даврда воҳада кечган ижтимоий-сиёсий ва маданий жараёнлар борасида олиб борилган тадқиқотлар, уларнинг бугунги кун учун аҳамияти тўғрисида маълумотларга эга бўлган;
Ўрганилаётган даврда Қарши шаҳри муҳим савдо карвони йўллари кесишган жойда жойлашган бўлиб, Термиз, Балх, Марв, Урганч, Бухоро, Самарқанд, Ғузор, Шаҳрисабз каби йирик иқтисодий ва маданий марказлардан келган йўлларни боғлаганлиги ва воситачилик қилганлиги, Қарши шаҳри воҳадаги ташқи савдода муҳим ҳисобланиб, унинг бозорларида эроний ва туркман гиламлари, рус металл идишлари, француз совунлари, туркман отлари, ҳинд бўёқлари, афғон матолари айниқса харидоргир бўлганлиги кўрсатиб берилган илмий мулоҳазалардан Халқаро “Олтин мерос” хайрия жамоат фондининг келгусидаги дастурларини тузишда фойдаланилган (Халқаро “Олтин мерос” хайрия жамоат фондининг 01-49/29 10.23-маълумотномаси). Натижада аҳоли орасидаги тарғибот ишларида Бухоро амирлиги даврида Қарши шаҳрининг иқтисодий ва маданий марказлардан бири сифатидаги ўрни кўрсатиб берилган;
Қашқадарё воҳасида ўз характерига кўра муайян бир топоним бўлган 153 та жой номлари аниқланиб ушбу топонимларнинг 85 фоизини ўзбек уруғлари, 10 фоизини туркман ва тожик уруғлари, 5 фоизини араб, эроний, афғон уруғлари ташкил этганлиги, мазкур топонимларнинг деярли ҳар бири муайян бир уруғ (бургутли, йилқичи, таёқли, қайчили, қорабайир, чаноқ ва ҳ.к.) номига алоқадор бўлиб, уларнинг катта бир қисмини бир қатор туркий халқлар таркибида алоҳида бир уруғ ёки бирор уруғ тармоғи сифатида учратиш каби маълумотлар ва илгари сурилган таклифлардан Халқаро “Олтин мерос” хайрия жамоат фонди дастурларини бажаришда фойдаланилмоқда (Халқаро “Олтин мерос” хайрия жамоат фондининг 01-49/29 10.23-маълумотномаси). Натижада илмий натижаларнинг қўлланилиши воҳада кечган ижтимоий-сиёсий, маданий ва топонимик жараёнлар тарихи бўйича аниқ хулосалар чиқариш имконини берган;
Қашқадарё воҳаси шаҳарлари жамиятнинг маъмурий-сиёсий тизими ва давлат бошқарувида етакчи аҳамият касб этиб, қуйидаги функсияларни бажарганлиги: иқтисодий функсиялар – бунда ишлаб чиқариш ва ижтимоий меҳнат тақсимоти муҳим ўрин тутганлиги, ижтимоий функсиялар – бунда шаҳарлар аҳолиси ўртасида ўзаро муносабатларни тартибга солиш ва мувофиқлаштириш, мунозарали баҳсларни ҳал қилиш, ҳарбий-сиёсий ва ҳудудий функсиялар – бу функсиялар ташқи кучлардан ҳимоялаш, ҳарбий қўшинларни ташкил этиш, катта-кичик шаҳарлар ва маъмурий марказлар ҳудудий бошқарувини ташкил этишда муҳим бўлган янгиликларнинг жорий этилиши ҳақидаги илмий хулосаларидан “Ўзбекистон тарихи” телеканалида 2024-йил 20-августда эфирга узатилган “Тарихий савол” кўрсатувида мавзу юзасидан суҳбат бўлиб ўтди ва мазкур материаллардан кўрсатувлар ссенарийларида фойдаланилди (“Ўзбекистон тарихи” телеканалининг 2024-йил 20-августдаги 01-44-173-сон маълумотномаси). Натижада кўрсатув орқали тадқиқотчининг жанубий вилоятлардаги урбанизация жараёнлари ва шаҳарсозлик тарихи ҳақидаги илмий-назарий фикр-хулосалари телетомошабинларга етказилган.