Ибодуллаева Маърифат Тўлқин қизининг 
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Тижорат банкларининг хўжалик юритувчи субектларнинг ташқи иқтисодий фаолиятини молиялаштириш тизимини ривожлантириш”, 08.00.07 – “Молия, пул муомаласи ва кредит”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.4.DSc/Iqt582.
Илмий маслаҳатчи: Исаков Жанабай Якепбаевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бердақ номидаги Қорақалпоқ давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат иқтисодиёт университети, DSc.03/2025.27.12.I.23.05.
 Расмий оппонентлар: иқтисодиёт фанлари доктори, академик Ғуломов Саидахрор Саидахмедович; иқтисодиёт фанлари доктори, профессор Ҳайдаров Низомиддин Ҳамроевич; иқтисодиёт фанлари доктори, доцент Қуллиев Истам Янгимуродович.
Етакчи ташкилот: Термиз давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Ўзбекистонда тижорат банкларининг хўжалик юритувчи субектларнинг ташқи иқтисодий фаолиятини молиялаштириш тизимини ривожлантиришга қаратилган таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
очиқ ҳисобрақамлар боʼйича ҳисоблашиш тоʼлов шартини, банкларнинг ордерли чеклари ва соф инкассони банклар амалиётига жорий қилиш ҳамда аккредитив турларидан комплекс фойдаланиш орқали компанияларнинг импорти боʼйича тоʼловлар миқдорини 9,0 фоизга ошириш таклиф қилинган;
тижорат банкларининг валютавий мажбуриятлари ва валютавий активлари ўртасидаги мутаносибликни таъминлаш, хусусан хорижий валютадаги муддациз мажбуриятлар билан муддациз кассали активлар ўртасидаги миқдорий нисбатни мувофиқлаштириш ҳамда барқарор валютавий пассивлар муддати билан юқори рискли активлар муддати ўртасида уйғунликка эришиш ва банкларнинг валютавий ликвидлилик даражасини 18 фоизга ошириш, валюта рисклари даражасини эса 12 фоизга камайтириш мақсадга мувофиқлиги асослаб берилган;
акциялар эмитентларининг молиявий барқарорлигини ва акциялар бозор баҳолари шаклланишини баҳолаш аниқлигини ошириш йўли билан ташқи савдони молиялаштиришнинг ҳиссали иштирок шаклидан фойдаланиш кўламини оширишнинг мақсадга мувофиқлиги асослаб берилган;
банкларнинг валютавий кредитларининг даромадлилиги ва рисклилиги оʼртасидаги мутаносибликни таъминлаш орқали валютавий кредитларнинг даромадлилигини 14 фоизга ошириш, шунингдек ресурслар етарлилиги ва барқарорлигини таъминлаш мақсадида барқарор пассивларнинг брутто пассивлар ҳажмидаги салмогʼини 85 фоизгача етказиш зарурлиги асослаб берилган.
банкларнинг ресурс базасини мустаҳкамлаш орқали валютавий кредитларнинг валютадаги активлар ҳажмидаги салмогʼини 57 фоизга ошириш, ташқи савдони молиялаштиришда контокоррент кредитлашни жорий этиш ва биринчи даражали регулятив капитал етарлилигини 85 фоизгача ошириш зарурлиги асосланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Тижорат банкларининг хўжалик юритувчи субектларнинг ташқи иқтисодий фаолиятини молиялаштириш тизимини ривожлантириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
тижорат банкларининг халқаро ҳисоб-китоб шаклларидан фойдаланиш амалиётини такомиллаштириш орқали компанияларнинг импорт тўловлари бўйича амалга ошириладиган тўловларнинг миқдорини ошириш таклифи Ташқи иқтисодий фаолият Миллий банкининг амалиётига жорий қилинган (Ташқи иқтисодий фаолият Миллий банкининг 2024 йил 21 майдаги 02/1-3256/17-сонли маълумотномаси). Ушбу таклифнинг амалиётга татбиқи натижасида “Ўзмиллийбанк" АЖ томонидан компанияларнинг импорт тўловлари бўйича очилган аккредитивлар суммаси 2023 йилда 2022 йилга нисбатан 9,0 фоизга ошган;
тижорат банкларининг валютавий мажбуриятлари ва валютавий активлари ўртасидаги мутаносибликни таъминлаш йўли билан уларнинг валютавий ликвидлилик даражасини ошириш таклифи Ташқи иқтисодий фаолият Миллий банкининг амалиётига жорий қилинган (Ташқи иқтисодий фаолият Миллий банкининг 2024 йил 21 майдаги 02/1-3256/17-сонли маълумотномаси). Мазкур таклифнинг амалиётга татбиқи натижасида ТИФ Миллий банкининг валютавий активлари ҳажмида юқори ликвидли активларнинг салмоғи 2023 йилда 2022 йилга нисбатан 1,2 фоизли бандга ошган;
тижорат банкларининг ҳиссали иштирок шаклидаги молиялаштириш амалиётини такомиллаштириш йўли билан мижозларнинг ташқи савдо фаолиятини банкларнинг инвестициялари ҳисобидан молиялаштириш ҳажмини ошириш таклифи Ташқи иқтисодий фаолият Миллий банкининг амалиётига жорий қилинган (Ташқи иқтисодий фаолият Миллий банкининг 2024 йил 21 майдаги 02/1-3256/17-сонли маълумотномаси). Ушбу таклифнинг амалиётга татбиқи натижасида ТИФ Миллий банкида хорижий валютадаги ҳиссали иштирок шаклидаги молиялаштириш ҳажми 2023 йилда 2022 йилга нисбатан 9,9 фоизга ошган;
банкларнинг валютавий кредитларнинг даромадлилиги ва рисклилиги ўртасидаги мутаносибликни таъминлаш йўли билан валютавий кредитларнинг даромадлилигини ошириш таклифи Ташқи иқтисодий фаолият Миллий банкининг амалиётига жорий қилинган (Ташқи иқтисодий фаолият Миллий банкининг 2024 йил 21 майдаги 02/1-3256/17-сонли маълумотномаси). Мазкур таклифнинг амалиётга татбиқи натижасида Ташқи иқтисодий фаолият Миллий банки кредитларининг даромадлилик даражаси 2023 йилда 2022 йилга нисбатан 1,4 фоизли бандга ошган.
банкларнинг ресурс базасини мустаҳкамлаш йўли билан валютавий кредитларнинг валютадаги активлар ҳажмидаги салмоғини ошириш таклифи Ташқи иқтисодий фаолият Миллий банкининг амалиётига жорий қилинган (Ташқи иқтисодий фаолият Миллий банкининг 2024 йил 21 майдаги 02/1-3256/17-сонли маълумотномаси). Ушбу таклифнинг амалиётга татбиқи натижасида ТИФ Миллий банкнинг хорижий валютадаги депозитларининг умумий ҳажмида муддатли депозитларнинг салмоғи 21,2 фоизли пунктга ошгани ҳолда, валютавий кредитларнинг валютавий активлар ҳажмидаги салмоғи 57,4 фоизли пунктни ташкил этган.