Alieva Nadiraxon Abdumalikovna
iqtisodiyot fanlari doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar. Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan tarmog‘i nomi): “Korxonalarning innovatsion faoliyatini boshqarish metodologiyasini takomillashtirish (Ipakchilik tarmoq korxonalari misolida)”, 08.00.13-“Menejment”.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.2.DSc/Iqt723.
Ilmiy maslahatchi:
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti huzuridagi DSc.03/2025.27.12.I.23.04 raqamli Ilmiy kengash.
Rasmiy opponentlar: Gulyamov Saidaxror Saidaxmedovich, akademik, iqtisodiyot fanlari doktori, professor, Ikramov Murat Akramovich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor, Raximova Dilfuza Nigmatovna, iqtisodiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Biznes va tadbirkorlik Oliy maktabi.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: ipakchilik korxonalarida innovatsion faoliyatni boshqarish metodologiyasini takomillashtirish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
uslubiy yondashuvga ko‘ra “innovatsion faoliyatni boshqarish” tushunchasining iqtisodiy mazmuni korxona yoki tashkilotning raqobatbardoshligi va barqaror rivojlanishini ta’minlash maqsadida ilmiy-tadqiqot, texnologik, tashkiliy, ijtimoiy va ekologik chora-tadbirlarni uyg‘unlashtirgan holda, yangi yoki takomillashtirilgan mahsulot, xizmat, jarayon va boshqaruv mexanizmlarini yaratish, joriy etish va tijoratlashtirishga qaratilgan, tizimli va integratsiyali yondashuv asosida takomillashtirilgan;
ipakchilik tarmog‘ida innovatsion faoliyatni boshqarishning iqtisodiy mexanizmi moliyalashtirish, soliq va kredit imtiyozlari yo‘nalishida innovatsiyaga yo‘naltirilgan investisiya ulushi hamda soliq imtiyozlaridan foydalanuvchi korxonalar salmog‘i indikatorlari bo‘yicha “past samaradorlik” (0–30%), “o‘rta samaradorlik” (31–60%), “yuqori samaradorlik” (61% dan yuqori) mezonlarining miqdoriy chegaralari orqali takomillashtirilgan;
ipakchilik korxonalarida innovatsion faoliyatni tashkil etishga ixtisoslashgan “Innovatsiya markazi” yoki maxsus bo‘lim tashkil etish hamda ilmiy institutlar, fermerlar va qayta ishlovchilar bilan integratsiya platformasi yaratish orqali innovatsiyalarni boshqarish tizimini shakllantirish, klaster ichidagi hamkorlikni kuchaytirish taklifi asoslangan;
ipakchilik tarmoq korxonalari innovatsion faoliyatini boshqarishda organik ipak ulushi, suv tejamkor texnologiyalar soni, qayta tiklanuvchi energiya ko‘rsatkichlarini mujassamlashtirgan eko-texnologiyalar asosida barqaror rivojlanishni ta'minlash yo‘nalishida quyi daraja (0% ≤ EIMq ≤ 30%), o‘rta daraja (31% ≤ EIMq ≤ 60%), yuqori daraja (61% ≤ EIMq ≤ 100%) diapazonlarida ekologik-innovatsion mexanizmning maqbul samaradorligini ta'minlash asoslangan;
O‘zbekiston Respublikasi ipakchilik korxonalarida iqtisodiy samaradorlik, innovatsion faollik va eksport salohiyati ko‘rsatkichlarini hisobga olgan holda, pillachilik tarmog‘ining 2030-yilga qadar prognoz ko‘rsatkichlari ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Ipakchilik korxonalarida innovatsion faoliyatni boshqarish metodologiyasini takomillashtirish bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
uslubiy yondashuvga ko‘ra “innovatsion faoliyatni boshqarish” tushunchasining iqtisodiy mazmuni korxona yoki tashkilotning raqobatbardoshligi va barqaror rivojlanishini ta'minlash maqsadida ilmiy-tadqiqot, texnologik, tashkiliy, ijtimoiy va ekologik chora-tadbirlarni uyg‘unlashtirgan holda, yangi yoki takomillashtirilgan mahsulot, xizmat, jarayon va boshqaruv mexanizmlarini yaratish, joriy etish va tijoratlashtirishga qaratilgan, tizimli va integratsiyali yondashuv asosida takomillashtirishga oid nazariy-uslubiy ma’lumotlardan oliy o‘quv yurtlari talabalari uchun tavsiya etilgan “Raqobat siyosati va strategiyalari” nomli darslikni tayyorlashda foydalanilgan (Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti rektorining 2025-yil 3-iyuldagi 265-sonli buyrug‘i). Mazkur ilmiy taklifning amaliyotga joriy etilishi natijasida talabalarda korxonalarda innovatsion faoliyatni boshqarish bo‘yicha nazariy bilim va amaliy ko‘nikmalarni yanada kengaytirish imkoni yaratilgan;
ipakchilik tarmog‘ida innovatsion faoliyatni boshqarishning iqtisodiy mexanizmi moliyalashtirish, soliq va kredit imtiyozlari yo‘nalishida innovatsiyaga yo‘naltirilgan investisiya ulushi hamda soliq imtiyozlaridan foydalanuvchi korxonalar salmog‘i indikatorlari bo‘yicha “past samaradorlik” (0–30%), “o‘rta samaradorlik” (31–60%), “yuqori samaradorlik” (61% dan yuqori) mezonlarining miqdoriy chegaralari orqali takomillashtirish taklifi “O‘zbekipaksanoat” uyushmasi tarkibiga kiruvchi korxonalar faoliyatiga joriy etilgan (“O‘zbekipaksanoat” uyushmasining 2025-yil 5-noyabrdagi 1-1/1947-son ma'lumotnomasi). Mazkur ilmiy taklifning Farg‘ona viloyati “Nurli tong silk” MChJ hamda “Beshariq Ipagi” MChJ faoliyatiga joriy etilishi natijasida, investisiya jarayonlarini tahlil qilishda raqamli ma'lumotlar, intellektual baholash vositalari va tavakkalchilikni aniqlash mezonlarini integrasiyalab, investisiya qarorlarini qabul qilishda xatarlarni oldindan bashorat qilgan holda, ularni minimallashtirish va innovasion loyihalarning investisiyaviy jozibadorligini oshirishga erishilgan. Natijada, jalb etilayotgan investisiya xajmi “Nurli tong silk” MChJ da 6 % ga, “Beshariq Ipagi” MChJ da esa 4,8 % ga oshib, korxonalarda innovatsion loyihalarni amalga oshirish imkonini bergan;
ipakchilik korxonalarida innovatsion faoliyatni tashkil etishga ixtisoslashgan “Innovatsiya markazi” yoki maxsus bo‘lim tashkil etish hamda ilmiy institutlar, fermerlar va qayta ishlovchilar bilan integratsiya platformasi yaratish orqali innovatsiyalarni boshqarish tizimini shakllantirish, klaster ichidagi hamkorlikni kuchaytirish taklifi “O‘zbekipaksanoat” uyushmasi tarkibidagi korxonalar faoliyatiga joriy etilgan (“O‘zbekipaksanoat” uyushmasining 2025-yil 5-noyabrdagi 1-1/1947-son ma'lumotnomasi). Mazkur ilmiy taklifning amaliyotga joriy etish natijasida, xodimlarning tashabbuskorligi, innovasion salohiyati va loyihalarda faol ishtirok darajasi sezilarli darajada oshib, “Beshariq Ipagi” MChJ faoliyatida yangi loyihalar soni 1 taga, “Nurli tong silk” MChJda 2 taga ko‘paygan;
ipakchilik tarmoq korxonalari innovatsion faoliyatini boshqarishda organik ipak ulushi, suv tejamkor texnologiyalar soni, qayta tiklanuvchi energiya ko‘rsatkichlarini mujassamlashtirgan eko-texnologiyalar asosida barqaror rivojlanishni ta'minlash yo‘nalishida quyi daraja (0% ≤ EIMq ≤ 30%), o‘rta daraja (31% ≤ EIMq ≤ 60%), yuqori daraja (61% ≤ EIMq ≤ 100%) diapazonlarida ekologik-innovatsion mexanizmning maqbul samaradorligini ta'minlash taklifi “O‘zbekipaksanoat” uyushmasi tarkibidagi korxonalar faoliyatiga joriy etilgan (“O‘zbekipaksanoat” uyushmasining 2025-yil 5-noyabrdagi 1-1/1947-son ma'lumotnomasi). Mazkur ilmiy taklifning “Nurli tong silk” MChJ va “Beshariq Ipagi” MChJ faoliyatiga joriy etilishi innovasion faoliyat samaradorligini kompleks baholash, turli ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni hisobga olish hamda aniq va solishtirma natijalarni olish imkonini bergan. Ushbu taklif pillachilik tarmoq korxonalari faoliyatini rejalashtirish va innovatsion strategiyasini ishlab chiqish uchun asos bo‘lgan;
O‘zbekiston Respublikasi ipakchilik korxonalarida iqtisodiy samaradorlik, innovatsion faollik va eksport salohiyati ko‘rsatkichlarini hisobga olgan holda, pillachilik tarmog‘ining 2030-yilga qadar ishlab chiqilgan prognoz ko‘rsatkichlari “O‘zbekipaksanoat” uyushmasi tarkibidagi korxonalar faoliyatiga joriy etilgan (“O‘zbekipaksanoat” uyushmasining 2025-yil 5-noyabrdagi 1-1/1947-son ma'lumotnomasi). Mazkur ilmiy taklifning “Nurli tong silk” MChJ va “Beshariq Ipagi” MChJ faoliyatiga joriy etilishi korxonalarni eksportga yo‘naltirilgan strategik rejani ishlab chiqishga asos bo‘lgan.
