Ismoilov Elbek Abdirashitovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I.Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Transversal-izotrop silindrik qatlam va qobiqlarning qovushoq suyuqlik bilan o‘zaro nostatsionar ta’sirlashuvi”, 01.02.04 – Deformatsiyalanuvchan qattiq jism mexanikasi (fizika-matematika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.4.PhD/FM843.
Ilmiy rahbarning F.I.Sh., ilmiy darajasi va unvoni: Xayrulla Xudoynazarov, Texika fanlari doktori, professer. Mamasoliev Kazokboy, fizika-matematika fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Mirzo Ulug‘bek nomidagi Samarqand davlat arxitektura-qurilish universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasalar nomi, IK raqami: O‘zR FA M.T.O‘rozboev nomidagi mexanika va inshootlar seysmik mustahkamligi instituti, DSc.05/2025.27.12.T/FM.10.01.
Rasmiy opponentlarning F.I.Sh., ilmiy darajasi va unvoni: Abdusattarov Abdusamat texnika fanlari doktori, professor Axmedov Akrom Burxanovich fizika-matematika fanlari doktori, professor
Yetakchi tashkilot nomi: Namangan davlat texnika universiteti
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi ichki qovushoq suyuqlik bilan nostatsionar ta’sirlashuvchi transversal-izotrop silindrik qatlam va qobiqlarning bo‘ylama-radial tebranishlarini hisoblash modelini ishlab chiqish; ichki qovushoq suyuqlik bilan nostatsionar ta’sirlashuvchi transversal-izotrop silindrik qatlam va qobiqlarning bo‘ylama-radial tebranishlarida ixtiyoriy ko‘ndalang kesimi nuqtalaridagi ko‘chish va kuchlanishlarini aniqlash algoritmlarini yaratish; ishlab chiqilgan hisoblash algoritmlarini turli xildagi konstruksiya elementlari bo‘lgan ichki qovushoq suyuqlik bilan nostatsionar ta’sirlashuvchi transversal-izotrop silindrik qobiqlarning bo‘ylama-radial tebranishlari amaliy masalalarini echishda qo‘llashdan iborat.
III. Dissertatsiya tadqiqotining ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
tashqi dinamik yuklanishlar ta’siri ostidagi transversal-izotrop doiraviy silindrik qobiqning bo‘ylama-radial tebranishlarini ichki qovushoq suyuqlikni hisobga olgan holda aniqlashning matematik modeli ishlab chiqilgan;
ichki qovushoq suyuqlik bilan nostatsionar ta’sirlashuvchi transversal-izotrop doiraviy silindrik qobiqning bo‘ylama-radial tebranishlarida qobiq ixtiyoriy ko‘ndalang kesimi nuqtalaridagi kuchlanganlik-deformatsiyalanganlik holatini aniqlash algoritmi yaratilgan;
tashqi dinamik yuklanishlar va erkin uchiga qo‘yilgan burovchi moment ta’siri natijasida yuzaga kelgan doiraviy transversal-izotrop silindrik qobiqning bo‘ylama-radial tebranishlari masalasi echilgan va kesimlardagi ko‘chish hamda kuchlanishlari analitik ko‘rinishda aniqlangan;
doiraviy transversal-izotrop silindrik qobiq misolida ichki qovushoq suyuqlik hamda tashqi dinamik yuklanishlarning gidro-qovushoq-elastik konstruksiyaning ko‘ndalang kesimi nuqtalaridagi ko‘chish va kuchlanish tenzori komponentalari qonuniyatlari ta’siri o‘rganilib, olingan natijalar suyuqlik bo‘lmagan holdagi natijalar bilan taqqoslash yordamida baholangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Tashqi dinamik yuklanishlar ta’siri ostidagi doiraviy silindrik qobiqning ichki qovushoq suyuqlik bilan nostatsionar ta’sirlashuvi bo‘yicha olingan natijalar asosida:
yuqori bosimli suyuqliklar oquvchi trubaprovodni dinamik yuklar ta’siridagi silindrik qobiq deb qarab, uning ixtiyoriy nuqtalaridagi kuchlanishlarini hisoblash natijalarini aniqlash bo‘yicha olib borilgan tadqiqot ishlari Qashqadaryo viloyati, Qarshi tumani “Osiyo proekt” MChJ hususiy korxonasida amaliyotga joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi “O‘zsanoatqurilishmateriallari” Uyushmasining 2024 yil 27-dekabrdagi 02/15-4098-son ma’lumotnomasi). Natijada suyuqlik yuqori bosim ostida harakat qilganida quvur tizimidagi eng yuqori radial kuchlanishlarni aniqlash natijasida quvur tizimining mustahkamlik parametrlarini optimallashtirishni tahlil etish imkoni yaratilgan. Transversal-izotrop qobiqning qovushoq-elastiklik xususiyatlarini hisobga oladigan ushbu usuldan foydalanish maksimal kuchlanishlar qiymatlarini soddaroq aniqlashga imkon beradi. Bunda quvur qalinligini kamaytirish imkoniyati yaratiladi, natijada mehnat sarfi xarajatlarini 4–5 % ga, materialni 3–5 % gacha tejash imkoni yaratilgan;
ko‘p qavatli binolarni suv bilan ta’minlash uchun ishlatiladigan quvurlarda, o‘zgarmas tezlik bilan oquvchi qovushoq suyuqlikni o‘z ichiga olgan doiraviy silindrik qobiqning kuch parametrlarini tegishli mezonlarga muvofiq topish uchun kuchlanish komponentlarini hisoblash Samarqand shahar “Menzula tasvir servis” korxonasining turli qurilish ob’ektlarida amaliyotga joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi “O‘zsanoatqurilishmateriallari” Uyushmasining 2024 yil 27-dekabrdagi 02/15-4098-son ma’lumotnomasi). Natijada qovushoq suyuqlikni o‘z ichiga olgan quvurda ichki bosim tufayli yuzaga keladigan radial kuchlanishning eng yuqori qiymatlarini hisoblash material mustahkamligining yuqori chegarasini aniqlash imkonini berdi. Hisoblash usullari yordamida mustahkamlik chegarasini aniqlash quvur liniyasining yuk ko‘tarish qobiliyatini 4-5% ga oshirishga, xarajatlarni 6-7% ga tejalishiga erishilgan.