Shodieva Gulsanam Arshiddin qizining
filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar. 
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): Ingliz va o‘zbek tillarida nutq hosil bo‘lishi jarayonidagi xatoliklarning psixolingvistik xususiyatlari; 10.00.06 – Qiyosiy adabiyotshunoslik, chog‘ishtirma tilshunoslik va tarjimashunoslik ixtisosligi.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.3.PhD/Fil6640
Ilmiy rahbar: Agzamova Dildora Baxadirjanovna, filologiya fanlari doktori (DSc), dotsent
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy universiteti
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy universiteti, DSc.03/2025.27.12.Fil.01.11
Rasmiy opponentlar: Djusupov Nursultan Maxanbet uli filologiya fanlari doktori (DSc), dotsent; Saidakbarova Saodat Parxadjanovna, filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent.
Yetakchi tashkilot: Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti. 
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik. 
II. Tadqiqotning maqsadi ingliz va o‘zbek tillarida nutq hosil bo‘lishi jarayonidagi xatoliklar: til sirpanishi,  disfluensiyalar hamda “til uchi” hodisasining psixolingvistik xususiyatlarini chog‘ishtirma tahlil qilishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
“tip-of-the-tongue” termini o‘zbek psixolingvistika fanida “til uchi” hodisasi sifatida talqin qilindi hamda leksik, grammatik, fonologik, semantik xatoliklar, disfluensiyalar va “til uchi” hodisasi nutq xatoliklariga kiritilishi tizimli asoslangan;
ingliz va o‘zbek tillaridagi nutq xatoliklarining psixolingvistik xususiyatlari jumladan: so‘zlovchining gender mansubligi farqlari, nutq tezligi omili (tez, sekin), nutq xatoliklarining turlari (antisipatsiya, perzervatsiya, almashtirish, qo‘shib yuborish, to‘ldirilgan pauza, takror, o‘z-o‘zini tuzatish), joylashuvi (gap o‘rtasida, boshida, oxirida), nutq bosqichlari (rejalashtirish, fonologik, leksik bosqichlari) kabi jihatlari isbotlangan;
ingliz va o‘zbek tillaridagi nutq xatoliklarining kelib chiqish sababari (ichki, tashqi, kognitiv yuklama), hamda so‘zlovchilar tomonidan qanday kommunikativ maqsadlarda (hazil, kulgu, vaziyatni yumshatish) foydalanishi chog‘ishtirma, psixolingvistik tahlillar asosida aniqlangan;
ingliz va o‘zbek tillarida “til uchi” hodisasining ko‘proq qaysi tovushlar, qanday so‘z turkumlari, necha bo‘g‘inli so‘zlarda uchrashi tahlil qilingan hamda uning metakognitiv strategiyalarda qo‘llanilishi va xotira mexanizmlarida aks etishi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. “Ingliz va o‘zbek tillarida nutq hosil bo‘lishi jarayonidagi xatoliklarning psixolingvistik xususiyatlari” tadqiqoti yuzasidan erishilgan ilmiy natijalari asosida: 
ingliz va o‘zbek tillaridagi nutq xatoliklarining hissiy omillari, nutq tezligi omili va uning kelib chiqish sabablari, gender mansubligi hamda ularning joylashuvi kabi jihatlari dalillanganining ilmiy natijalari hamda xulosalaridan davlat ilmiy-texnika dasturlari doirasida  Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universitetida 2020-2023yillarda olib borilgan AM-F3-201908172. “O‘zbek tilining ta’limiy korpusini yaratish nomli” innovatsion  loyihada foydalanilgan. (Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universitetining 2025-yil 14-oktyabrdagi №04/1-4909-sonli ma’lumotnomasi). Natijada o‘zbek tili ta’limiy korpusi uchun amaliy-diagnostik baza sifatida, mazkur loyiha materiallarining sifatini oshishiga hamda loyiha mazmuniga mosligini ta’minlashga xizmat qilgan; 
dissertatsiyaning ilmiy natijalari va xulosalari asosida o‘zbek tilida nutq xatoliklarining biri bo‘lgan “til uchi” hodisasini psixolingvistik asosida metakognitiv strategiyalar (so‘z eslashni ongli boshqarish usullari), eslab qolish mexanizmlari (eslab qolish jarayonining avtomatik faollashuvi) va kognitv omillar kabi jihatlari isbotlantgan xulosa va natijalaridan davlat ilmiy-texnika dasturlari doirasida  Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universitetida 2021–2023-yillarda olib borilgan PF-201912258. “O‘zbek adabiyotining ko‘p tilli (o‘zbek, rus, ingliz tillarida) elektron platformasini yaratish” nomli innovatsion loyihada foydalanildi. (Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universitetining 2025-yil 15-oktyabrdagi №04/1-4939-sonli ma’lumotnomasi). Natijalarning joriy qilinishi psixolingvistik mexanizmlarni hamda  kommunikativ kompetensiyani rivojlantirishda o‘qituvchi va talabalar uchun amaliy yordam berishiga erishildi;
 Ingliz va o‘zbek tillarida nutq hosil bo‘lishi jarayonidagi xatoliklar va ularning tasnifiga oid tavsiyalardan joriy yil oktyabr oyida Navoiy teleradiokanali orqali efirga uzatilgan “Yoshlar vaqti” eshittirishi dasturini tuzishda foydalanilgan hamda ishtirok etilgan. (№102 14.10.2025). Natijada mazkur eshittirishda ingliz va o‘zbek tillaridagi “nutq xatoliklari” termini umumiy atama sifatida talqin qilinib, shu asosida nutq xatoliklarini leksik xatoliklar, grammatik xatoliklar, fonologik xatoliklar, semantik xatoliklar, disfluensiyalar va “til uchi” hodisasi xatoliklariga bo‘linishi tizimli asoslangan. Natijada, eshittirishda atamalar yagona tahrirda tizimlashtirilildi, xatoliklar tasnifi joriy etildi va mavzu keng auditoriyaga ilmiy asosda etkazildi hamda tinglovchilarning sof so‘zlashuv uslubini rivojlantirishga ko‘mak berdi.