Нишанбаева Нилуфар Юнусджановнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Болаларда атопик дерматитнинг клиник-иммуногенетик жиҳатлари: диагностика ва олиб бориш усулларини оптималлаштириш” 14.00.36 – Аллергология ва иммунология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.2.DSc/Tib1356.
Илмий маслахатчи: Миррахимова Мактуба Хабибуллаевна тиббиёт фанлари доктори, профессор. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Иммунология ва инсон геномикаси институти, DSc.05/2025.27.12.Tib.26.01.
Расмий оппонентлар: Зиядуллаев Шухрат Худайбердиевич тиббиёт фанлари доктори, профессор; Абдужабарова Зулфия Муратходжаева тиббиёт фанлар доктори, доцент; Шахзода Шавкатовна Ганиева, тиббиёт фанлари доктори, доцент. 
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади болаларда атопик дерматитнинг клиник-иммуногенетик жиҳатларини аниқлаш, ташхислаш ва олиб бориш усулларини оптималлаштиришдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор ўзбек миллатига мансуб болалар атопик дерматитида  CTLA4 49G/A генининг G аллели касаллик хавфи ривожланишининг протектив омили, A аллели ва A/A генотипи касаллик ривожланишининг хавф омили эканлиги ва гетерозигот G/A генотипи эса аҳамиятли фарқ қайд этмаслиги исботланган;
илк бор ўзбек миллатига мансуб болаларда атопик дерматит ва бронхиал астма билан коморбид кечганида  CTLA4 49G/A гени гомозигот A/A генотипининг учраши касаллик оғир кечиши билан ишончли ва рецидивлар сони билан коррелятив боғлиқлиги аниқланган;
илк бор ўзбек миллатига мансуб болалар атопик дерматитида  SOD2 C4880T генининг Т аллели ва Т/Т генотипи касаллик ривожланиш хавфининг генетик омили эканлиги, С аллели эса протектив тенденциясини намоён қилса,  C/C ва C/T генотипларида эса назорат гурухи билан аҳамиятли фарқ қилмаслиги исботланган; 
илк бор ўзбек миллатига мансуб болаларнинг атопияга мойилигида  COMT Val158Met ген полиморфизмининг Val ва  Met аллеллари хамда Val/Val, Val/Met ва Met/Met генотип вариантлари бўйича соғломлар билан ишончли фарқ қилмаслиги аниқланган; 
илк бор ўзбек миллатига мансуб болалар атопик дерматитида  CTLA4 ва SOD2 полиморфизмлари SCORAD ва IgE билан биргаликда таҳлил қилинганда касаллик оғир кечиш хавфини кескин оришига сабаб бўлиши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий этилиши. Болаларда атопик дерматитнинг клиник-имуногенетик жиҳатларини аниқлаш, ташхислаш ва олиб бориш усулларини оптималлаштириш бўйича олинган илмий натижалари асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор ўзбек миллатига мансуб болалар атопик дерматитида  CTLA4 49G/A генининг G аллели касаллик хавфи ривожланишининг протектив омили, A аллели ва A/A генотипи касаллик ривожланишининг хавф омили эканлиги ва гетерозигот G/A генотипи эса аҳамиятли фарқ қайд этмаслиги исботланганлиги бўйича «Болаларда атопик дерматитга олиб келувчи хавф омилларини аниқлаш, касалликнинг олдини олиш ва эрта ташхислашни такомиллаштириш» ва «Болаларда атопик дерматитни эрта ташхислашнинг иммуно-генетик алгоритми» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Тошкент тиббиёт академияси мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2025 йил 26 майдаги 05-25/581-т сонли ва 05-25/582-т-сонли хулосалари). Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган педиатрия илмий-амалий тиббиёт маркази бўйича 03.06.2025 йилдаги №72-сонли ва “Ўзбекистон темир йўллари” АЖ Йўл болалар касалхонаси бўйича 27.05.2025йилдаги 151а-сонли буйруқлари билан клиник амалиётларига  жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 02 декабрдаги №30/15-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши атопик дерматити бўлган болаларни ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва рецидивлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади;  иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика ихтисослаштирилган педиатрия илмий-амалий тиббиёт маркази ва “Ўзбекистон темир йўллари” АЖ Йўл болалар касалхонаси амалий фаолиятларига жорий этилиши  болаларда атопик дерматитга олиб келувчи хавф омилларини аниқлаш, касалликнинг олдини олиш ва эрта ташхислашни такомиллаштириш ва эрта ташхислашнинг иммуно-генетик алгоритми усуллари хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг 25% гача тежаш ва  касалхонада ётиш кунларини қискаришга имкон яратади;  хулоса: ўзбек миллатига мансуб болалар атопик дерматитида  CTLA4 49G/A генининг G аллели касаллик хавфи ривожланишининг протектив омили, A аллели ва A/A генотипи касаллик ривожланишининг хавф омили эканлиги асосланган;
иккинчи илмий янгилик: илк бор ўзбек миллатига мансуб болаларда атопик дерматит ва бронхиал астма билан коморбид кечганида  CTLA4 49G/A гени гомозигот A/A генотипининг учраши касаллик оғир кечиши билан ишончли ва рецидивлар сони билан коррелятив боғлиқлиги аниқланганлиги бўйича «Болаларда атопик дерматитга олиб келувчи хавф омилларини аниқлаш, касалликнинг олдини олиш ва эрта ташхислашни такомиллаштириш» ва «Болаларда атопик дерматитни эрта ташхислашнинг иммуно-генетик алгоритми» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Тошкент тиббиёт академияси мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2025 йил 26 майдаги 05-25/581-т сонли ва 05-25/582-т-сонли хулосалари). Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган педиатрия илмий-амалий тиббиёт маркази бўйича 03.06.2025 йилдаги №72-сонли ва “Ўзбекистон темир йўллари” АЖ Йўл болалар касалхонаси бўйича 27.05.2025йилдаги 151а-сонли буйруқлари билан клиник амалиётларига  жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 02 декабрдаги №30/15-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши атопик дерматити бўлган болаларни ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва рецидивлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади;  иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика ихтисослаштирилган педиатрия илмий-амалий тиббиёт маркази ва “Ўзбекистон темир йўллари” АЖ Йўл болалар касалхонаси амалий фаолиятларига жорий этилиши  болаларда атопик дерматитга олиб келувчи хавф омилларини аниқлаш, касалликнинг олдини олиш ва эрта ташхислашни такомиллаштириш ва эрта ташхислашнинг иммуно-генетик алгоритми усуллари хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг 25% гача тежаш ва  касалхонада ётиш кунларини қискаришга имкон яратади; хулоса: ўзбек миллатига мансуб болаларда атопик дерматит ва бронхиал астма билан коморбид кечганида  CTLA4 49G/A гени гомозигот A/A генотипининг учраши касаллик оғир кечиши билан ишончли ва рецидивлар сони билан коррелятив боғлиқлиги асосланган;
учинчи илмий янгилик: илк бор ўзбек миллатига мансуб болалар атопик дерматитида  SOD2 C4880T генининг Т аллели ва Т/Т генотипи касаллик ривожланиш хавфининг генетик омили эканлиги, С аллели эса протектив тенденциясини намоён қилса,  C/C ва C/T генотипларида эса назорат гурухи билан аҳамиятли фарқ қайд этмаслиги исботланганлиги бўйича «Болаларда атопик дерматитга олиб келувчи хавф омилларини аниқлаш, касалликнинг олдини олиш ва эрта ташхислашни такомиллаштириш» ва «Болаларда атопик дерматитни эрта ташхислашнинг иммуно-генетик алгоритми» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Тошкент тиббиёт академияси мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2025 йил 26 майдаги 05-25/581-т сонли ва 05-25/582-т-сонли хулосалари). Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган педиатрия илмий-амалий тиббиёт маркази бўйича 03.06.2025 йилдаги №72-сонли ва “Ўзбекистон темир йўллари” АЖ Йўл болалар касалхонаси бўйича 27.05.2025йилдаги 151а-сонли буйруқлари билан клиник амалиётларига  жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 02 декабрдаги №30/15-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши атопик дерматити бўлган болаларни ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва рецидивлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади;  иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика ихтисослаштирилган педиатрия илмий-амалий тиббиёт маркази ва “Ўзбекистон темир йўллари” АЖ Йўл болалар касалхонаси амалий фаолиятларига жорий этилиши  болаларда атопик дерматитга олиб келувчи хавф омилларини аниқлаш, касалликнинг олдини олиш ва эрта ташхислашни такомиллаштириш ва эрта ташхислашнинг иммуно-генетик алгоритми усуллари хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг 25% гача тежаш ва  касалхонада ётиш кунларини қискаришга имкон яратади; хулоса: ўзбек миллатига мансуб болалар атопик дерматитида  SOD2 C4880T генининг Т аллели ва Т/Т генотипи касаллик ривожланиш хавфининг генетик омили эканлиги, С аллели эса протектив тенденциясини намоён қилса,  C/C ва C/T генотипларида эса назорат гурухи билан аҳамиятли фарқ қилмаслиги асосланган; 
тўртинчи илмий янгилик: илк бор ўзбек миллатига мансуб болаларнинг атопияга мойилигида  COMT Val158Met ген полиморфизмининг Val ва  Met аллеллари хамда Val/Val, Val/Met ва Met/Met генотип вариантлари бўйича соғломлар билан ишончли фарқ қилмаслиги аниқланганлиги бўйича «Болаларда атопик дерматитга олиб келувчи хавф омилларини аниқлаш, касалликнинг олдини олиш ва эрта ташхислашни такомиллаштириш» ва «Болаларда атопик дерматитни эрта ташхислашнинг иммуно-генетик алгоритми» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Тошкент тиббиёт академияси мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2025 йил 26 майдаги 05-25/581-т сонли ва 05-25/582-т-сонли хулосалари). Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган педиатрия илмий-амалий тиббиёт маркази бўйича 03.06.2025 йилдаги №72-сонли ва “Ўзбекистон темир йўллари” АЖ Йўл болалар касалхонаси бўйича 27.05.2025йилдаги 151а-сонли буйруқлари билан клиник амалиётларига  жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 02 декабрдаги №30/15-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши атопик дерматити бўлган болаларни ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва рецидивлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади;  иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика ихтисослаштирилган педиатрия илмий-амалий тиббиёт маркази ва “Ўзбекистон темир йўллари” АЖ Йўл болалар касалхонаси амалий фаолиятларига жорий этилиши  болаларда атопик дерматитга олиб келувчи хавф омилларини аниқлаш, касалликнинг олдини олиш ва эрта ташхислашни такомиллаштириш ва эрта ташхислашнинг иммуно-генетик алгоритми усуллари хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг 25% гача тежаш ва  касалхонада ётиш кунларини қискаришга имкон яратади; хулоса: ўзбек миллатига мансуб болаларнинг атопияга мойилигида  COMT Val158Met ген полиморфизмининг Val ва  Met аллеллари хамда Val/Val, Val/Met ва Met/Met генотип вариантлари соғломлар билан ишончли фарқ қилмаслиги асосланган; 
бешинчи илмий янгилик: илк бор ўзбек миллатига мансуб болалар атопик дерматитида  CTLA4 ва SOD2 полиморфизмлари SCORAD ва IgE билан биргаликда таҳлил қилинганда касаллик оғир кечиш хавфини кескин оришига сабаб бўлиши аниқланганлиги бўйича «Болаларда атопик дерматитга олиб келувчи хавф омилларини аниқлаш, касалликнинг олдини олиш ва эрта ташхислашни такомиллаштириш» ва «Болаларда атопик дерматитни эрта ташхислашнинг иммуно-генетик алгоритми» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Тошкент тиббиёт академияси мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2025 йил 26 майдаги 05-25/581-т сонли ва 05-25/582-т-сонли хулосалари). Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган педиатрия илмий-амалий тиббиёт маркази бўйича 03.06.2025 йилдаги №72-сонли ва “Ўзбекистон темир йўллари” АЖ Йўл болалар касалхонаси бўйича 27.05.2025йилдаги 151а-сонли буйруқлари билан клиник амалиётларига  жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 02 декабрдаги №30/15-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши атопик дерматити бўлган болаларни ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва рецидивлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади;  иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика ихтисослаштирилган педиатрия илмий-амалий тиббиёт маркази ва “Ўзбекистон темир йўллари” АЖ Йўл болалар касалхонаси амалий фаолиятларига жорий этилиши  болаларда атопик дерматитга олиб келувчи хавф омилларини аниқлаш, касалликнинг олдини олиш ва эрта ташхислашни такомиллаштириш ва эрта ташхислашнинг иммуно-генетик алгоритми усуллари хар бир болага нисбатан сарфланган маблағнинг 25% гача тежаш ва  касалхонада ётиш кунларини қискаришга имкон яратади; хулоса: ўзбек миллатига мансуб болалар атопик дерматитида  CTLA4 ва SOD2 полиморфизмлари SCORAD ва IgE билан биргаликда таҳлил қилинганда касаллик оғир кечиш хавфини кескин оришига сабаб бўлиши асосланган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish