Дангалов Суннатилла Мустафаевичнинг
Педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси
ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Кўришида нуқсони бўлган болаларни саводга ўргатиш методикасини такомиллаштириш”. 13.00.03 - Махсус педагогика.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.2.PhD/Ped5293
Диссертация бажарилган муассаса номи: Чирчиқ давлат педагогика университети.
Илмий раҳбар: Файзиева Убайда Юнусовна, педагогика фанлари доктори (DSc), доцент.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса, ИК рақами: Чирчиқ давлат педагогика университети, PhD.01/2025.27.12. Ped.04.03.
Расмий оппонентлар: Хакимова Муҳаббат Файзиевна, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор; Мусаева Наргиза Сайфуллаевна, педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Жиззах давлат педагогика университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади кўзи ожиз болаларга савод ўргатиш методикасини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
кўришида нуқсони бўлган болаларга савод ўргатишнинг лингводидактик хусусиятлари визуал етишмовчиликни компенсация қилишда фонематик синтез топшириқларидан полисенсор таъсир жараёнида ҳиссий сезгирлик импулсига кўра дифференциал фойдаланиш асосида аниқлаштирилган;
кўришида нуқсони бўлган болаларга савод ўргатиш модели брайл тизимида ёзишни ўргатувчи тифлотехник воситалардан фойдаланиш алгоритмига майда қўл моторикасини фаоллаштириш, эгилувчанликни ошириш машқларини эргономик талабларда тифлографикли киритиш асосида такомиллаштирилган;
кўришида нуқсони бўлган болаларга савод ўргатиш технологиялари кўзи ожиз болаларда сенсомотор кўникмаларни индивидуал диагностика индикаторларига кўра ривожлантирувчи машқларни бўрттирма маконда мўлжал олиш ҳаракатлари уйғунлигида аудиокинестетик модификацияларда қўллаш асосида такомиллаштирилган;
кўришида нуқсони бўлган болаларнинг ўқиш ва брайлда ёзиш кўникмаларини ривожлантиришнинг дидактик таъминоти математик тасаввур ва идрокка асосида нуқталар комбинациясини кинестетик хис қилдириш методларидан дарс ва коррексион машғулотлар интеграцияси жараёнида аудиал алгоритмларда қўллаш асосида такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Кўзи ожиз болаларга савод ўргатиш методикасини такомиллаштириш бўйича тадқиқот натижалари асосида:
кўришида нуқсони бўлган болаларга савод ўргатишнинг лингводидактик хусусиятлари визуал етишмовчиликни компенсация қилишда фонематик синтез топшириқларидан полисенсор таъсир жараёнида ҳиссий сезгирлик импулсига кўра дифференциал фойдаланиш юзасидан таклиф ва тавсиялар “Саводга ўргатиш” дарслиги мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлигининг 2026-йил 13-февралдаги 01/11-1-91-сон маълумотномаси). Натижада, кўзи ожиз болаларга савод ўргатишнинг ўзбек тили хусусиятларига мос ишлаб чиқилган алгоритмини ўқитувчи-тифлопедагог, ота-оналар ва талабаларга ўргатишнинг дидактик таъминотига эришилган;
кўришида нуқсони бўлган болаларга савод ўргатиш модели брайл тизимида ёзишни ўргатувчи тифлотехник воситалардан фойдаланиш алгоритмига майда қўл моторикасини фаоллаштириш, эгилувчанликни ошириш машқларини эргономик талабларда тифлографикли киритишга доир тавсиялар “Ижтимоий-маиший ҳаётга тайёрлаш методикаси” ўқув қўлланмаси мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2023-йил 29-сентябрдаги 438-сонли буйруғи асосида тасдиқланган 438365–рақамли гувоҳномаси). Натижада, кўришида нуқсони бўлган болалар билан ишлашнинг коррексион-компенсацион ёндашувларини қўллашни ўргатишга шароит яратилган;
кўришида нуқсони бўлган болаларга савод ўргатиш технологиялари кўзи ожиз болаларда сенсомотор кўникмаларни индивидуал диагностика индикаторларига кўра ривожлантирувчи машқларни бўрттирма маконда мўлжал олиш ҳаракатлари уйғунлигида аудиокинестетик модификацияларда қўллашга оид таклифлари “Тифлотехника ва тифлографика” ўқув қўлланмаси мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2023-йил 29-сентябрдаги 438-сонли буйруғи асосида тасдиқланган 438366–рақамли гувоҳномаси). Натижада, кўзи ожиз болаларнинг тифлотехник воситалардан фойдаланиш кўникмаларини ривожлантириш усулларини кенг тарғиб этиш имконияти яратилган.