Хабибуллаева Мухаббатхон Нўмонжоновнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “География курсларини миллий мерос ва қадриятлар воситасида ўқитиш самарадорлигини такомиллаштириш (Умумий ўрта таълим мактаблари мисолида)”, 13.00.02 – Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси (география) (педагогика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.3.PhD/Ped5124.
Илмий раҳбар: Қўзибоева Озодхон Маҳмудовна, география фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Шароф Рашидов номидаги Самарқанд давлат университети, DSc.03/2025.2712.Gr.09.11.
Расмий оппонентлар: Киямов Нишон Садиқович, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор; Абдуллаева Дилнозахон Нарзуллаевна, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор.
Етакчи ташкилот: Жиззах давлат университети
Диссертация йўналиши: назарий-амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Мактаб география дарсларида миллий мерос ва қадриятлардан фойдаланиш асосида ўқитишнинг методик таъминотини такомиллаштириш ва унга доир илмий-методик тавсиялар беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
умумтаълим мактаблари география дарс жараёнида миллий мерос ва қадриятлардан фойдаланишнинг тасвирий-дидактик жиҳатлари таълим воситалари таснифланишида таълим, муҳит, улар орасидаги узлюксизлик ҳамда узвийликни ҳисобга олиш асосида такомиллаштирилган;
география таълимида миллий мерос, моддий ва маънавий қадриятларини ўрганиш жараёнида ўқувчиларда ватанга эътиқод асосларини тарбиялашнинг мазмуни, шакл-усуллари, манбалари ишлаб чиқилди, дидактик асослари географик билим ва тасаввурлар ифодаланишини визуал англашга йўналтирилган миллий мерослардан фойдаланиш компетенсиявий ёндашув тамойилларини тизимли қўллаш орқали аниқлаштирилган;
умумтаълим мактаблари география дарсларида миллий мерос ва қадриятларнинг ўқувчилар онги-шуурида шаклланганлик даражаларини рефлексив таҳлил қилиш ҳамда таҳлилий фаолият натижалари картографик саводхонликнинг кафолатланган самарадорлиги кўрсаткичлари орқали аниқлаштирилган;
география фанини ўқитишда миллий мерос ва қадриятлар воситасида таълим-тарбия узвийлигини таъминлашда ўқувчиларда геомаданий ахборотлар кўламини оширишнинг ахборот-методик моделининг функсионал хусусиятлари, дидактик, эргономик методик талаблари, объект сифатидаги Фарғона, Наманган, Андижон вилоятларидаги илмий, маданий мерос объектлари карталаштирилиб, интерфаол картографик қўлланмалар асосида такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Мактаб география дарсларида миллий мерос ва қадриятлардан фойдаланиш юзасидан олиб борилган тадқиқот натижалари асосида:
умумтаълим мактаблари география дарс жараёнида миллий мерос ва қадриятлардан фойдаланишнинг тасвирий-дидактик жиҳатлари таълим воситалари таснифланишида таълим, муҳит, улар орасидаги узлюксизлик ҳамда узвийликни ҳисобга олиш асосида такомиллаштиришга доир таклифлари асосида мактаб дарсликлари “Табиий география бошланғич курси”, “Ўрта Осиё ва Ўзбекистон табиий географияси”, “Ўзбекистон иқтисодий-ижтимоий географияси” фанларини дарс машғулотларини такомиллаштириш ва таҳлил сифатини оширишга доир таклифлардан фойдаланилган (Ўзбекистон республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги , Олий таълимни ривожлантириш маркази 2024 йил 31-январ 02/ 01-01-15 сонли маълумотномаси ). Натижада, кўргазмалилик, электрон ва бошқа воситаларнинг методик таъминоти такомиллаштирилган ҳамда география дарсларининг самарадорлигини ҳар томонлама оширишга хизмат қилган;
география таълимида миллий мерос, моддий ва маънавий қадриятларини ўрганиш жараёнида ўқувчиларда ватанга эътиқод асосларини тарбиялашнинг мазмуни, шакл-усуллари, манбалари ишлаб чиқилди, дидактик асослари географик билим ва тасаввурлар ифодаланишини визуал англашга йўналтирилган миллий мерослардан фойдаланиш компетенсиявий ёндашув тамойилларини тизимли қўллаш, миллий мерос ва қадриятларнинг ўқувчилар онги-шуурида шаклланганлик даражаларини рефлексив таҳлил қилиш ҳамда таҳлилий фаолият натижалари картографик саводхонликнинг кафолатланган самарадорлиги кўрсаткичларига доир таклиф ва тавсияларидан география ўқитувчиларининг таълим амалиётига татбиқ этилган ҳамда география фани методикаси бўлимларини ташкилий тузилмаси, ўқув услубий таъминотини такомиллаштириш асосида таълим сифатини оширишга имкон яратилган ( Ўзбекистон республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги, Олий таълимни ривожлантириш маркази 2024 йил 31-январ 02/ 01-01-15 сонли маълумотномаси). Натижада, ўқитувчиларнинг педагогик маҳорати ўсиши, шунингдек, мактаб ўқувчиларида ватанга эътиқодни тарбиялашда миллий қадриятларнинг имкониятлари, билимлари ва дунёқарашни шакллантиришда методик тизимини такомиллаштиришга хизмат қилган;
география фанини ўқитишда миллий мерос ва қадриятлар воситасида таълим-тарбия узвийлигини таъминлашда ўқувчиларда геомаданий ахборотлар кўламини оширишнинг ахборот-методик моделининг функсионал хусусиятлари, дидактик, эргономик методик талаблари, объект сифатидаги Фарғона, Наманган, Андижон вилоятларидаги илмий, маданий мерос объектлари карталаштирилиб, интерфаол картографик қўлланмалар асосида такомиллаштиришга оид таклифлардан география таълими воситалари мажмуаси яратилган, улардан фойдаланиш бўйича ўқув-услубий қўлланмалар, кўрсатмалар ишлаб чиқилган (Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2022 йил 13-майдаги 166-сонли буйруғига асосан География таълим йўналишида педагогик амалиётни ташкил этиш номли ўқув қўлланмани нашр этиш рухсатномаси). Натижада, илгари сурилган таклифлар, тавсия ва хулосалардан мактаб ўқувчиларида ўз ўлкаси, миллатига, ватанпарварликка доир тушунчалар шаклланганлигининг босқичлари, даражалари, тарбиявий ишларнинг самарадорлиги ошишига хизмат қилган.
Тадқиқот натижаларининг апробацияси. Ушбу тадқиқот натижалари 12 та республика ва 3 та халқаро илмий-амалий анжуманда муҳокамадан ўтказилган.
Тадқиқот натижаларининг эълон қилинганлиги. Тадқиқот мавзуси бўйича 17 та илмий-методик иш, жумладан, 2 та ўқув қўлланма, Ўзбекистон Республикаси Олий Аттестация комиссияси докторлик диссертациялари асосий илмий натижаларини чоп этиш учун тавсия этган илмий нашрларда, 6 та мақола, шундан 3 таси республика ва 3 таси хорижий журналларда чоп этилган.
Диссертациянинг тузилиши ва ҳажми. Тадқиқот иши кириш, 3 та боб, умумий хулоса ва тавсиялар, фойдаланилган адабиётлар рўйхати ҳамда иловалардан иборат бўлиб, асосий матн 148 бетни, умумий ҳажми эса 168 бетни ташкил этади.