Jumanova Shaxnoza Baxromjonovnaning pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon.
I.Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Boshlang‘ich sinf o‘qish savodxonligi darslarida o‘quvchilarning jamoada ishlash ko‘nikmalarini kollaborativ texnologiyalar asosida rivojlantirish metodikasi”, 13.00.02 Ta’lim tarbiya nazariyasi va metodikasi (boshlang‘ich ta’lim), (pedagogika fanlari)
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: № B2025.1.PhD/Ped9200
Ilmiy rahbar: Abdullaev Komiljon Abdug‘anievich, pedagogika fanlari doktori (DSc), dotsent
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Namangan davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi: Namangan davlat universiteti, PhD.03/2025.27.12.Ped.22.02 raqamli ilmiy kengash
Rasmiy opponentlar: Egamberdieva Turg‘unoy Axmadjonovna, pedagogika fanlari doktori, professor; Uluxujaev Narzulloxon Ziyovadinovich pedagogika fanlari nomzodi, professor
Yetakchi tashkilot: Andijon davlat pedagogika instituti
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II.Tadqiqotning maqsadi kollaborativ texnologiyalarning konseptual g‘oyalari asosida o‘quvchilarning jamoada ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirishdan iborat.
III.Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
boshlang‘ich sinf o‘qish savodxonligi darslarida o‘quvchilarning jamoada ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirish tuzilmasi pedagogik-psixologik yondashuvlar asosida kognitiv, faoliyatli, refleksiv-baholovchi va kommunikativ-xulq-atvor komponentlarining o‘zaro integratsiyasi hamda o‘quvchilarning individual va shaxslararo o‘zaro ta’siri, ichki (motivatsiya, bilish faolligi, refleksiya) va tashqi (ta’lim muhiti, jamoaviy faoliyat, kollaborativ texnologiyalar) omillar o‘rtasidagi qayta aloqaning barqarorligiga ustuvorlik berish asosida aniqlashtirilgan;
boshlang‘ich sinf o‘qish savodxonligi darslari mazmunida jamoaviy faoliyatni tashkil etishga xizmat qiluvchi kollaborativ texnologiyalar, shakl va usullar o‘quvchilarda jamoada ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirish darajalarining o‘zini tushunish, o‘ziga, tengdoshlar guruhi hamda ijtimoiy ahamiyatga ega bo‘lgan o‘quv va muloqot faoliyatiga munosabat shakllariga ta’sirchanligi va barqarorligini hisobga olgan holda aniqlanib, dars jarayonida qo‘llashning bosqichma-bosqich pedagogik mexanizmi ishlab chiqilgan;
boshlang‘ich sinf o‘qish savodxonligi darslarida o‘quvchilarning jamoada ishlash ko‘nikmalarini rivojlanganlik darajasini aniqlash uchun baholash mezonlari, ko‘rsatkichlari va diagnostik vositalari umumdidaktik yondashuvlar asosida o‘quvchilarning hamkorlikdagi faoliyat natijalari, refleksiv baholash, tanqidiy fikrlash hamda o‘zaro muloqot jarayonlarining samaradorligini aniqlashga yo‘naltirilgan aniq parametrlar va bosqichma-bosqich diagnostik algoritmlar asosida ishlab chiqilgan;
kollaborativ texnologiyalar asosida o‘quvchilarning jamoada ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirishga yo‘naltirilgan metodik tavsiyalar, interfaol mashqlar va topshiriqlar tizimi “bilim – ko‘nikma – malaka – kompetensiya” bosqichlari uzviyligi hamda har bir bosqichda jamoaviy faoliyatning bosqichma-bosqich shakllanishini ta’minlovchi didaktik mexanizmlar asosida ishlab chiqildi va ularning samaradorligi o‘quvchilarning refleksiv pozisiyasi hamda intellektual rivojlanishi bilan integratsiyalashuvini ta’minlash orqali tajriba-sinov ishlari yordamida ilmiy asoslangan.
Boshlang‘ich ta’lim o‘qish savodxonligi darslarida o‘quvchilarning jamoada ishlash ko‘nikmalarini kollaborativ texnologiyalar asosida rivojlantirish bo‘yicha tadqiqot natijalari asosida:
boshlang‘ich sinf o‘qish savodxonligi darslarida o‘quvchilarning jamoada ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirish tuzilmasi pedagogik-psixologik yondashuvlar asosida kognitiv, faoliyatli, refleksiv-baholovchi va kommunikativ-xulq-atvor komponentlarining o‘zaro integratsiyasi hamda o‘quvchilarning individual va shaxslararo o‘zaro ta’siri, ichki va tashqi omillar o‘rtasidagi qayta aloqaning barqarorligiga ustuvorlik berish asosida aniqlashtirishda foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi Vazirligi huzuridagi Respublika ta’lim markazining 2025-yil 20-iyundagi 01/11-6-398-sonlima’lumotnomasi). Natijada boshlang‘ich sinf o‘qish savodxonligi darslarida o‘quvchilarning jamoada ishlash ko‘nikmalarini kollaborativ texnologiyalar asosida rivojlantirish metodikasini takomillashtirishga xizmat qilgan;
boshlang‘ich sinf o‘qish savodxonligi darslari mazmunida jamoaviy faoliyatni tashkil etishga xizmat qiluvchi kollaborativ texnologiyalar, shakl va usullar o‘quvchilarda jamoada ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirish darajalarining o‘zini tushunish, o‘ziga, tengdoshlar guruhi hamda ijtimoiy ahamiyatga ega bo‘lgan o‘quv va muloqot faoliyatiga munosabat shakllariga ta’sirchanligi va barqarorligini hisobga olgan holda aniqlanib, dars jarayonida qo‘llashning bosqichma-bosqich pedagogik mexanizmi ishlab chiqishga doir tavsiyalaridan boshlang‘ich ta’lim tizimi oldiga qo‘yilayotgan bugungi strategik talablarni amalga oshirish foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi Vazirligi huzuridagi Respublika ta’lim markazining 2025-yil 20-iyundagi 01/11-6-398-sonlima’lumotnomasi). Natijada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining jamoada ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirishning mazmuni takomillashtirishga xizmat qilgan;
boshlang‘ich sinf o‘qish savodxonligi darslarida o‘quvchilarning jamoada ishlash ko‘nikmalarini rivojlanganlik darajasini aniqlash uchun baholash mezonlari, ko‘rsatkichlari va diagnostik vositalari umumdidaktik yondashuvlar asosida o‘quvchilarning hamkorlikdagi faoliyat natijalari, refleksiv baholash, tanqidiy fikrlash hamda o‘zaro muloqot jarayonlarining samaradorligini aniqlashga yo‘naltirilgan aniq parametrlar va bosqichma-bosqich diagnostik algoritmlar asosida ishlab chiqishga doir tavsiyalaridan “Bolalar adabiyoti “ o‘quv qo‘llanma mazmuniga singdirilgan (Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2024-yil 11-noyabrdagi 429-sonli buyrug‘i, 429-378-raqamli guvohnoma). Natijada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining jamoada ishlashga asoslangan o‘quv faoliyati samaradorligini oshirishga erishilgan;
kollaborativ texnologiyalar asosida o‘quvchilarning jamoada ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirishga yo‘naltirilgan metodik tavsiyalar, interfaol mashqlar va topshiriqlar tizimi “bilim – ko‘nikma – malaka – kompetensiya” bosqichlari uzviyligi hamda har bir bosqichda jamoaviy faoliyatning bosqichma-bosqich shakllanishini ta’minlovchi didaktik mexanizmlar asosida ishlab chiqildi va ularning samaradorligi o‘quvchilarning refleksiv pozisiyasi hamda intellektual rivojlanishi bilan integratsiyalashuvini ta’minlash orqali tajriba-sinov ishlari yordamida ilmiy asoslashga doir tavsiyalaridan “Bolalar adabiyoti” o‘quv qo‘llanma mazmuniga singdirilgan (Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2024-yil 11-noyabrdagi 429-sonli buyrug‘i, 429-378-raqamli guvohnoma). Natijada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining jamoada ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirishning mazmuni takomillashtirishga xizmat qilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Boshlang‘ich ta’lim o‘qish savodxonligi darslarida o‘quvchilarning jamoada ishlash ko‘nikmalarini kollaborativ texnologiyalar asosida rivojlantirish bo‘yicha tadqiqot natijalari asosida:
boshlang‘ich sinf o‘qish savodxonligi darslarida o‘quvchilarning jamoada ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirish tuzilmasi pedagogik-psixologik yondashuvlar asosida kognitiv, faoliyatli, refleksiv-baholovchi va kommunikativ-xulq-atvor komponentlarining o‘zaro integratsiyasi hamda o‘quvchilarning individual va shaxslararo o‘zaro ta’siri, ichki va tashqi omillar o‘rtasidagi qayta aloqaning barqarorligiga ustuvorlik berish asosida aniqlashtirishda foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi Vazirligi huzuridagi Respublika ta’lim markazining 2025-yil 20-iyundagi 01/11-6-398-sonlima’lumotnomasi). Natijada, boshlang‘ich sinf o‘qish savodxonligi darslarida o‘quvchilarning jamoada ishlash ko‘nikmalarini kollaborativ texnologiyalar asosida rivojlantirish metodikasini takomillashtirishga xizmat qilgan;
boshlang‘ich sinf o‘qish savodxonligi darslari mazmunida jamoaviy faoliyatni tashkil etishga xizmat qiluvchi kollaborativ texnologiyalar, shakl va usullar o‘quvchilarda jamoada ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirish darajalarining o‘zini tushunish, o‘ziga, tengdoshlar guruhi hamda ijtimoiy ahamiyatga ega bo‘lgan o‘quv va muloqot faoliyatiga munosabat shakllariga ta’sirchanligi va barqarorligini hisobga olgan holda aniqlanib, dars jarayonida qo‘llashning bosqichma-bosqich pedagogik mexanizmi ishlab chiqishga doir tavsiyalaridan boshlang‘ich ta’lim tizimi oldiga qo‘yilayotgan bugungi strategik talablarni amalga oshirish foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi Vazirligi huzuridagi Respublika ta’lim markazining 2025-yil 20-iyundagi 01/11-6-398-sonlima’lumotnomasi). Natijada, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining jamoada ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirishning mazmuni takomillashtirishga xizmat qilgan;
boshlang‘ich sinf o‘qish savodxonligi darslarida o‘quvchilarning jamoada ishlash ko‘nikmalarini rivojlanganlik darajasini aniqlash uchun baholash mezonlari, ko‘rsatkichlari va diagnostik vositalari umumdidaktik yondashuvlar asosida o‘quvchilarning hamkorlikdagi faoliyat natijalari, refleksiv baholash, tanqidiy fikrlash hamda o‘zaro muloqot jarayonlarining samaradorligini aniqlashga yo‘naltirilgan aniq parametrlar va bosqichma-bosqich diagnostik algoritmlar asosida ishlab chiqishga doir tavsiyalaridan “Bolalar adabiyoti “ o‘quv qo‘llanma mazmuniga singdirilgan (Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2024-yil 11-noyabrdagi 429-sonli buyrug‘i, 429-378-raqamli guvohnoma). Natijada, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining jamoada ishlashga asoslangan o‘quv faoliyati samaradorligini oshirishga erishilgan;
kollaborativ texnologiyalar asosida o‘quvchilarning jamoada ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirishga yo‘naltirilgan metodik tavsiyalar, interfaol mashqlar va topshiriqlar tizimi “bilim – ko‘nikma – malaka – kompetensiya” bosqichlari uzviyligi hamda har bir bosqichda jamoaviy faoliyatning bosqichma-bosqich shakllanishini ta’minlovchi didaktik mexanizmlar asosida ishlab chiqildi va ularning samaradorligi o‘quvchilarning refleksiv pozisiyasi hamda intellektual rivojlanishi bilan integratsiyalashuvini ta’minlash orqali tajriba-sinov ishlari yordamida ilmiy asoslashga doir tavsiyalaridan “Bolalar adabiyoti” o‘quv qo‘llanma mazmuniga singdirilgan (Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2024-yil 11-noyabrdagi 429-sonli buyrug‘i, 429-378-raqamli guvohnoma). Natijada, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining jamoada ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirishning mazmuni takomillashtirishga xizmat qilgan.
