Маматқулов Акбар Раим ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Техника йўналиши талабалари касбий мослашувининг ижтимоий-психологик детерминантлари” 19.00.05 – Ижтимоий психология. Этнопсихология.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.3.PhD/P1013.
Илмий раҳбар: Ахатов Йўлдошжон Ҳамзаевич, психология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК номи: Бухоро давлат университети, DSc.03/2025.27.12.P.08.10.
Расмий оппонентлар: Саидов Азамат Исмоилович, психология фанлари доктори (DSc), профессор, Файзиев Зоҳиддин Ҳасанбоевич, психология фанлари доктори (DSc), доцент.
Етакчи ташкилот: Бухоро халқаро университети.
Диссертация йўналиши назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: техника йўналиши талабалари касбий мослашувининг ижтимоий-психологик детерминантларини тадқиқ этиш ҳамда амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
техника йўналиши талабаларининг таълим жараёнига мослашуви ўқув гуруҳидаги вертикал ва горизонтал шахслараро муносабатлар интеракцияси орқали курслар кесимида дифференциал фарқланишига асосланиб, ижтимоий-коммуникатив ва касбий-интеллектуал адаптация таъсирида босқичма-босқич намоён бўлиши аниқланган;
техника йўналишидаги таълим жараёнининг ўзига хос жиҳатларига кўра, профессионал мотивлар ва интеллектуал адаптация когнитив хусусиятларни, ижтимоий-коммуникатив адаптация эса муваффақиятга интилиш ҳамда интроспексияни кучайтирганлиги туфайли талабаларнинг мослашуви ижтимоий ва психологик детерминантлар интеграцияси орқали академик мотивация билан детерминациялашганлиги далилланган;
техника йўналиши талабаларининг таълимга мослашувида курсдошлар жамоасининг фасилитатив таъсири касбий-мотивацион, ижтимоий-коммуникатив жиҳатларни, таълимий топшириқларни ўзлаштириш жараёни эса эмоционал барқарорлик ва интеллектуал адаптив хусусиятларни шакллантирганлиги туфайли ўқув гуруҳи ва ўқув фаолиятига мослашувнинг ўзаро боғлиқ рефлексив компонентлари бирлиги орқали ўзаро интеграл намоён бўлиши муҳим психологик детерминант эканлиги асосланган;
талабаларнинг иродавий сифатлари профессионал билимларни ўзлаштиришдаги адаптив хусусиятлар мақсадга интилиш, матонатлилик, ижтимоий-коммуникатив жиҳатлар жасорат, ташаббускорлик, эмоционал барқарорлик эса стрессга чидамлилик билан уйғун намоён бўлишига асосланиб таълим жараёнига мослашувни кучайтирувчи психологик предиктор эканлиги далилланган.
IV. Тадқиқот натижаларнинг жорий қилинганлиги. «Техника йўналиши талабалари касбий мослашувининг ижтимоий-психологик детерминантлари»ни ўрганишга доир олиб борилган илмий-тадқиқот ишлари натижалари асосида:
техника йўналиши талабаларининг таълим жараёнига мослашуви ўқув гуруҳидаги вертикал ва горизонтал шахслараро муносабатлар интеракцияси орқали курслар кесимида дифференциал фарқланишига асосланиб ижтимоий-коммуникатив ва касбий-интеллектуал адаптация таъсирида босқичма-босқич намоён бўлиши аниқланганлигига оид таклифлар Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 19-июндаги ПМ-401 сон буйруғи билан “Ижтимоий психология. Этнопсихология” модулига киритилган (Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 16-июндаги ПМ-401а-сон маълумотномаси). Натижада техника йўналиши талабалари касбий мослашувни ривожлантиришнинг асосий ижтимоий-психологик компонентлари аниқлаштирилган;
техника йўналишидаги таълим жараёнининг ўзига хос жиҳатларига кўра, профессионал мотивлар ва интеллектуал адаптация когнитив хусусиятларни, ижтимоий-коммуникатив адаптация эса муваффақиятга интилиш ҳамда интроспексияни кучайтирганлиги туфайли талабаларнинг мослашуви ижтимоий ва психологик детерминантлар интеграцияси орқали академик мотивация билан детерминациялашганлиги далилланганлигига оид маълумотлар Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 19-июндаги ПМ-401 сон буйруғи билан “Ижтимоий психология. Этнопсихология” модулига киритилган (Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 16-июндаги ПМ-401а-сон маълумотномаси). Натижада техника йўналиши талабалари касбий мослашувни ривожлантиришнинг психологик имкониятлари аниқланган;
техника йўналиши талабаларининг таълимга мослашувида курсдошлар жамоасининг фасилитатив таъсири касбий-мотивацион, ижтимоий-коммуникатив жиҳатларни, таълимий топшириқларни ўзлаштириш жараёни эса эмоционал барқарорлик ва интеллектуал адаптив хусусиятларни шакллантирганлиги туфайли ўқув гуруҳи ва ўқув фаолиятига мослашувнинг ўзаро боғлиқ рефлексив компонентлари бирлиги орқали ўзаро интеграл намоён бўлиши муҳим психологик детерминант эканлиги асосланганлигига оид маълумотлар Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 19-июндаги ПМ-401 сон буйруғи билан “Ижтимоий психология. Этнопсихология” модулига киритилган (Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 16-июндаги ПМ-401а-сон маълумотномаси). Натижада техника йўналиши талабалари касбий мослашувни ривожлантиришнинг мезонлари ва даражалари аниқлаштирилган;
талабаларнинг иродавий сифатлари профессионал билимларни ўзлаштиришдаги адаптив хусусиятлар мақсадга интилиш, матонатлилик, ижтимоий-коммуникатив жиҳатлар жасорат, ташаббускорлик, эмоционал барқарорлик эса стрессга чидамлилик билан уйғун намоён бўлишига асосланиб таълим жараёнига мослашувни кучайтирувчи психологик предиктор эканлиги далилланганлигига оид илмий янгилик Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025-йил 19-июндаги ПМ-401 сон буйруғи билан “Ижтимоий психология. Этнопсихология” модулига киритилган (Ўзбекистон миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий Марказининг 2025-йил 16-июндаги ПМ-401а-сон маълумотномаси). Натижада техника йўналиши талабалари касбий мослашувни ривожлантиришнинг аҳамияти тадқиқ қилинган.