Жалилов Дилшод Юнусжон ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Параболоцилиндрик консентраторлар учун углерод асосидаги наносуюқликли иссиқлик ташувчилар”, 05.05.06– «Қайта тикланадиган энергия турлари асосидаги энергия қурилмалари».
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.4.PhD/Т3485. 
Илмий раҳбар: Ахатов Жасуржон Саидович, техника фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси С.А Азимов номидаги Физика-техника институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: ЎзР ФА С.А. Азимов номидаги Физика-техника институти, DSc.05/2025.28.11.FM/T.01.01.
Расмий оппонентлар: Ахадов Жобир Замирович, техника фанлари доктори, катта илмий ходим; Ибрагимов Умид Хикматуллаевич, техника фанлари доктори, доцент. 
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат техника университети 
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: параболоцилиндрик концентратор асосидаги тизимда иссиқлик ташувчи сифатида углерод нанозаррачалари (МWCНТ ва Cарбон Блаcк) асосидаги наносуюқликларни қўллаш орқали тизимнинг иссиқлик самарадорлигини оширишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
параболоцилиндрик консентратор учун иссиқлик ташувчи сифатида қора углерод (Cарбон блаcк) асосидаги наносуюқликлар оғирлик консентрациялари 0.01%, 0.03% ва 0.05% бўлган ҳолда тайёрланди ҳамда ёруғликнинг динамик сочилиши (ДЛС) усули ёрдамида нанозаррачаларнинг ўртача ўлчамлари 310 нм дан 350 нм гача бўлиши аниқланган;
иссиқлик ташувчиларга сирт фаол модда (СДС) қўшилганда уларнинг барқарорлиги ортиши зета-потенсиал қийматининг -25,3 мВ дан -43,3 мВ гача ўзгариши аниқланган; 
консентрациялари 0.01 %, 0.03 % ва 0.05 % бўлган наносуюқликли иссиқлик ташувчиларнинг динамик ёпишқоқлигини аниқлаш учун ўртача квадратик хато РМСЕ мос равишда 0.00313 мПа·с, 0.00450 мПа·с ва 0.00746 мПа·с ни, детерминация коеффициенти Р² эса мос равишда 0.9979, 0.9961 ва 0.9897 ни ташкил этувчи юқори аниқликдаги янги корреляциялар ишлаб чиқилган;
параболосилиндирик консентраторининг иссиқлик режимларини тавсифловчи математик модел ишлаб чиқилган, ҳисобий тадқиқотлар натижасида наносуюқликли иссиқлик ташувчининг иссиқлик узатиш коеффициенти сувга нисбатан 33% га юқори экани аниқланган; 
параболосилиндирик консентраторининг иссиқлик-техник кўрсатгичларини табиий шароитларда аниқлаш учун узлюксиз ўлчашлар, маълумотларни йиғиш, узатиш ва қайта ишлаш имконини берувчи автоматлаштирилган тизимга эга стенд ишлаб чиқилган ва яратилган бўлиб, мазкур стенд ёрдамида ўтказилган синов натижалари асосида тизимнинг иссиқлик самарадорлигини наносуюқликлардан фойдаланиш ҳисобига 4% га ошиши аниқланган; 
наносуюқликли иссиқлик ташувчига эга тизимининг техник, иқтисодий ва экологик кўрсатгичлари аниқланган бўлиб, мазкур консентратордан олинадиган иссиқлик энергиясининг нормаллашган ўртача нархи (ЛCОҲ) 0.03–0.04 УСД/кW·соат ни ташкил этиши бу эса анъанавий консентраторлар учун (ЛCОҲ) қийматидан 6–8 % га пастлигини кўрсатди, шу билан бирга мазкур консентраторнинг ўзини оқлаш муддати 0.3–0.8 йилга қисқартириши ва 60–118 т CО₂ эмиссиясини камайтириши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Параболоцилиндрик консентраторлар учун углерод асосидаги наносуюқликли иссиқлик ташувчилар хусусиятларини тадқиқ қилиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
Қуёш иссиқлик тизимларида наносуюқликли иссиқлик ташувчиларнинг иссиқлик-физик хоссалари ва уларнинг иссиқлик узатиш коеффициенти сувга нисбат 33% га юқори бўлиши каби олинган тадқиқот натижаларидан Урганч давлат университети “Физика” кафедрасининг 60711000 - Муқобил энергия манбалари (Қуёш ва Шамол энергетикаси) бакалавриат йўналишидаги “Иссиқлик техникасининг назарий асослари” да жорий этилган (Урганч давлат университетининг 2025 йил 23 июндаги 04-01/15-11/3257-сонли маълумотномаси). Натижада наносуюқликли иссиқлик ташувчиларнинг иссиқлик-физик хоссалари ва уларнинг самарадорликка таъсири ўрганиш имконини берган;
САП 2611 “Қуёшли консентратор”, ДГУ 36107 “Параболоцилиндрик консентраторнинг иссиқлик кўрсатгичларини аниқлаш” компютер дастури, ДГУ 42371 “Параболоцилиндрик консентраторда юқори фойдали энергия олиш учун суюқлик оқим тезлигини аниқлаш” компютер дастури бўйича олинган илмий натижалар Андижон машинасозлик институтида С. Алиев раҳбарлигида 2022–2023 йилларда бажарилган МУК-2021-40 рақамли “Катта маълумотларга асосланган интеллектуал (АИ) қайта тикланадиган энергия тармоқ тизимини тадқиқ қилиш ва қўллаш” мавзусидаги илмий лойиҳада жорий этилган (Андижон машинасозлик институтининг 2025 йил 23 июндаги 38-05/96-сонли маълумотномаси). Натижада қайта тикланадиган энергия тармоқ тизимида параболоцилиндрик консентраторда юқори фойдали энергия олиш имконини берган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish