Нуруллаева Мақсуда Ўктамбоевнананинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон.

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Винирлар ва қистирмалар билан эстетик тиклашдаги асоратлари олдини олишни оптималлаштириш” 14.00.21 – Стоматология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2022.3.PhD/Tib3051.
Илмий раҳбар: Зиядуллаева Нигора Саидуллаевна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети. 
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.06.
Расмий оппонентлар: Даминова Шахноза Бадриддиновна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Асташина Наталия Борисовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Россия Федерацияси). 
Етакчи ташкилот: С.Д.Асфендияров номидаги Қозоғистон миллий тиббиёт университети (Қозоғистон Республикаси).
Диссертациянинг йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади винирлар ва қистирмалар билан билвосита реставрациядан кейин юзага келиши мумкин бўлган асоратларнинг профилактикаси мақсадида биоактив шишали маҳаллий гигиеник-профилактик тиш пастаси асосида чора-тадбирларни ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
винирлар ва қистирмаларнинг турли фойдаланиш муддатларидаги функционал самарадорлиги  ҳамда винирлардан фойдаланувчи беморларда асоратларнинг энг кўп учрайдиган сабаблари сифатида «эмаль–винир» ёки «эмаль–қистирма» чегарасида минераллашувнинг бузилиши ва сезгирликнинг ошиши аниқланган;
винирлар ва қистирмалар билан реставрация ўтказилганидан сўнг биоактив шишали маҳаллий гигиеник-профилактик тиш пастасидан фойдаланишда тиш караши ишончли камайиши (2,5 марта), QsCan усулида  исботланган;
винирлар ва қистирмалар билан реставрация қилингандан сўнг биоактив шишали маҳаллий гигиеник-профилактик тиш пастасидан фойдаланиш натижасида  оғиз суюқлиги кислотали-ишқорли мувозанати (pН 6,7) тиклаши асосланган;
ишлаб чиқилган биоактив шишали маҳаллий гигиеник-профилактик тиш пастасидан фойдаланиш натижасида тиш эмалининг минераллашуви ҳисобига унинг зичлашиши ва ташқи таъсиротларга сезгирлигининг камайиши ЭОД ёрдамида аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий техник кенгашининг  2025 йил 10 июндаги 19/27 сонли ҳулосасига кўра:
биринчи илмий янгилик: винирлар ва қистирмаларнинг турли фойдаланиш муддатларидаги функционал самарадорлиги  ҳамда винирлардан фойдаланувчи беморларда асоратларнинг энг кўп учрайдиган сабаблари сифатида «эмаль–винир» ёки «эмаль–қистирма» чегарасида минераллашувнинг бузилиши ва сезгирликнинг ошиши аниқланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: винирлар ва қистирмаларнинг турли фойдаланиш муддатларидаги функционал самарадорлиги  ҳамда винирлардан фойдаланувчи беморларда асоратларнинг энг кўп учрайдиган сабаблари сифатида «эмаль–винир» ёки «эмаль–қистирма» чегарасида минераллашувнинг бузилиши ва сезгирликнинг ошиши аниқланган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши:олинган илми-амалий маълумотлар Тошкент шаҳар 1-стоматологик поликлиникасида (01.11.2024 йилдаги 3-сонли буйруқ) ҳамда Фарғона вилоят стоматология касалхонасида (10.11.2024 йилдаги 56-сонли буйруқ) амалиётга жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: тадқиқот натижалари турли фойдаланиш муддатларида винирлар ва қистирмаларнинг функционал самарадорлигини баҳолаш имконини берди. Бу аҳолига эстетик ва функционал жиҳатдан юқори сифатли стоматологик ёрдам кўрсатишга, беморларнинг ҳаёт сифатини оширишга хизмат қилади. Винир ва қистирмалардан тўғри фойдаланиш орқали оғиз бўшлиғида тиш қаторининг эстетикаси тикланади, функциялари яхшиланади, натижада беморларнинг ижтимоий фаоллиги ва руҳий қониқиши ортади ҳамда даволанишдан сўнг юзага келадиган асоратлар сони камаяди. Иқтисодий самарадорлиги: винирлар ва қистирмаларнинг турли фойдаланиш муддатларидаги функционал ҳолатини баҳолаш натижалари уларнинг клиник ҳолатини аниқлаш ва тўғри танлаш имконини берди. Бу стоматологик амалиётда қайта-қайта протез тайёрлаш заруратини камайтиради, даволаш харажатларини тежайди ҳамда аҳолининг стоматологик хизматларга бўлган харажатларини пасайтиради. Шунингдек, маҳаллий шароитда ишлаб чиқарилган материаллардан самарали фойдаланиш орқали импорт маҳсулотларига бўлган эҳтиёж қисқаради, бу эса миллий иқтисодиётга ижобий таъсир кўрсатади. Узоқ муддатли самарадорликка эришиш натижасида стоматология соҳасида хизмат кўрсатишнинг арзон ва сифатли йўналиши шаклланади
иккинчи илмий янгилик: винирлар ва қистирмалар билан реставрация ўтказилганидан сўнг биоактив шишали маҳаллий гигиеник-профилактик тиш пастасидан фойдаланишда тиш караши ишончли камайиши (2,5 марта) QsCan усули орқали исботланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: винирлар ва қистирмалар билан реставрация ўтказилганидан сўнг биоактив шишали маҳаллий гигиеник-профилактик тиш пастасидан фойдаланишда тиш караши ишончли камайиши исботланган. Амалиётга жорий қилиниши:Тошкент шаҳар 1-стоматологик поликлиникасида (01.11.2024 йилдаги 3-сонли буйруқ) ҳамда Фарғона вилоят стоматология касалхонасида (10.11.2024 йилдаги 56-сонли буйруқ) амалиётга жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: тадқиқот натижалари винирлар ва қистирмалар билан реставрация ўтказилган беморларда биоактив шишали маҳаллий гигиеник-профилактик тиш пастасидан фойдаланиш оғиз бўшлиғи гиgйенаси кўрсаткичларининг сезиларли яхшиланишига олиб келганини кўрсатди. Хусусан, тиш караши миқдорининг 2,5 марта ишончли камайиши аниқланиб, бу ҳолат профилактика самарадорлигининг юқори эканлигини тасдиқлайди. Пастанинг юқори тозаловчи хусусиятлари QsCan усулида люминесцент нур ёрдамида объектив баҳоланди ва инструментал текширув натижалари билан тасдиқланди. Бу эса клиник кузатув натижаларининг илмий асосланганлигини ва ишончлилигини таъминлайди. Биоактив шиша компонентлари реставрация чегарасида реминерализация жараёнларини қўллаб-қувватлаб, минераллашув бузилишлари ва иккилламчи кариес ривожланиш хавфини камайтиради. Иқтисодий самарадорлиги: биоактив шишали маҳаллий гигиеник-профилактик тиш пастасини қўллаш реставрацияларнинг функционал барқарорлигини таъминлаб, уларнинг хизмат муддатини узайтиради. Реставрация чегарасида патологиявий ўзгаришлар ва микроинфильтрация камайиши ҳисобига қайта даволаш ва такрорий реставрация эҳтиёжи сезиларли қисқаради.Бу эса беморлар учун стоматологик хизматларга сарфланадиган маблағларни камайтиришга, шунингдек, соғлиқни сақлаш муассасаларида ресурслардан оқилона фойдаланиш имконини яратади. Профилактик воситанинг мунтазам қўлланилиши узоқ муддатли истиқболда даволаш харажатларини оптималлаштиришга хизмат қилади. Шу билан бирга, маҳаллий ишлаб чиқарилган биоактив шишали маҳсулотдан фойдаланиш импорт ўрнини босиш, ички ишлаб чиқарувчиларни қўллаб-қувватлаш ва стоматологик бозорнинг рақобатбардошлигини оширишга ёрдам беради. Натижада соғлиқни сақлаш тизимининг иқтисодий самарадорлиги ортиб, профилактик йўналишдаги харажатлар улуши ошади.
учинчи илмий янгилик: винирлар ва қистирмалар билан реставрация қилингандан сўнг биоактив шишали маҳаллий гигиеник-профилактик тиш пастасидан фойдаланиш натижасида  оғиз суюқлиги кислотали-ишқорли мувозанати (pН 6,7) тиклаши асосланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: винирлар ва қистирмалар билан реставрация қилингандан сўнг биоактив шишали маҳаллий гигиеник-профилактик тиш пастасидан фойдаланиш натижасида  оғиз суюқлиги кислотали-ишқорли мувозанати (pН 6,7) тиклаши асосланди. Амалиётга жорий қилиниши: мазкур ишланма Тошкент шаҳар 1-стоматологик поликлиникасида (01.11.2024 йилдаги 3-сонли буйруқ) ҳамда Фарғона вилоят стоматология касалхонасида (10.11.2024 йилдаги 56-сонли буйруқ) амалиётга жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: биоактив шиша сақловчи гигиеник-профилактик тиш пастаси (БШСГПТП) қўлланилгандан сўнг бир ой ва уч ой ўтгач оғиз суюқлигининг pH кўрсаткичлари мос равишда 6,6 ва 6,7 гача ошгани аниқланди.Тадқиқот давомида винирлар ва қистирмалар билан реставрация ўтказилган беморларда БШСГПТП қўллаш оғиз суюқлигининг кислотали-ишқорли мувозанатини тиклашга ижобий таъсир кўрсатиши илмий жиҳатдан асосланди. pH-метрия натижаларига кўра, оғиз суюқлиги кўрсаткичлари физиологик меъёр даражасига (pH 6,7) етагани аниқланди. Олинган маълумотлар биоактив шишали тиш пастасининг реминерализатсион хусусиятлари мавжудлигини тасдиқлайди ҳамда реставрация чегарасида деминерализация жараёнларини камайтиришга хизмат қилишини кўрсатади. Шу тариқа, оғиз суюқлиги муҳити барқарорлашиши реставрацияларнинг функционал ҳолатини сақлашда муҳим илмий асос сифатида исботланди. БШСГПТП ни мунтазам қўллаш натижасида оғиз муҳити pH кўрсаткичлари барқарорлашиб, кислотали муҳитнинг зарарли таъсири камаяди. Бу эса реставрация чегарасида минераллашув бузилишлари, микроинфильтрация ва иккилламчи кариес ривожланиш хавфини пасайтиради ҳамда винирлар ва қистирмаларнинг хизмат муддатини узайтиради. Натижада беморларда реставрацияларнинг узоқ муддатли клиник барқарорлиги таъминланади. Иқтисодий самарадорлиги: БШСГПТП қўлланилгандан сўнг беморларнинг стоматологик поликлиникага мурожаат қилишлари сони камаяди. Ўртача ҳисобда ҳар бир винир нархи 250–300 АҚШ долларини ташкил этишини инобатга олсак, профилактика ишларини тўғри олиб бориш орқали асоратларнинг олдини олиш ва ортиқча харажатларни камайтиришга эришилади.
тўртинчи илмий янгилик: ишлаб чиқилган биоактив шишали маҳаллий гигиеник-профилактик тиш пастасидан фойдаланиш натижасида тиш эмалининг минераллашуви ҳисобига унинг зичлашиши ва ташқи таъсиротларга сезгирлигининг камайиши ЭОД ёрдамида аниқланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: ишлаб чиқилган биоактив шишали маҳаллий гигиеник-профилактик тиш пастасидан фойдаланиш натижасида тиш эмалининг минераллашуви ҳисобига унинг зичлашиши ва ташқи таъсиротларга сезгирлигининг камайиши ЭОД ёрдамида аниқланган. Амалиётга жорий қилиниши: мазкур ишланма Тошкент шаҳар 1-стоматологик поликлиникасида (01.11.2024 йилдаги 3-сонли буйруқ) ҳамда Фарғона вилоят стоматология касалхонасида (10.11.2024 йилдаги 56-сонли буйруқ) амалиётга жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: ишлаб чиқилган биоактив шишали маҳаллий гигиеник-профилактик тиш пастасини 30 кун давомида мунтазам қўллаш натижасида оғиз суюқлиги pH кўрсаткичи ўртача 5,8±0,2 дан 6,7±0,1 гача тикланиши аниқланди (p<0,05). Эмалнинг минераллашуви кучайиши ҳисобига электроодонтодиагностика (ЭОД) кўрсаткичлари 3,1±0,3 mkA гача камайгани қайд этилди, бу эса тиш сезгирлигининг пасайганини кўрсатади (p<0,05). Иқтисодий самарадорлиги: тиш сезгирлигининг 2 баробар камайиши натижасида қўшимча десенсибилизациявий муолажаларга эҳтиёж 35% га қисқарди. Қайта мурожаатлар сони ўртача 30% га камайиб, ҳар бир бемор учун стоматологик даволаш харажатлари тахминан 20–25% га камайиши таъминланди. Бу эса реставрацияларнинг узоқ муддатли барқарорлигини ошириш билан бирга, соғлиқни сақлаш тизимида профилактик йўналишнинг иқтисодий самарадорлигини кучайтиради.