Тошқулов Анвар Жураевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): «Судочий эгилмаси юра ва палеозой ётқизиқларининг геологик тузилиш хусусиятлари ҳамда нефтгазга истиқболлилигини сейсморазведка 3Д нинг янги технологиялари асосида белгилаш», 04.00.07 – Нефт ва газ конлари геологияси, уларни қидириш ва разведка қилиш (геология-минерология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2021.2.PhD/GM68.
Илмий раҳбар: Абдуллаев Ғайбулла Сайфуллаевич, геология-минералогия фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассасалар номи: Нефт ва газ конлари геологияси ҳамда қидируви институти давлат муассасаси.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Сейсмология институти ҳузуридаги DSc.05/2025.27.12.GM/FM.12.02 рақамли Илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Богданов Александр Николаевич, геология-минерология фанлари доктори, профессор; Хайитов Норбўта Шоймардонович, геология-минерология фанлари номзоди, катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: нефт ва газ уюмларини башорат қилиш учун Устюрт ҳудуди Судочий эгилмаси қуйи юра ва палеозой ётқизиқларининг истиқболлигини замонавий 3Д сейсмик қидирув технологиялари асосида белгилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк марта Судочий эгилмасида махсус инновацион технологиялар ва дастурий мажмулардан кенг фойдаланиб қуйи юра ётқизиқлари қалинлигининг ўзгариш хусусиятлари ва ётиш чуқурликлари аниқланган;
Судочий эгилмасида 3Д сейсморазведка маълумотлари замонавий дастурий комплекслар ёрдамида қайта ишлаш натижасида палеозой ва қуйи юра ётқизиқларида ноанъанавий тутқичлар мавжудлиги аниқланган;
биринчи марта Судочий эгилмасининг муфассал уч ўлчамли геологик модели ишлаб чиқилди ва жанубдан-шимол йўналишдаги янги Қоражар грабени аниқланган;
сейсморазведка ва бурғилаш маълумотларини комплекс таҳлил қилиш асосида нефт ва газ уюмларининг тўпланиш зоналари ажратилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Судочий эгилмаси юра ва палеозой ётқизиқларининг геологик тузилиш хусусиятлари ҳамда нефтгазга истиқболлилигини сейсморазведка 3Д нинг янги технологиялари асосида белгилаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
Тахтакаир вали, Судочий эгилмасининг жанубий қисми, ҳамда Талдиқ эгилмаси ҳудудида УЧН-3Д батафсил-излов сейсмик қидирув ишлари ўтказилиши бўйича тавсия «Ўзбекгеофизика» АЖда ишлаб чиқаришга жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлигининг 2024 йил 16 июлдаги 32-2576-сон маʼлумотномаси). Натижада, Жанубий Шеге ва Шарқий Шеге нефтгазли обектлари аниқланди, бу эса Жанубий Шеге обектида қуйи юра ётқизиқлари бўйича углеводородларнинг C3 тури бўйича истиқболли ресурси: Қг=7,0 млрд. м3 қуруқ газ; Шарқий Шеге структурасида эса Қг=10,0 млрд м3 қуруқ газни ташкил этувчи ресурслар заҳирасини кўпайтириш имконини берган;
юра ва палеозой қатлами нефтгазга истиқболли мажмуаларини ўрганиш мақсадида Устюрт минтақасидаги Борсакелмас эгилмасининг шарқий қисми ва Оқтумсуқ бурмаланиш тизимининг жануби-шарқий қисмида УЧН-2Д сейсмик тадқиқотлар олиб бориш зарурлиги бўйича тавсия «Ўзбекгеофизика» АЖда ишлаб чиқаришга жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлигининг 2024 йил 16 июлдаги 32-2576-сон маʼлумотномаси). Натижада, илгари аниқланган Тасқинбай, Тулей, Бўлак, Тумрюк, Жанубий Харой, Ғарбий Харой ва бошқа шу каби обектларнинг қуйи юра ва палеозой ётқизиқлари геологик тузилиши батафсил ўрганилиб, янги нефтгазга истиқболли обектларни аниқлаш имкони яратилган;
УЧН-3Д сейсмик тадқиқотлар асосида Аспантай обекти мавжудлигини тасдиқлаш ҳамда чуқур бурғилаш учун тайёрлашга ишлаб чиқилган тавсиялар «Ўзбекгеофизика» АЖда ишлаб чиқаришга жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлигининг 2024 йил 16 июлдаги 32-2576-сон маʼлумотномаси). Ушбу тавсиянома бўйича УЧН-3Д сейсмик тадқиқотлари маʼлумотларини қайта талқин қилиш натижасида C3 тоифаси бўйича истиқболли ресурси Қг=22,5 млрд м3 қуруқ газ, Қкқазиб олиш=1178 минг тонна конденсатни ташкил этувчи янги тузилмани аниқлаш имконини берган;
УЧН-3Д сейсмик тадқиқотлари маʼлумотлари асосида Сарижол майдонида ноанʼанавий литологик тузоқларни мавжудлигини асослаш ҳамда чуқур бурғулашга тайёрлаш бўйича тавсиялар «Ўзбекгеофизика» АЖда ишлаб чиқаришга жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлигининг 2024 йил 16 июлдаги 32-2576-сон маʼлумотномаси). Ушбу тавсиянома бўйича 04/03-06 сонли Сургил УЧН-3Д сейсмик қидирув партияси маʼлумотларини қайта талқин қилиш натижасида C3 тоифаси бўйича истиқболли ресурси: Қг=18,6 млрд м3 қуруқ газ Қкқазиб олиш=987 минг тонна конденсатни ташкил этувчи тузилмани аниқлаш имконини берган;
Чуқурқудуқ (Келажак) обектини УЧН-3Д сейсмик тадқиқот маʼлумотларига кўра чуқур бурғулаш учун тасдиқлаш ва тайёрлаш бўйича тавсиялар «Ўзбекгеофизика» АЖда ишлаб чиқаришга жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлигининг 2024 йил 16 июлдаги 32-2576-сон маʼлумотномаси). Натижада C3 тоифаси бўйича истиқболли ресурси: Қг=41, 2 млрд м3 қуруқ газ, Қкқазиб олиш=2157 минг тонна конденсатни ташкил этувчи тузилмани аниқлаш имконини берган;
қуйи юра ва палеозой қатламлари нефт ва газга истиқболли комплексларини ўрганиш мақсадида Устюрт худудининг Судочий эгилмаси шарқий қисмида ва Бердах валида УЧН-3Д сейсмик тадқиқотларини ўтказишни асослаш тўғрисидаги тавсия «Ўзбекгеофизика» АЖда ишлаб чиқаришга жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлигининг 2024 йил 16 июлдаги 32-2576-сон маʼлумотномаси). Натижада, Қорақалпоқ 3Д сейсмоқидирув партияси дала маʼлумотларига ишлов бериш асосида чуқур излов бурғилашга чуқурлиги – 6500 метр бўлган Келажак ва чуқурлиги 6000 метр бўлган Аспантай структураларини тайёрлаш имконини берган;
мезокайнозой ва палеозой тоғ жинслари мажмуаларида нефт ва газнинг истиқболли тузилмаларни излаш учун Устюрт ҳудудининг Оқтумсук бурмаланиш тизимининг ғарбий қисмида, Сам букилмасида ва Чурук седловинасида УЧН-2Д сейсмик тадқиқотларни ўтказишни асослаш тўғрисидаги тавсия «Ўзбекгеофизика» АЖда ишлаб чиқаришга жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлигининг 2024 йил 16 июлдаги 32-2576-сон маʼлумотномаси). Натижада, “Ўзбекгеофизика” АЖ тасарруфидаги “Устюрт геофизика экспедицияси” томонидан жорий қилиниб, 2024 йилда 930 пог.км дала геофизика ишларини амалга ошириш имконини берган.
