Бахриддинова Мадина Шавкатовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Бадиий матнларнинг лингвомаданий мазмунини асл ва таржимадаги тадқиқининг антропоцентрик ёндашуви  (инглиз ва рус тиллари мисолида)”, 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.2.PhD/Fil4622
Илмий раҳбар: Сулейманова Наргиза Мардоновна, филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), профессор в.б.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат чет тиллар институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд давлат чет тиллар институти, PhD.03/2025.27.12.Fil.37.02 
Расмий оппонентлар: Арустамян Яна Юриевна, филология фанлари доктори (DSc), профессор; Умурова Гузал Хатамовна, филология фанлари доктори (DSc), профессор
Етакчи ташкилот: Жиззах давлат университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга мойилик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: бадиий матннинг лингвокултурологик мазмунини антропосентрик парадигма нуқтайи назаридан ўрганиш ва таржима матнида маданий маъноларни етказишнинг ўзига хос хусусиятларини очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
 бадиий матннинг лингвомаданий мазмунини таҳлил қилишда антропосентрик ёндашувнинг назарий асослари аниқланганлиги, антропосентрик парадигманинг назарий асослари чуқурлаштирилганлиги, бадиий матн муаллифнинг лисоний шахсияти, унинг дунёқараши ва маданий кодларининг акси сифатида кўриб чиқилганлиги, тил, маданият ва идрок этишнинг когнитив механизмлари ўртасидаги ўзаро таъсирнинг янги жиҳатларини аниқланганлиги, когнитив моделлар, маданий коннотасиялар ва тил тузилмаларининг ўзаро таъсирини таҳлил қилишни ўз ичига олган бадиий таржимани ўрганишда кўпсонли мисоллар намунасида антропосентрик парадигманинг самарадорлиги исботланган;
бадиий матнда шахс репрезентасиясининг лингвомаданий воситалари аниқланганлиги ва тизимлаштирилганлиги, антропосентрик мазмунни етказиш воситаси бўлиб хизмат қилувчи асосий тил бирликлари (лексик, семантик, стилистик) аниқланганлиги, улар персонажларнинг миллий ва маданий хусусиятларини, уларнинг дунёқараши ва қадрият йўналишларини қандай акс эттириш очиб берилган, таржимада миллий-маданий консептларни акс этиришининг беришнинг ўзига хос хусусиятлари, таржима тилида сўзлашувчиларнинг менталитети ва дунёқарашини ҳисобга олган ҳолда матннинг маданий  элементларини мослаштириш механизмлари ишлаб чиқилган;
антропосентрик омилни ҳисобга олган ҳолда таржимада бадиий матннинг маданий мослашув механизмлари, бадиий матннинг лингвомаданий компонентларини тиллараро ва маданиятлараро маконда етказиш стратегиялари,  маданий консептлар, миллий ўзига хос воқеликлар ва қаҳрамонларнинг шахсий хусусиятларини ифодалашда таржима жараёнида эквивалентлик муаммоси алоҳида кўрсатиб берилган, антропосентрик омилни ҳисобга олган ҳолда таржима стратегиялари таснифи, жумладан, таржима давомида маданий маъноларни сақлаш ва мослаштириш стратегиялари такомиллаштирилган;
бадиий матнни антропосентрик ёндашув нуқтайи назаридан талқин қилиш модели ишлаб чиқилган, муаллиф, ўқувчи ва персонажларнинг лисоний шахсиятининг ўзаро таъсирини ҳисобга олган ҳолда бадиий матнни таҳлил қилиш методологияси таклиф этилган, матнларни лингвомаданиятшунослик ва прагматика нуқтаи назаридан чуқурроқ тушунишга ёрдам бериши, когнитив жараёнларнинг таржимани идрок этишга таъсири, таржима қилинган бадиий матнни талқин қилишда консептуал метафоралар ва маданий стереотипларнинг роли мисоллар асосида далилланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Бадиий матнларнинг лингвомаданий мазмунини асл ва таржимадаги тадқиқининг антропоцентрик ёндашуви мавзусидаги тадқиқот жараёнида эришилган илмий натижалар асосида:
 бадиий матннинг антропоцентрик табиатига оид исботланган қоидалар ҳамда асарнинг лингвокултурологик мазмуни муаллифнинг тил шахси, маданий кодлар ва идрокнинг когнитив механизмлари ўзаро мураккаб таъсири орқали шаклланиши ҳақидаги хулосалар Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университетида 2021–2022 йилларда амалга оширилган АЛ-412104512-сонли давлат илмий-тадқиқот лойиҳаси – “Ўзбекистон географик обектларининг кўп тилли электрон луғатини яратиш” доирасида қўлланилган (УзДЖТУ маълумотномаси № 04/1-4091, 2024 йил 11 декабр). Диссертацион тадқиқот натижалари луғатшунослик жараёнида маданий аҳамиятга эга бирликларни танлаш, тавсифлаш ва талқин қилиш методологиясини такомиллаштириш, маданий консептларнинг тиллараро адаптациядаги узатилиш механизмларини аниқлаштириш, шунингдек, электрон луғатда бирликларнинг семантик ва коннотатив хусусиятларини янада аниқроқ акс эттириш имконини берди.
лисоний шахснинг лингвокултурологик воситалар орқали ифодаланишига оид илмий қоидалар, шунингдек антропоцентрик мазмундаги лексик, семантик ва стилистик бирликларни тизимлаштириш натижалари 2021–2023 йилларда Қарши давлат университетида амалга оширилган халқаро грант лойиҳаси СУЗ-800-21ГР-3181 “Реинфорcинг Энглиш Лангуаге Cомпетенcе ат Карши Стате Университй” доирасида қўлланилган (Қарш Давлат Университетининг маълумотнома № 335/30.02.01, 2025 йил 5 апрел). Тадқиқот натижалари талабалар билан бадиий матнлар устида ишлаш жараёнини самарали ташкил этиш, лингвокултурологик таҳлилга оид ўқув-услубий материалларни ишлаб чиқиш ҳамда маданиятлараро мулоқот компетенсиясини ривожлантириш методикаларини такомиллаштиришга хизмат қилган.
бадиий матнларнинг лингвомаданий мазмунини асл ва таржимадаги тадқиқи жараёнида миллий-маданий коннотациялар, когнитив моделларнинг шаклланиш механизмлари ҳамда тил бирликларининг маданий контекст билан ўзаро боғлиқлиги аниқланиб, бадиий матннинг консептуал мазмунини талқин қилишда антропоцентрик ёндашувнинг назарий асослари ишлаб чиқилганлигига доир натижалар Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги ҳузуридаги А.Авлоний номидаги Миллий-тадқиқот институтининг “Халқ таълими соҳасидаги илмий-тадқиқотларни ривожлантиришнинг фундаментал йўналишлари” номли лойиҳаси доирасида қўлланилди (А.Авлоний номидаги Миллий-тадқиқот институти томонидан берилган 2025-йил 11-декабрдаги №03-14-09-995-сон маълумотномаси).
Натижада, бадиий матнларнинг лингвомаданий қатламини таҳлил қилишда консептуал структураларни аниқлаш, маданий маъноларнинг реконструксияси, таржима жараёнида мазмуний силжишларнинг олдини олиш ва матн мазмунини тўлақонли етказиш имкониятлари янада кенгайган ҳамда ишлаб чиқилган илмий-методик тавсиялар амалиётда самарали қўлланишига хизмат қилган.
тадқиқотнинг когнитив-стилистик моделлаштиришга оид қоидалари, маданий коннотацияларни узатиш қонуниятлари ва маъно структураларини антропоцентрик нуқтаи назардан талқин қилиш механизмлари Навоий вилояти теле-радио компаниясининг “Махсус репортаж” телекўрсатуви ссенарийсини яратиш жараёнида амалий қўлланилди (Навоий вилояти теле-радио компаниясинингмаълумотнома № 30/05/02, 2025 йил 24 июн). Ушбу асосда материални тақдим этиш структураси такомиллаштирилган, талқин салоҳияти кучайтирилган, натижада аудиториянинг маданиятлараро хабардорлик даражаси ошган ҳамда томошабинларнинг бадиий мерос ва хорижий тилларга бўлган қизиқиши янада мустаҳкамлашган.
Натижада расмий ва норасмий матнларини инглиз ва рус тилларида ифодалашда мувофиқликка эришишга хизмат қилди.