Ruziev Umid Sanakulovichning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Laparoskopik oshqozon engli rezeksiyasining jarrohlik va metabolik asoratlari xavfini kamaytirishning konseptual asoslari» 14.00.27 – Xirurgiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.3.DSc/Tib1404.
Ilmiy rahbar: Teshaev Oktyabr Ruxullaevich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat tibbiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Milliy tibbiyot markazi, DSc.06/2025.27.12.Tib.13.01.
Rasmiy opponentlar: Xalit Eren Taskin, tibbiyot fanlari doktori, professor (Turkiya); Devyatov Andrey Vasil`evich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Djumaniyazov Djavoxir Azatbaevich, tibbiyot fanlari doktori.
Yetakchi tashkilot: Abu Ali ibn Sino nomidagi Buxoro davlat tibbiyot instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: morbid semizligi bo‘lgan bemorlarda operatsiyaning texnik jihatlarini takomillashtirish va xirurgik hamda metabolik asoratlarning oldini olish orqali oshqozon laparoskopik engli rezeksiyasining natijalarini yaxshilashdan iborat. 
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
oshqozonning laparoskopik engli rezeksiyasining turli usullarini qo‘llashdan keyin yuzaga keladigan funksional, metabolik va psixoemotsional oqibatlar rivojlanishining oshqozonda erishiladigan restriksiya darajasi, uning anatomik-funksional yo‘nalishlarining o‘zgarishi va bu o‘zgarishlarning gomeostatik mexanizmlarga ta’siriga asoslangan asosiy xavf omillari aniqlangan;
oshqozon naychasi restriksiyasi darajasining erta va uzoq muddatli davrda aralashuvning ortiqcha agressivligi bilan bog‘liq xavflarni differensial baholash imkonini beruvchi, metabolik asoratlar chastotasiga sezilarli ta’siri aniqlangan;
tana vazni birlamchi kamayishining yaqqolligi va uning keyinchalik barqarorlashuvi yoki qaytalanishining tabiati o‘rtasidagi, xususan, oshqozonning kuchaytirilgan restriksiyasi usuli tana vaznini nazorat qilish bo‘yicha yanada barqaror natijani ta’minlashi, ammo semirishning regressiyasi holatlarida vaznning yaqqolroq o‘sish xavfi mavjud bo‘lishi bilan tavsiflanuvchi bog‘liqlik aniqlangan; 
yuqori sezuvchan troponin I va NT-proBNP ortishida miokardning subklinik shikastlanishi rivojlanishi ko‘rinishidagi semizlikda kardiorenal o‘zaro munosabatlar buzilishining hissasi aniqlangan;
asosiy anatomik va funksional tuzilmalar – Gis burchagi, oshqozon-diafragma boylami hamda kichik egrilik bo‘ylab qon tomir chegarasini saqlab qolgan holda a’zoni ehtiyotkorlik bilan mobilizatsiya qilish orqali oshqozonning laparoskopik bo‘ylama rezeksiyasi usuli takomillashtirilgan;
topografik mo‘ljallarga rioya qilish va incisura angularis sohasida "qarshi burchak" hosil qilish oshqozon naychasi bo‘shlig‘ining bir tekis bo‘lishini ta’minlashi, uning buralishiga va proksimal qismida me’da ichi bosimining oshishiga to‘sqinlik qilishi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. 
Morbid semizlikni davolashda laparoskopik engli rezeksiyasiga taktik va texnik yondashuvlarni yaxshilash bo‘yicha ilmiy tadqiqot natijalari asosida:
birinchi ilmiy yangilik: oshqozonning laparoskopik engli rezeksiyasining turli usullarini amalga oshirgandan so‘ng funksional, metabolik va psixoemotsional oqibatlar rivojlanishining asosiy xavf omillari oshqozonni erishilgan torayish darajasi, uning anatomik va funksional yo‘nalishlarining o‘zgarishi va gomeostatik mexanizmlarga ta’siriga asoslanib aniqlanganligi Navoiy viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (08.07.2025 yildagi 75-son), Jizzax viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (02.07.2025 yildagi 67-son) va Qashqadaryo viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (08.07.2025 yildagi 148Ich-son) buyruqlari asosida amaliyotga joriy etilgan. (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 2026 yil 12 yanvardagi 1-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: oshqozonni laparoskopik engli rezeksiyasining takomillashtirilgan usulini joriy etish, restriksiya darajasini optimallashtirish va kompleks perioperatsion profilaktika: erta jarrohlik asoratlari (qon ketish, chokning nosozligi, tromboemboliya) chastotasini kamaytirish; kechki metabolik buzilishlar (temir tanqisligi, V12 vitamini tanqisligi, gipoal`buminemiya) xavfini kamaytirish; tana vaznining pasayishiga chidamlilikni oshirish va uni qayta tiklash xavfini kamaytirish; mehnatga layoqatli yoshdagi bemorlarning kasalxonaga yotqizish muddatini qisqartirish va hayot sifatini yaxshilash imkonini beradi. Bu nogironlikni kamaytirishga va morbid semizlik bilan og‘rigan bemorlarning ijtimoiy moslashuvini oshirishga yordam beradi. Iqtisod qilish: shifoxonada davolanish muddatining qisqarishi: shifoxonada qolishning o‘rtacha qisqarishi - 2 kun, bir kunlik o‘rin-kunning o‘rtacha narxi: 500000 so‘m, bir bemor uchun tejamkorlik: 500000×2=1000000 so‘m. Asosiy guruhda (406 nafar bemor): 1000000×406=406000000 so‘m. Takroriy operatsiyalar chastotasining pasayishi: takroriy aralashuvning o‘rtacha narxi  4000000 so‘m; takroriy aralashuvlarning pasayishi - bemorlarning 5% (406 bemordan 20 nafari). Iqtisod: 4000000×20=80000000 so‘m. Umumiy tejash (406 bemor): 243600000 (80000000; 72000000)=395600000 so‘m. Yillik tejash: yiliga o‘rtacha 200 nafar bemor bilan: 395600000×(200/406)≈194900000 so‘m. Shundan: ≈150000000 so‘m byudjet mablag‘lari ≈44900000 so‘m byudjetdan tashqari mablag‘lar. Xulosa: metabolik profilaktikaning kompleks dasturi bilan oshqozon laparoskopik engli rezeksiyasining takomillashtirilgan usulini joriy etish quyidagilarga imkon berdi: jarrohlik va metabolik asoratlar xavfini kamaytirish; tana vaznini yo‘qotish barqarorligini oshirish; takroriy aralashuvlar chastotasini kamaytirish; kasalxonaga yotqizish muddatini qisqartirish; bemorlarning hayot sifati va ijtimoiy moslashuvini yaxshilash.
ikkinchi ilmiy yangilik: oshqozon nayi restriksiyasi darajasining erta va uzoq muddatli davrda metabolik asoratlar chastotasiga sezilarli ta’siri aniqlangan, bu esa aralashuvning haddan tashqari tajovuzkorligi xavfini differensial tavsiflash imkonini bergan - Navoiy viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (08.07.2025 yildagi 75-son), Jizzax viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (02.07.2025 yildagi 67-son) va Qashqadaryo viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (08.07.2025 yildagi 148Ich-son) buyruqlari asosida amaliyotga joriy etilgan. (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 2026-yil 12-yanvardagi 1-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorlik - oshqozon nayi restriksiyasi darajasining metabolik asoratlar chastotasiga sezilarli ta’sirini aniqlash quyidagilarga imkon berdi: oshqozon rezeksiyasi hajmini tanlashga differensial yondashish; erta va kech metabolik buzilishlar xavfini kamaytirish; yaqqol tanqislik holatlari rivojlanishining oldini olish; takroriy kasalxonaga yotqizish chastotasini kamaytirish; tana vaznining pasayishiga chidamlilikni oshirish; mehnatga layoqatli yoshdagi bemorlarning hayot sifati va ijtimoiy moslashuvini yaxshilash. Iqtisodiy samaradorlik — restriksiya darajasini differensial tanlash metabolik asoratlar va takroriy murojaatlar chastotasini kamaytirish imkonini berdi. Qo‘shimcha gospitalizatsiyalarni 2 kunga qisqartirish (bitta koyka-kuniga 500000 so‘m): 500000×2×40 bemor=40000000 so‘m. Bitta yaqqol metabolik asoratni davolashning o‘rtacha narxi 1200000 so‘m. 15 nafar bemorda oldi olindi: 1200000×15=18000000 so‘m. Umumiy iqtisod qilish: 40000000+18000000=58000000 so‘m. Xulosa: ikkinchi ilmiy yangilik natijalarining joriy qilinishi metabolik asoratlar chastotasini kamaytirish, jarrohlik davolashning xavfsizligini oshirish va 58000000 so‘mni iqtisod qilishni ta’minlash imkonini bergan, bu esa o‘tkazilgan tadqiqotning klinik va ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyatini tasdiqlaydi.
uchinchi ilmiy yangilik: tana vazni birlamchi kamayishining yaqqolligi va uning keyinchalik barqarorlashuvi yoki qaytalanishining tabiati o‘rtasidagi bog‘liqlik aniqlangan, xususan, oshqozonning Hard torayishi bilan usul tana vaznini nazorat qilish bo‘yicha yanada barqaror natijani ta’minlaydi, ammo semirishning regressiyasi holatlarida vaznning yaqqolroq o‘sish xavfi mavjud - Navoiy viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazining (08.07.2025 yildagi 75-son), Jizzax viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazining (02.07.2025 yildagi 67-son) va Qashqadaryo viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazining (08.07.2025 yildagi 148Ich-son) buyruqlari asosida amaliyotga joriy etilgan. (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 2026 yil 12 yanvardagi 1-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorlik - tana vaznining birlamchi kamayishining og‘irligi va uning keyinchalik barqarorlashuvi yoki qaytalanishi xususiyati o‘rtasidagi bog‘liqlikni aniqlash quyidagilarga imkon berdi: tana vaznining qayta ortishi xavfini bashorat qilish; oshqozon torayishi darajasini tanlashga differensial yondashish; reabilitatsiya va nutritiv qo‘llab-quvvatlash dasturini o‘z vaqtida tuzatish; uzoq muddatli davrda semizlikning sezilarli regressiyasi ehtimolini kamaytirish; erishilgan natijaning barqarorligini oshirish va bemorlarning hayot sifatini yaxshilash. Iqtisodiy samaradorlik - semizlikning qaytalanish xavfini bashorat qilish va taktikani erta tuzatish takroriy kasalxonaga yotqizish va takroriy jarrohlik aralashuvlar chastotasini kamaytirishga imkon berdi; 30 nafar bemorda takroriy kasalxonaga yotqizishni qisqartirish (2 kun, bir kunlik yotoq uchun 500000 so‘m): 500000×2×30=30000000 so‘m. Takroriy bariatrіk aralashuvning o‘rtacha narxi 4000000 so‘m. 6 nafar bemorda oldi olindi: 4000000×6=24000000 so‘m. Umumiy iqtisod qilish: 30000000+24000000=42000000 so‘m. Xulosa: uchinchi ilmiy yangilik natijalarining joriy qilinishi tana vaznining pasayishiga chidamlilikni oshirish, sezilarli semizlikning qaytalanish xavfini kamaytirish va 42000000 so‘mni iqtisod qilishni ta’minlash imkonini bergan, bu esa o‘tkazilgan tadqiqotning klinik va ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyatini tasdiqlaydi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: yuqori sezuvchan troponin I va NT-proBNP ortishida miokardning subklinik shikastlanishi rivojlanishi ko‘rinishidagi semizlikda kardiorenal o‘zaro munosabatlar buzilishining hissasi aniqlangan, buning natijasida kislorod etkazib berish indeksi pasayishi - Navoiy viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (08.07.2025 yildagi 75-son), Jizzax viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (02.07.2025 yildagi 67-son) va Qashqadaryo viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (08.07.2025 yildagi 148Ich-son) buyruqlari asosida amaliyotga joriy etilgan. (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 2026 yil 12 yanvardagi 1-sonli xulosasi). Tadqiqotning ijtimoiy samaradorligi - semizlikda miokardning subklinik shikastlanishi (yuqori sezgir troponin I va NT-proBNP ning oshishi) va kislorod etkazib berish indeksining pasayishi bilan namoyon bo‘ladigan kardiorenal munosabatlar buzilishlarining hissasini aniqlash quyidagilarga imkon bergan: morbid semizligi bo‘lgan bemorlarda yashirin yurak disfunksiyasini o‘z vaqtida aniqlash; jarrohlik aralashuvidan oldin kardiometabolik xavfni tabaqalashtirish; perioperativ davolash taktikasini individuallashtirish; operatsiyadan keyingi erta va uzoq davrda yurak-qon tomir asoratlari xavfini kamaytirish; bariatriya davolash xavfsizligini oshirish va bemorlarning prognozini yaxshilash. Iqtisodiy samaradorlik: miokardning subklinik zararlanishini erta tashxislash va taktikani korreksiyalash kardiorespirator asoratlar va takroriy gospitalizatsiyalar chastotasini kamaytirish imkonini bergan. 25 nafar bemorda takroriy gospitalizatsiyalarni qisqartirish (2 kun, bir koyka-kun uchun 600000 so‘m): 500000×2×25=25000000 so‘m. Bitta kardial asoratni davolashning o‘rtacha narxi 3000000 so‘m. 5 nafar bemorda oldi olindi: 3000000×5=15000000 so‘m. Umumiy tejam: 25000000+15000000=40000000 so‘m. Xulosa: to‘rtinchi ilmiy yangilik natijalarining joriy qilinishi bariatriya davolashning xavfsizligini oshirish, kardiorespirator asoratlar xavfini kamaytirish va 40000000 so‘mni iqtisod qilishni ta’minlash imkonini bergan, bu esa o‘tkazilgan tadqiqotning klinik va ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyatini tasdiqlaydi.
beshinchi ilmiy yangilik: asosiy anatomik va funksional tuzilmalar - Gis burchagi, oshqozon-diafragma boylami, kichik egrilik bo‘ylab qon tomir chegarasini saqlab qolgan holda a’zoni ehtiyotkorlik bilan mobilizatsiya qilishni nazarda tutuvchi oshqozonning laparoskopik bo‘ylama rezeksiyasi usuli Navoiy viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (08.07.2025 yildagi 75-son), Jizzax viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (02.07.2025 yildagi 67-son) va Qashqadaryo viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (08.07.2025 yildagi 148Ich-son) buyruqlari, xamda O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligining 2024 yil 17 noyabrdagi IAP 7886-sonli ixtiroga patenti asosida amaliyotga joriy etilgan.  (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 2026-yil 12-yanvardagi 1-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorlik - a’zoni ehtiyotkorlik bilan mobilizatsiya qilish va asosiy anatomik hamda funksional tuzilmalarni (Gis burchagi, oshqozon-diafragma bog‘lami, kichik egrilik bo‘ylab qon tomir chegarasi) saqlab qolish bilan me’daning laparoskopik bo‘ylama rezeksiyasi usulini takomillashtirish quyidagilarga imkon berdi: funksional buzilishlar va operatsiyadan keyingi reflyuks xavfini kamaytirish; ishemik asoratlar va oshqozon naychasi deformatsiyasi chastotasini kamaytirish; oshqozon rezervuarining yanada fiziologik shakllanishini ta’minlash; aralashuv xavfsizligini oshirish va operatsiyaga chidamlilikni yaxshilash; davolashning uzoq muddatli natijalari va bemorlarning hayot sifatini yaxshilash. Iqtisodiy samaradorlik: operatsiyadan keyingi funksional va jarrohlik asoratlar chastotasini kamaytirish davolash va takroriy kasalxonaga yotqizish xarajatlarini kamaytirishga imkon berdi. 35 nafar bemorning shifoxonada bo‘lish muddatini 2 kunga qisqartirish (bitta koyka-kuniga 500000 so‘m): 500000×2×35=35000000 so‘m. Bitta asoratni (reflyuks, ishemik o‘zgarishlar, funksional buzilishlar) davolashning o‘rtacha narxi  2500000 so‘m. 6 nafar bemorda oldi olingan: 2500000×6=15000000 so‘m. Umumiy iqtisod qilish: 35000000+15000000=50000000 so‘m. Xulosa: oshqozon laparoskopik bo‘ylama rezeksiyasining takomillashtirilgan usulini joriy etish operatsiya xavfsizligini oshirish, funksional asoratlar chastotasini kamaytirish va 50000000 so‘mni tejash imkonini berdi, bu ishlab chiqilgan usulning klinik va ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyatini tasdiqlaydi. 
oltinchi ilmiy yangilik topografik mo‘ljallarga rioya qilish va incisura angularis sohasida «antiburchak» shakllanishi oshqozon nayi bo‘shlig‘ining bir tekisligini ta’minlashi, uning buralishiga to‘sqinlik qilishi va proksimal segmentda oshqozon ichi bosimining oshishiga to‘sqinlik qilishi isbotlangan - Navoiy viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (08.07.2025 yildagi 75-son), Jizzax viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (02.07.2025 yildagi 67-son) va Qashqadaryo viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (08.07.2025 yildagi 148Ich-son) buyruqlari, xamda O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligining 2024 yil 17 noyabrdagi IAP 7886-sonli ixtiroga patenti asosida amaliyotga joriy etilgan.  (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 2026 yil 12 yanvardagi 1-sonli xulosasi). Taklif etilgan usul me’daning laparoskopik engli rezeksiyasining Classic va Hard usullariga muqobil sifatida qo‘llanilishi mumkin bo‘lib, tana vaznini kamaytirish samaradorligi va aralashuv xavfsizligi o‘rtasidagi muvozanatga erishishga qaratilgan. Ijtimoiy samaradorlik — topografik mo‘ljallarga rioya qilish va incisura angularis sohasida «antiburchak» shakllanishi orqali oshqozon nayi bo‘shlig‘ining bir tekisligini ta’minlash quyidagilarga imkon berdi: oshqozon nayi buralishi, deformatsiyasi va proksimal segmentda oshqozon ichi bosimining patologik oshishining oldini olish; chokning nosozligi, stenoz va gastroezofageal reflyuks kasalligi kabi asoratlar chastotasini kamaytirish; operatsiyadan keyingi davrda bemorlarning hayot sifati va ijtimoiy moslashuvini yaxshilash. Iqtisodiy samaradorlik: 30 nafar bemorning shifoxonada bo‘lish muddatini 2 kunga qisqartirish (bitta koyka-kuniga 500000 so‘m, bir bemor uchun tejamkorlik: 500000×2=1000000 so‘m.): 1000000×30=30000000 so‘m. 8 nafar bemorda jarrohlik asoratlarining oldi olindi (o‘rtacha narxi 3500000 so‘m): 3500000×8=28000000 so‘m. Umumiy iqtisod qilish: 30000000+28000000=58000000 so‘m. Taklif etilgan usul me’daning laparoskopik engli rezeksiyasining Classic va Hard usullariga muqobil sifatida qo‘llanilishi mumkin bo‘lib, tana vaznini kamaytirish samaradorligi va aralashuv xavfsizligi o‘rtasidagi muvozanatga erishishga qaratilgan. Umumiy iqtisod qilish: 58000000 so‘m. Xulosa: ilmiy yangilik natijalarining joriy qilinishi oshqozon nayi bo‘shlig‘ining bir tekisligini ta’minlash, buralish va proksimal bosimning oshishi bilan bog‘liq asoratlar xavfini kamaytirish va 58000000 so‘mni iqtisod qilishni ta’minlash imkonini bergan, bu esa ishlab chiqilgan topografik yondashuvning klinik va ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyatini tasdiqlaydi.