Рузиев Умид Санакуловичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Лапароскопик ошқозон енгли резекциясининг жарроҳлик ва метаболик асоратлари хавфини камайтиришнинг концептуал асослари» 14.00.27 – Хирургия (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.3.DSc/Tib1404.
Илмий раҳбар: Тешаев Октябр Рухуллаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Миллий тиббиёт маркази, DSc.06/2025.27.12.Tib.13.01.
Расмий оппонентлар: Халит Эрен Таскин, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Туркия); Девятов Андрей Васильевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Джуманиязов Джавохир Азатбаевич, тиббиёт фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: морбид семизлиги бўлган беморларда операциянинг техник жиҳатларини такомиллаштириш ва хирургик ҳамда метаболик асоратларнинг олдини олиш орқали ошқозон лапароскопик енгли резекциясининг натижаларини яхшилашдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ошқозоннинг лапароскопик енгли резекциясининг турли усулларини қўллашдан кейин юзага келадиган функционал, метаболик ва психоэмоционал оқибатлар ривожланишининг ошқозонда эришиладиган рестрикция даражаси, унинг анатомик-функционал йўналишларининг ўзгариши ва бу ўзгаришларнинг гомеостатик механизмларга таъсирига асосланган асосий хавф омиллари аниқланган;
ошқозон найчаси рестрикцияси даражасининг эрта ва узоқ муддатли даврда аралашувнинг ортиқча агрессивлиги билан боғлиқ хавфларни дифференциал баҳолаш имконини берувчи, метаболик асоратлар частотасига сезиларли таъсири аниқланган;
тана вазни бирламчи камайишининг яққоллиги ва унинг кейинчалик барқарорлашуви ёки қайталанишининг табиати ўртасидаги, хусусан, ошқозоннинг кучайтирилган рестрикцияси усули тана вазнини назорат қилиш бўйича янада барқарор натижани таъминлаши, аммо семиришнинг регрессияси ҳолатларида вазннинг яққолроқ ўсиш хавфи мавжуд бўлиши билан тавсифланувчи боғлиқлик аниқланган; 
юқори сезувчан тропонин I ва NT-proBNP ортишида миокарднинг субклиник шикастланиши ривожланиши кўринишидаги семизликда кардиоренал ўзаро муносабатлар бузилишининг ҳиссаси аниқланган;
асосий анатомик ва функционал тузилмалар – Гис бурчаги, ошқозон-диафрагма бойлами ҳамда кичик эгрилик бўйлаб қон томир чегарасини сақлаб қолган ҳолда аъзони эҳтиёткорлик билан мобилизация қилиш орқали ошқозоннинг лапароскопик бўйлама резекцияси усули такомиллаштирилган;
топографик мўлжалларга риоя қилиш ва incisura angularis соҳасида "қарши бурчак" ҳосил қилиш ошқозон найчаси бўшлиғининг бир текис бўлишини таъминлаши, унинг буралишига ва проксимал қисмида меъда ичи босимининг ошишига тўсқинлик қилиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Морбид семизликни даволашда лапароскопик енгли резекциясига тактик ва техник ёндашувларни яхшилаш бўйича илмий тадқиқот натижалари асосида:
биринчи илмий янгилик: ошқозоннинг лапароскопик енгли резекциясининг турли усулларини амалга оширгандан сўнг функционал, метаболик ва психоэмоционал оқибатлар ривожланишининг асосий хавф омиллари ошқозонни эришилган торайиш даражаси, унинг анатомик ва функционал йўналишларининг ўзгариши ва гомеостатик механизмларга таъсирига асосланиб аниқланганлиги Навоий вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази (08.07.2025 йилдаги 75-сон), Жиззах вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази (02.07.2025 йилдаги 67-сон) ва Қашқадарё вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази (08.07.2025 йилдаги 148Ich-сон) буйруқлари асосида амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий-техник кенгашининг 2026 йил 12 январдаги 1-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ошқозонни лапароскопик енгли резекциясининг такомиллаштирилган усулини жорий этиш, рестрикция даражасини оптималлаштириш ва комплекс периоперацион профилактика: эрта жарроҳлик асоратлари (қон кетиш, чокнинг носозлиги, тромбоэмболия) частотасини камайтириш; кечки метаболик бузилишлар (темир танқислиги, В12 витамини танқислиги, гипоальбуминемия) хавфини камайтириш; тана вазнининг пасайишига чидамлиликни ошириш ва уни қайта тиклаш хавфини камайтириш; меҳнатга лаёқатли ёшдаги беморларнинг касалхонага ётқизиш муддатини қисқартириш ва ҳаёт сифатини яхшилаш имконини беради. Бу ногиронликни камайтиришга ва морбид семизлик билан оғриган беморларнинг ижтимоий мослашувини оширишга ёрдам беради. Иқтисод қилиш: шифохонада даволаниш муддатининг қисқариши: шифохонада қолишнинг ўртача қисқариши - 2 кун, бир кунлик ўрин-куннинг ўртача нархи: 500000 сўм, бир бемор учун тежамкорлик: 500000×2=1000000 сўм. Асосий гуруҳда (406 нафар бемор): 1000000×406=406000000 сўм. Такрорий операциялар частотасининг пасайиши: такрорий аралашувнинг ўртача нархи  4000000 сўм; такрорий аралашувларнинг пасайиши - беморларнинг 5% (406 бемордан 20 нафари). Иқтисод: 4000000×20=80000000 сўм. Умумий тежаш (406 бемор): 243600000 (80000000; 72000000)=395600000 сўм. Йиллик тежаш: йилига ўртача 200 нафар бемор билан: 395600000×(200/406)≈194900000 сўм. Шундан: ≈150000000 сўм бюджет маблағлари ≈44900000 сўм бюджетдан ташқари маблағлар. Хулоса: метаболик профилактиканинг комплекс дастури билан ошқозон лапароскопик енгли резекциясининг такомиллаштирилган усулини жорий этиш қуйидагиларга имкон берди: жарроҳлик ва метаболик асоратлар хавфини камайтириш; тана вазнини йўқотиш барқарорлигини ошириш; такрорий аралашувлар частотасини камайтириш; касалхонага ётқизиш муддатини қисқартириш; беморларнинг ҳаёт сифати ва ижтимоий мослашувини яхшилаш.
иккинчи илмий янгилик: ошқозон найи рестрикцияси даражасининг эрта ва узоқ муддатли даврда метаболик асоратлар частотасига сезиларли таъсири аниқланган, бу эса аралашувнинг ҳаддан ташқари тажовузкорлиги хавфини дифференциал тавсифлаш имконини берган - Навоий вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази (08.07.2025 йилдаги 75-сон), Жиззах вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази (02.07.2025 йилдаги 67-сон) ва Қашқадарё вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази (08.07.2025 йилдаги 148Ich-сон) буйруқлари асосида амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий-техник кенгашининг 2026-йил 12-январдаги 1-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлик - ошқозон найи рестрикцияси даражасининг метаболик асоратлар частотасига сезиларли таъсирини аниқлаш қуйидагиларга имкон берди: ошқозон резекцияси ҳажмини танлашга дифференциал ёндашиш; эрта ва кеч метаболик бузилишлар хавфини камайтириш; яққол танқислик ҳолатлари ривожланишининг олдини олиш; такрорий касалхонага ётқизиш частотасини камайтириш; тана вазнининг пасайишига чидамлиликни ошириш; меҳнатга лаёқатли ёшдаги беморларнинг ҳаёт сифати ва ижтимоий мослашувини яхшилаш. Иқтисодий самарадорлик — рестрикция даражасини дифференциал танлаш метаболик асоратлар ва такрорий мурожаатлар частотасини камайтириш имконини берди. Қўшимча госпитализацияларни 2 кунга қисқартириш (битта койка-кунига 500000 сўм): 500000×2×40 бемор=40000000 сўм. Битта яққол метаболик асоратни даволашнинг ўртача нархи 1200000 сўм. 15 нафар беморда олди олинди: 1200000×15=18000000 сўм. Умумий иқтисод қилиш: 40000000+18000000=58000000 сўм. Хулоса: иккинчи илмий янгилик натижаларининг жорий қилиниши метаболик асоратлар частотасини камайтириш, жарроҳлик даволашнинг хавфсизлигини ошириш ва 58000000 сўмни иқтисод қилишни таъминлаш имконини берган, бу эса ўтказилган тадқиқотнинг клиник ва ижтимоий-иқтисодий аҳамиятини тасдиқлайди.
учинчи илмий янгилик: тана вазни бирламчи камайишининг яққоллиги ва унинг кейинчалик барқарорлашуви ёки қайталанишининг табиати ўртасидаги боғлиқлик аниқланган, хусусан, ошқозоннинг Hard торайиши билан усул тана вазнини назорат қилиш бўйича янада барқарор натижани таъминлайди, аммо семиришнинг регрессияси ҳолатларида вазннинг яққолроқ ўсиш хавфи мавжуд - Навоий вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказининг (08.07.2025 йилдаги 75-сон), Жиззах вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказининг (02.07.2025 йилдаги 67-сон) ва Қашқадарё вилояти кўп тармоқли тиббиёт марказининг (08.07.2025 йилдаги 148Ich-сон) буйруқлари асосида амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий-техник кенгашининг 2026 йил 12 январдаги 1-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлик - тана вазнининг бирламчи камайишининг оғирлиги ва унинг кейинчалик барқарорлашуви ёки қайталаниши хусусияти ўртасидаги боғлиқликни аниқлаш қуйидагиларга имкон берди: тана вазнининг қайта ортиши хавфини башорат қилиш; ошқозон торайиши даражасини танлашга дифференциал ёндашиш; реабилитация ва нутритив қўллаб-қувватлаш дастурини ўз вақтида тузатиш; узоқ муддатли даврда семизликнинг сезиларли регрессияси эҳтимолини камайтириш; эришилган натижанинг барқарорлигини ошириш ва беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш. Иқтисодий самарадорлик - семизликнинг қайталаниш хавфини башорат қилиш ва тактикани эрта тузатиш такрорий касалхонага ётқизиш ва такрорий жарроҳлик аралашувлар частотасини камайтиришга имкон берди; 30 нафар беморда такрорий касалхонага ётқизишни қисқартириш (2 кун, бир кунлик ётоқ учун 500000 сўм): 500000×2×30=30000000 сўм. Такрорий бариатрік аралашувнинг ўртача нархи 4000000 сўм. 6 нафар беморда олди олинди: 4000000×6=24000000 сўм. Умумий иқтисод қилиш: 30000000+24000000=42000000 сўм. Хулоса: учинчи илмий янгилик натижаларининг жорий қилиниши тана вазнининг пасайишига чидамлиликни ошириш, сезиларли семизликнинг қайталаниш хавфини камайтириш ва 42000000 сўмни иқтисод қилишни таъминлаш имконини берган, бу эса ўтказилган тадқиқотнинг клиник ва ижтимоий-иқтисодий аҳамиятини тасдиқлайди.
тўртинчи илмий янгилик: юқори сезувчан тропонин I ва NT-proBNP ортишида миокарднинг субклиник шикастланиши ривожланиши кўринишидаги семизликда кардиоренал ўзаро муносабатлар бузилишининг ҳиссаси аниқланган, бунинг натижасида кислород етказиб бериш индекси пасайиши - Навоий вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази (08.07.2025 йилдаги 75-сон), Жиззах вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази (02.07.2025 йилдаги 67-сон) ва Қашқадарё вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази (08.07.2025 йилдаги 148Ich-сон) буйруқлари асосида амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий-техник кенгашининг 2026 йил 12 январдаги 1-сонли хулосаси). Тадқиқотнинг ижтимоий самарадорлиги - семизликда миокарднинг субклиник шикастланиши (юқори сезгир тропонин I ва NT-proBNP нинг ошиши) ва кислород етказиб бериш индексининг пасайиши билан намоён бўладиган кардиоренал муносабатлар бузилишларининг ҳиссасини аниқлаш қуйидагиларга имкон берган: морбид семизлиги бўлган беморларда яширин юрак дисфункциясини ўз вақтида аниқлаш; жарроҳлик аралашувидан олдин кардиометаболик хавфни табақалаштириш; периоператив даволаш тактикасини индивидуаллаштириш; операциядан кейинги эрта ва узоқ даврда юрак-қон томир асоратлари хавфини камайтириш; бариатрия даволаш хавфсизлигини ошириш ва беморларнинг прогнозини яхшилаш. Иқтисодий самарадорлик: миокарднинг субклиник зарарланишини эрта ташхислаш ва тактикани коррекциялаш кардиореспиратор асоратлар ва такрорий госпитализациялар частотасини камайтириш имконини берган. 25 нафар беморда такрорий госпитализацияларни қисқартириш (2 кун, бир койка-кун учун 600000 сўм): 500000×2×25=25000000 сўм. Битта кардиал асоратни даволашнинг ўртача нархи 3000000 сўм. 5 нафар беморда олди олинди: 3000000×5=15000000 сўм. Умумий тежам: 25000000+15000000=40000000 сўм. Хулоса: тўртинчи илмий янгилик натижаларининг жорий қилиниши бариатрия даволашнинг хавфсизлигини ошириш, кардиореспиратор асоратлар хавфини камайтириш ва 40000000 сўмни иқтисод қилишни таъминлаш имконини берган, бу эса ўтказилган тадқиқотнинг клиник ва ижтимоий-иқтисодий аҳамиятини тасдиқлайди.
бешинчи илмий янгилик: асосий анатомик ва функционал тузилмалар - Гис бурчаги, ошқозон-диафрагма бойлами, кичик эгрилик бўйлаб қон томир чегарасини сақлаб қолган ҳолда аъзони эҳтиёткорлик билан мобилизация қилишни назарда тутувчи ошқозоннинг лапароскопик бўйлама резекцияси усули Навоий вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази (08.07.2025 йилдаги 75-сон), Жиззах вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази (02.07.2025 йилдаги 67-сон) ва Қашқадарё вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази (08.07.2025 йилдаги 148Ich-сон) буйруқлари, хамда Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг 2024 йил 17 ноябрдаги IAP 7886-сонли ихтирога патенти асосида амалиётга жорий этилган.  (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий-техник кенгашининг 2026-йил 12-январдаги 1-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлик - аъзони эҳтиёткорлик билан мобилизация қилиш ва асосий анатомик ҳамда функционал тузилмаларни (Гис бурчаги, ошқозон-диафрагма боғлами, кичик эгрилик бўйлаб қон томир чегараси) сақлаб қолиш билан меъданинг лапароскопик бўйлама резекцияси усулини такомиллаштириш қуйидагиларга имкон берди: функционал бузилишлар ва операциядан кейинги рефлюкс хавфини камайтириш; ишемик асоратлар ва ошқозон найчаси деформацияси частотасини камайтириш; ошқозон резервуарининг янада физиологик шаклланишини таъминлаш; аралашув хавфсизлигини ошириш ва операцияга чидамлиликни яхшилаш; даволашнинг узоқ муддатли натижалари ва беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш. Иқтисодий самарадорлик: операциядан кейинги функционал ва жарроҳлик асоратлар частотасини камайтириш даволаш ва такрорий касалхонага ётқизиш харажатларини камайтиришга имкон берди. 35 нафар беморнинг шифохонада бўлиш муддатини 2 кунга қисқартириш (битта койка-кунига 500000 сўм): 500000×2×35=35000000 сўм. Битта асоратни (рефлюкс, ишемик ўзгаришлар, функционал бузилишлар) даволашнинг ўртача нархи  2500000 сўм. 6 нафар беморда олди олинган: 2500000×6=15000000 сўм. Умумий иқтисод қилиш: 35000000+15000000=50000000 сўм. Хулоса: ошқозон лапароскопик бўйлама резекциясининг такомиллаштирилган усулини жорий этиш операция хавфсизлигини ошириш, функционал асоратлар частотасини камайтириш ва 50000000 сўмни тежаш имконини берди, бу ишлаб чиқилган усулнинг клиник ва ижтимоий-иқтисодий аҳамиятини тасдиқлайди. 
олтинчи илмий янгилик топографик мўлжалларга риоя қилиш ва incisura angularis соҳасида «антибурчак» шаклланиши ошқозон найи бўшлиғининг бир текислигини таъминлаши, унинг буралишига тўсқинлик қилиши ва проксимал сегментда ошқозон ичи босимининг ошишига тўсқинлик қилиши исботланган - Навоий вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази (08.07.2025 йилдаги 75-сон), Жиззах вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази (02.07.2025 йилдаги 67-сон) ва Қашқадарё вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази (08.07.2025 йилдаги 148Ich-сон) буйруқлари, хамда Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг 2024 йил 17 ноябрдаги IAP 7886-сонли ихтирога патенти асосида амалиётга жорий этилган.  (Соғлиқни сақлаш вазирлиги Илмий-техник кенгашининг 2026 йил 12 январдаги 1-сонли хулосаси). Таклиф этилган усул меъданинг лапароскопик енгли резекциясининг Classic ва Hard усулларига муқобил сифатида қўлланилиши мумкин бўлиб, тана вазнини камайтириш самарадорлиги ва аралашув хавфсизлиги ўртасидаги мувозанатга эришишга қаратилган. Ижтимоий самарадорлик — топографик мўлжалларга риоя қилиш ва incisura angularis соҳасида «антибурчак» шаклланиши орқали ошқозон найи бўшлиғининг бир текислигини таъминлаш қуйидагиларга имкон берди: ошқозон найи буралиши, деформацияси ва проксимал сегментда ошқозон ичи босимининг патологик ошишининг олдини олиш; чокнинг носозлиги, стеноз ва гастроэзофагеал рефлюкс касаллиги каби асоратлар частотасини камайтириш; операциядан кейинги даврда беморларнинг ҳаёт сифати ва ижтимоий мослашувини яхшилаш. Иқтисодий самарадорлик: 30 нафар беморнинг шифохонада бўлиш муддатини 2 кунга қисқартириш (битта койка-кунига 500000 сўм, бир бемор учун тежамкорлик: 500000×2=1000000 сўм.): 1000000×30=30000000 сўм. 8 нафар беморда жарроҳлик асоратларининг олди олинди (ўртача нархи 3500000 сўм): 3500000×8=28000000 сўм. Умумий иқтисод қилиш: 30000000+28000000=58000000 сўм. Таклиф этилган усул меъданинг лапароскопик енгли резекциясининг Classic ва Hard усулларига муқобил сифатида қўлланилиши мумкин бўлиб, тана вазнини камайтириш самарадорлиги ва аралашув хавфсизлиги ўртасидаги мувозанатга эришишга қаратилган. Умумий иқтисод қилиш: 58000000 сўм. Хулоса: илмий янгилик натижаларининг жорий қилиниши ошқозон найи бўшлиғининг бир текислигини таъминлаш, буралиш ва проксимал босимнинг ошиши билан боғлиқ асоратлар хавфини камайтириш ва 58000000 сўмни иқтисод қилишни таъминлаш имконини берган, бу эса ишлаб чиқилган топографик ёндашувнинг клиник ва ижтимоий-иқтисодий аҳамиятини тасдиқлайди.