Гадаев Содик Кучаровичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертация ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Очиқ ўзанли сув оқимларидаги микрогидроелектр станциянинг энергия самарадорлигини ошириш”, 05.05.06 – “Қайта тикланадиган энергия турлари асосидаги энергия қурилмалари” (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.2.PhD/Т3699.
Илмий раҳбар: Мухаммадиев Мурадулла Мухаммадиевич, техника фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат техника унIVерситети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассасалар номи, ИК рақами: Тошкент давлат техника унIVерситети, DSc.03/2025.28.11.Т.02.01.
Расмий оппонентлар: Юлдашев Исроил Абриевич “Муқобил энергия манбалари” кафедраси мудири, техника фанлари доктори, профессор;
Елистратов Виктор Василевич техника фанлари доктори, профессор; (Россия).
Етакчи ташкилот: “Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти” Миллий тадқиқот унIVерситети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: очиқ ўзанлар сув оқимида ишлайдиган эркин оқимли микрогидроелектр станция энергия самарадорлигини гидротурбина мақбул параметрлари асосида оширишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
республика шароитига мослаштирилган сув сарфи ва напори кўрсаткичларини ҳисобга олган ҳолда гидротурбина ишчи ғилдираги ўлчамлари ва ўзгармас параметрли гидрогенератор асосида эркин оқимли микроГЭСни лойиҳалашда юқори самарадорликни таъминлайдиган мақбул параметрларни ҳисоблаш усули ишлаб чиқилган;
оқим тезликлари ва канал параметрларини ҳисобга олган ҳолда канал тупроғининг физик-механик хоссалари ҳамда қопламаси асосида эркин оқимли микроГЭС конструксиясини танлаш усули ишлаб чиқилган;
гидравлик йўқотишларни ҳисобга олган ҳолда гидротурбинанинг мақбул ўлчамлари ва параметрлари асосида энергия самарадорликни 10-15% га ошириш имкониятини берадиган Банки турбинасининг назарий фойдали иш коеффициентини аниқлашнинг математик модели такомиллаштирилган;
монтаж харажатларини камайтириш ва сув сатҳининг кўтарилишини минималлаштиришни ҳисобга олган ҳолда эркин оқимли микроГЭС конструксияси хусусиятлари асосида сув ўтказгич деворининг мақбул баландлиги 0,35-0,4 м бўлиши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Очиқ ўзанли сув оқимларга мослаштирилган эркин оқимли микрогидроелектр станцияни ишлаб чиқиш, параметрларини асослаш ҳамда жорий этиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
эркин оқимли микрогидроелектр станциянинг такомиллаштирилган конструксияси “Сувсаноатмаш” АЖга жорий қилинган (“Ўзбекгидроенерго” АЖнинг 2025 йил 11 июндаги №02-29/1705-сонли маълумотномаси). Натижада, микрогидроелектр станциядаги оқим тезлиги 1,8 ÷ 2,0 м/с, 5,5 ÷ 6,3 м3/с сув сарфида микрогидроелектр станцияси қувватини 8,6 ÷ 9,84 кWга ва фойдали иш коеффициентини 42 ÷ 48 % га ошириш имконияти яратилган;
сув оқими очиқ ўзанларида ишлайдиган микрогидроелектр станцияларнинг параметрларини аниқлашнинг усуллари асосида яратилган дастурий маҳсулоти “Гидропроект” АЖга жорий қилинган (“Ўзбекгидроенерго” АЖнинг 2025 йил 11 июндаги №02-29/1705- сонли маълумотномаси). Натижада, очиқ сув оқимида ишлайдиган микрогидроелектр станциянинг геометрик, гидравлик ва энергетик параметрларини ҳисоблаш ишларини амалга ошириш ҳамда ушбу ҳисобларни тезкор аниқлаш имконини бериши ҳисобига йиллик иқтисодий самарадорликни 50,0 (эллик миллион) сўмга етказиш имконияти яратилган;
сув оқими очиқ ўзанларида ишлайдиган микрогидроелектр станцияларнинг иқтисодий кўрсаткичларини аниқлаш асосида яратилган дастурий маҳсулоти “Гидропроект” АЖга жорий қилинган “Ўзбекгидроенерго” АЖнинг 2025 йил 11 июндаги 02-29/1705-сонли маълумотномаси). Натижада канал узунлиги бўйлаб ўрнатилиши мумкин бўлган микрогидроелектр станцияларнинг иш режимлари параметрлари ҳамда уларнинг турли вариантларидаги техник-иқтисодий кўрсаткичлари аниқланиб, йиллик ёқилғи ресурсларининг тежалиши ва экологик эмиссиясининг қисқариши ҳамда ушбу ҳисобларни тезкор аниқлаш имконини бериши ҳисобига йилига 107 000 000 (бир юз етти миллион) сўм иқтисодий самарадорликка эришиш имконияти яратилган.