Холматов Шахриёр Зохиджон ўғлининг фалсафа доктори (PhD)
диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбек ва инглиз тилидаги маҳкумлар нутқига хос арготизмларнинг лексик-семантик хусусиятлари” 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.3.PhD/Fil6633
Илмий маслаҳатчи: Ҳакимов Муҳаммад Хўжахонович, филология фанлари доктори, профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат университети, DSc.03/30.12.2019.Fil.05.02 рақамли Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: биринчи расмий оппонент сифатида Сулайманова Нилуфар Жаббаровна филология фанлари доктори (DSc), профессор; иккинчи расмий оппонент сифатида Сатимова Дилафруз Нумонжоновна филология фанлари доктори (DSc), доцент.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Ўзбек тили, адабиёти ва фольклори институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ўзбек ва инглиз тилларидаги қамоқхона арголарини лексик-семантик бирлик сифатида ўрганиш, жиноят олами ва арголарнинг ўзаро боғлиқлиги асосида уларнинг тематик ва субмаданий, деривацион ва функционал жиҳатларини таҳлил қилиш.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
ўзбек ва инглиз тилларида арго ва унинг эволюцияси, арголарнинг тизимли тарзда пайдо бўлишидаги ижтимоий-тарихий омиллар илмий жиҳатдан асосланган;
ўзбек ва инглиз тилларида маҳкумлар нутқидаги 900 га яқин лексик ва фразеологик бирликлар таҳлилга тортилган ҳамда уларнинг 679 таси 19 та тематик гуруҳларга ажратилган;
ўзбек ва инглиз тилидаги маҳкумлар арголарининг ўзига хос деритвацион-функционал жиҳатлари (қофияли эквивалент сўз, блендинг (чатишув), тескари сленг, қисқартиришнинг турли усуллари) қиёсий чоғиштирма метод орқали ёритилган;
ўзбек ва инглиз тилларидаги бадиий матнларда, хусусан ҳам насрий ҳам назмий манбаларда арго қўлланилиши ва арголарни бадиий асар таркибида таржима қилиш муаммолари ва уларнинг ечимлари илмий асослар орқали далилланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Диссертацияда акс этган инглиз ва ўзбек тилларидаги арго, жаргон ва сленгнинг фарқли жиҳатлари кўрсатиб берилганлиги бадиий асар таржимаси муаммосига қаратилган хулосалар ва натижалар Фарғона тумани 62-умумий ўрта таълим мактабида 2021-2023-йилларга мўлжалланган Миндонобод Сателлите Аccесс Миcрошоларшип Програм” С-УЗ800-21-ГР-3126 халқаро амалий лойиҳаси доирасида фойдаланилган. (Фарғона тумани мактабгача ва мактаб таълими бўлимининг 2025-йил 5-июндаги 8-сон маълумотномаси). Натижада халқаро лойиҳанинг инглиз ва ўзбек тилларидаги арго тушунчасининг ўхшаш ва фарқли жиҳатлари юзасидан назарий асоси мустаҳкамланган.
Иккиламчи номинация ва унинг луғатларда акс этиши, қайта номлаш тушунчаларининг тавсифи, таржимада арголар сабаб юзага келадиган муаммолар ва уларни олдини олишга доир таклиф ва хулосалардан 2021-2023-йилларда фаолият олиб борган “Мусиқа ва санъат ўқув муассалари учун “Болалар рақслари” фанидан интерактив ўқув методик қўлланмалар яратиш” мавзусидаги Ф3-202003161-рақамли фундаментал лойиҳани бажаришда фойдаланилган (Ўзбекистон Давлат Хореография академияси 2025-йил 4-июльдаги 282-сон маълумотномаси). Натижада “Ўзбек рақслари, рақс либослари, ва тақинчоқлари номларининг ўзбекча-русча-инглизча-французча қисқача изоҳли луғати”ни яратишда номинацияга оид хулосалар билан бойитилган.
Арголар ва субмаданиятнинг ўзаро алоқадорлиги, бадиий асар таркибида арголардан фойдаланишга доир хулосалардан “Ўзбекистон” телерадиоканалида 2024-2025-йилларда эфирга узатилган “Адабий жараён”, “Бедорлик”, “Ижод завқи”, “Миллат ва маънавият” номли дастурлар сценарийларини ёзишда фойдаланилган (Ўзбекистон миллий телерадиокомпаниясининг 2025-йил 4-июльдаги 26-36-1015-сон маълумотномаси). Натижада мазкур кўрсатувларнинг сценарийлари назарий жиҳатдан бойитилган.