Жураев Нурбек Джуманазаровичнинг фалсафа доктори (PhD)
диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Инглиз ва ўзбек тилларидаги “тил” мавзувий гуруҳидаги мақолларнинг семантик, прагматик, лингвомаънавий типологияси” 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2021.1.PhD/Fil1622
Илмий маслаҳатчи: Менглиев Бахтиёр Ражабович, филология фанлари доктори, профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қарши давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Турон университети, PhD.03/2025.27.12.Fil.39.01 рақамли Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: биринчи расмий оппонент сифатида Бахронова Дилрабо Келдиёровна филология фанлари доктори (DSc), профессор; иккинчи расмий оппонент сифатида Бахтиёрова Мафтуна Бахтиёровна филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Гулистон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади инглиз ва ўзбек тилларида “тил” мавзувий гуруҳига кирувчи мақолларнинг семантик, прагматик хусусиятларини чоғиштирма аспектда ўрганиш, лингвостатистик ва лингвомаънавий хусусиятларини очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
“тил” мавзуий гуруҳига кирувчи мақолларнинг семантик хусусиятлари яхлит тузилишга асосланган бўлиб, индивидуал лексемаларнинг йиғиндисидан эмас, балки бутун гапнинг умумлаштирилган маъносидан келиб чиқиши инглиз ва ўзбек тилидаги мақоллар таҳлили асосида очиб берилган;
ўзбек ва инглиз тилларида “тил” мавзуий гуруҳига кирувчи мақолларда прагматик воситалар нутқда матн мазмунини кучайтириш, фикрни билвосита ифодалаш ва мулоқот иштирокчиларига таъсир ўтказиш мақсадида қўлланилиши мақолларда қўлланган нолисоний омиллар таҳлили орқали далилланган;
инглиз тилидаги “тил” мавзуий гуруҳига кирувчи мақоллар жами мақолларнинг 5,5 фоизи, ўзбек тилидаги мақолларнинг 9,29 фоизини ташкил этиши мақоллар тўпламларини лингвостатистик таҳлил қилиш асосида аниқланган;
“тил” мавзуий гуруҳига кирувчи мақоллар ҳалоллик, ростгўйлик, конструктив танқид, ёлғончилик, тафаккур қилиш, нутқ маданияти каби субмавзуларга ажралиши ўзбек ва инглиз тилидаги мақоллар таҳлили орқали асосланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбек ва инглиз тилларидаги “тил” мавзу гуруҳига оид мақолларнинг лингвостатистик, семантик ва лингвомаънавий типологиясини очиб бериш жараёнида олинган илмий натижалар асосида:
“тил” мавзуий гуруҳига кирувчи мақолларнинг семантик хусусиятлари яхлит тузилишга асосланган бўлиб, индивидуал лексемаларнинг йиғиндисидан эмас, балки бутун гапнинг умумлаштирилган маъносидан келиб чиқиши инглиз ва ўзбек тилидаги мақоллар таҳлили асосида очиб берилганлигига оид маълумотлардан Қарши давлат университетида 2021–2023-йилларга мўлжалланган СУЗ-800-21-ГР-3181 рақамли “Реинфорcинг Энглиш Лангуаге cомпетенcе ат Карши Стате Университй” номли халқаро фундаментал лойиҳада фойдаланилган (Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2021-йил 4-сентабрдаги 800-21-3181-сон маълумотномаси). Тадқиқот натижалари асосида тилшуносликда мақолларнинг ўрганилиш муаммолари ва уларнинг инглиз ва ўзбек тилларидаги ўрни ҳамда маънавиятини намойиш етиши мисолида ушбу муаммоларнинг ёритилиши асосларидан хулосалар чиқариш имконини беришга хизмат қилган;
ўзбек ва инглиз тилларида “тил” мавзуий гуруҳига кирувчи мақолларда прагматик воситалар нутқда матн мазмунини кучайтириш, фикрни билвосита ифодалаш ва мулоқот иштирокчиларига таъсир ўтказиш мақсадида қўлланилиши мақолларда қўлланган нолисоний омиллар таҳлили орқали далилланганлиги, инглиз тилидаги “тил” мавзуий гуруҳига кирувчи мақоллар жами мақолларнинг 5,5 фоизи, ўзбек тилидаги мақолларнинг 9,29 фоизини ташкил этиши мақоллар тўпламларини лингвостатистик таҳлил қилиш асосида аниқланганлигига оид маълумотлардан Давлат илмий-техник дастурлари доирасидаги ИЛ-402104209 рақамли “Ахборот-қидирув тизимлари (Гоогле, Яндех, Гоогле транслате) учун автоматик ишлов бериш – ўзбек тилининг морфолексикони ва морфологик анализатори дастурий воситасини яратиш” номли амалий грант лойиҳасида фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2024-йил 26-апрелдаги № 04/10-1064 рақамли маълумотномаси). Бу маълумотлар амалий грант доирасида тайёрланган илмий мақолалар, тезислар ҳамда монографиялар савиясини оширишда хизмат қилган;
“тил” мавзуий гуруҳига кирувчи мақоллар ҳалоллик, ростгўйлик, конструктив танқид, ёлғончилик, тафаккур қилиш, нутқ маданияти каби субмавзуларга ажралиши ўзбек ва инглиз тилидаги мақоллар таҳлили орқали асосланганлигига доир маълумотлардан Қашқадарё вилоят телерадиокомпанияси “Олтин воҳа” радиосининг “Очиқ мулоқот” эшиттириши ссенарийсини тайёрлашда фойдаланилган (Қашқадарё вилоят телерадиокомпаниясининг 2023-йил 19-сентябрдаги 17-05/181-сонли маълумотномаси). Натижада радиоешиттириш мазмуни янада мукаммаллашган, илмий далиллар билан бойишига эришилган.