Бакаева Райхон Изатовнанинг фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақидаги эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “10-11-синф она тили дарсларида ўқувчиларнинг функсионал саводхонлигини ошириш методикасини такомиллаштириш” 13.00.02 – Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси (ўзбек тили).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.2.PhD/Ped4989
Илмий раҳбар: Дилова Наргиза Гайбуллаевна п.ф.д. (DSc) профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи: Бухоро давлат университети, PhD. DSc.03/2025.27.12.Fil.08.07 
Расмий оппонентлар: педагогика фанлари доктори, (DSc), профессор Қурбонова Гулноз Неъматовна ва педагогика фанлари доктори, (DSc), профессор Саидова Моҳинур Жонпўлатовна 
Етакчи  ташкилот:  Урганч  давлат педагогика институти.
Диссертация йўналиши назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади 10-11-синф она тили дарсларида ўқувчиларнинг функсионал саводхонлигини ошириш методикасини такомиллаштиришдан іборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
юқори синф ўқувчиларининг функсионал саводхонлик даражасини оширишнинг назарий асослари  уларга ўз билимларини янги маълумотлар билан боғлаб, таълим жараёнини бошқаришга йўналтирилган ёндашувлар асосида она тилини  ўрганишда фаол иштирок этишни рағбатлантириш (назарий ғояларни конкрет вазиятларга татбиқ этиш имконини бериш) орқали  қиёсий таҳлил қилинган;
ўқувчиларнинг функсионал саводхонлик даражасини баҳолашга йўналтирилган мезонлар матнни англаш, таҳлил қилиш саводхонлигини баҳоловчи (ижтимоий масалаларга оид фикр билдириш, ўз фикрларини изчил ифодалаши, асосланган ҳолда тақдим эта олиши, ўз хатолари устида ишлаш, билимларини янгилаш) каби критик ёндошувларни баҳолаш кўрсатгичлари асосида такомиллаштирилган;
она тили дарсларида 10-11-синф ўқувчиларнинг функсионал саводхонлигини оширишга йўналтирилган таълим модели ўқувчиларга нутқий кўникмаларни ривожлантириш, уларнинг реал ҳаётдаги ўзаро муносабатларини яхшилашга қаратилган самарали матнларни ўрганиш орқали нутқий, тартибли фикрлашга рағбатлантириш ва янги мақсадлар қўйишга имконият яратишни баҳоловчи усулларни киритиш асосида такомиллаштирилган;
10-11-синф ўқувчиларнинг функсионал саводхонлигини оширишга хизмат қилувчи инноватив ва интерактив методикалар мазмуни юқори синф ўқувчиларининг фикрлаш ва анализ қилиш қобилиятлари ўсаётган даврда, уларнинг талабга мувофиқ ўқишлари ва саводхонликни оширишлари зарурлиги “кросс диссиплинар” ўқув муаммоларини ҳамда рефлексив ўқитиш стратегияларни ишлаб чиқиш асосида такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. юқори синф ўқувчиларининг функсионал саводхонлик даражасини оширишнинг назарий асослари  уларга ўз билимларини янги маълумотлар билан боғлаб, таълим жараёнини бошқаришга йўналтирилган ёндашувлар асосида тил ўрганишга фаол иштирок этишни рағбатлантириш (назарий ғояларни конкрет вазиятларга татбиқ этиш имконини бериш) орқали  қиёсий таҳлил қилинган ва такомиллаштирилган машқлардан “Ўқувчиларнинг она тилидан функсионал саводхонлигини ошириш бўйича топшириқлар тўплами” ҳамда “Она тили дарсларида ўқувчиларнинг функсионал саводхонлигини шакллантириш” номли услубий қўлланмаларни тайёрлашда фойдаланилган. (Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги ҳузуридаги Республика таълим марказининг 2025-йилнинг 5- ноябрдаги 01/11-02/6-745-сон маълумотномаси). Натижада, 10-11-синф ўқувчиларининг она тили дарсларида функсионал саводхонлигини ошириш имкониятига оид методиканинг такомиллашувига эришилган;
ўқувчиларнинг функсионал саводхонлик даражасини баҳолашга йўналтирилган мезонлар матнни англаш, таҳлил қилиш саводхонлигини баҳоловчи, яъни ижтимоий масалаларга оид фикр билдириш, ўз фикрларини изчил ифодалаши, асосланган ҳолда тақдим эта олиши, ўз хатоларидан ўрганиш, билимларини янгилаш каби критик ёндошувларни баҳолаш кўрсатгичлари асосида такомиллаштирилган тавсиялардан СТЕМ йўналишида ардуино базасига асосланган ДИЙ (до ит ёурселф) конструкторларини яратиш ҳамда уларни ўқитиш методикасини ишлаб чиқиш” старт уп лойиҳаси доирасида фойдаланилган (“Робокит”МЧЖнинг 2025-йил 4-июлдаги маълумотномаси). Натижада, ушбу лойиҳа доирасида қамраб олинган юқори синф ўқувчиларининг ижодий фикрлаш, техник кўрсатмалар матни, чизмалар ўқиш ҳамда ёзма матнларни тушуниш, улардан фойдаланиш ва мулоҳаза юритиш, мантиқий ва танқидий фикрлаш, лойиҳалар устида ҳамкорликда ишлаш, лойиҳа тақдимотини тайёрлаш кўникмаларини ривожлантиришга эришилган.
она тили дарсларида 10-11-синф ўқувчиларнинг функсионал саводхонлигини оширишга йўналтирилган таълим модели ўқувчиларга нутқий кўникмаларни ривожлантириш, уларнинг реал ҳаётдаги ўзаро муносабатларини яхшилашга қаратилган самарали матнларни ўрганиш орқали нутқий, тартибли фикрлашга рағбатлантириш ва янги мақсадлар қўйишга имконият яратишни баҳоловчи усулларни киритиш асосида такомиллаштирилган таклиф ва тавсиялардан юқори синф “Она тили дарсларида ўқувчиларнинг функсионал саводхонлигини шакллантириш” номли услубий қўлланмаси мазмунини бойитишда ва жозибадорлигини оширишда  фойдаланилган. (Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги ҳузуридаги Республика таълим марказининг 2025-йилнинг 5- ноябрдаги 01/11-02/6-745-сон маълумотномаси). Натижада, мактаб битрувчиларининг функсионал саводхонликни эгаллаш даражасини баҳолаш мезонларидан фойдаланиб, уларнинг билим кўрсатгичларини аниқлаш ҳамда самарадорликни баҳолаш имконияти сезиларли даражада ошишига эришилган.
10-11-синф ўқувчиларнинг функсионал саводхонлигини оширишга хизмат қилувчи инноватив ва интерактив методикалар мазмуни юқори синф ўқувчиларининг фикрлаш ва анализ қилиш қобилиятлари ўсаётган даврда, уларнинг талабга мувофиқ ўқишлари ва саводхонликни оширишлари зарурлиги “кросс диссиплинар” ўқув муаммоларини ҳамда рефлексив ўқитиш стратегияларни ишлаб чиқиш асосида такомиллаштирилган таклиф ва ғоялар асосида она тили дарсларида 10-11-синф ўқувчиларининг фанни ўзлаштиришлари самарадорлигини таъминлашга оид ижодий машқлар тўплами тайёрланди. (Бухоро вилоят халқ таълими бошқармасининг 2025-йил 17-февралдаги 01-645-сон маълумотномаси). Натижада, вилоят миқёсидаги она тили фани ўқитувчилари учун дарс ва дарсдан ташқари машғулотларда таълим сифатини оширишда фойдаланишга оид услубий ёрдам кўрсатиш самарадорлиги таъминланишига эришилди.