Ғуломов Достон Иномжон ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): “Таянчларнинг турли хилдаги қўзғалишларида кўприкларни сейсмик таъсирларга ҳисоблаш усулларини такомиллаштириш”, 05.09.02 – “Геотехника” (Кўприклар, транспорт тоннеллари ва метрополитенлар)”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.4.PhD/Т6269.
Илмий раҳбар: Шермухамедов Улуғбек Забихуллаевич – техника фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат транспорт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат транспорт университети ҳузуридаги DSc.10/2025.27.12.Т.01.01 рақамли Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Акрамов Хуснитдин Ахрарович, техника фанлари доктори, профессор; Нишонов Неъматилла Асатиллаевич, техника фанлари номзоди, катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот: “Ўзоғирсаноатлойиҳа” АЖ
Диссертация йўналиши. Техника йўналиши. Назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: кўприк таянчларининг турли грунт шароитларида жойлашганлигини ҳисобга олиб транспорт иншоотларининг сейсмик мустаҳкамлигини ошириш ва сейсмик таъсирларга ҳисоблаш усулларини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ҳудуд релефи ва грунт шароитларининг бир жинсли эмаслиги туфайли юзага келадиган кўприк таянчлари қўзғалишларининг фарқи бир-бирини мувозанатлайдиган бўлиб, кўприк ўтиш жойининг узунлиги бўйлаб тезланишлар майдонининг нобиржинслиги сезиларли бўлса-да, натижада тезланишлар фарқи меъёрлардагидек 2 балл эмас, балки атиги 20% ни ташкил этиши исботланган;
қурилиш майдони релефи ва тезланишлар майдонининг нобиржинслигини ҳисобга олган ҳолда сонли микросейсмик раёнлаштириш асосида ҳисобланаётган иншоот учун хавфли частотали таъсирларда таянчлар орасидаги корреляцияни ҳисобга олиш зарурлиги исботланган;
мавжуд ёндашувлар доирасида таянч қисмининг силжишини ва оралиқ қурилмалар таянчлардан эҳтимолий тушиб кетишининг олдини олиш учун узлукли тўсинли кўприкларни ҳисоблашда кўприк узунлиги бўйлаб тезланишлар майдонининг нобиржинслигини аниқ ҳисобга олиш имконини берувчи чизиқли спектрал усулнинг такомиллаштирилган варианти ишлаб чиқилган;
узлюксиз тўсинли темирбетон кўприк иншоотларида ҳосил бўладиган кучланишларни тебраниш шакллари ва ҳар бир таянчнинг қўзғалиши бўйича алоҳида тақсимлаш усули таянчлар орасидаги корреляцияни ҳисобга олиш ҳамда қурилиш майдонини микросейсмик раёнлаштириш орқали ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Таянчларнинг турли хилдаги қўзғалишларида кўприкларни сейсмик таъсирларга ҳисоблаш усулларини такомиллаштириш бўйича ўтказилган илмий-тадқиқот иши натижалари асосида:
такомиллаштирилган чизиқли спектрал ҳисоблаш усули асосида ўтказилган сонли тадқиқотлар натижасида узлукли тўсинли кўприкларни сейсмик таъсирларга ҳисоблашда тезланишлар майдонининг носинхронлигини ҳисобга олиш зарурлиги илмий жиҳатдан исботланди ва “Шароф Рашидов туман йўллардан фойдаланиш” давлат муассасасида лойиҳалашга жорий қилинган (“Шароф Рашидов туман йўллардан фойдаланиш” давлат муассасасининг 2025-йил 25-декабрдаги маълумотномаси). Натижада, тезланишлар фарқи ШНҚ 2.01.20-16 бўйича 2 балл эмас, балки атиги 20% ни ташкил этиши исботланган;
“4П 40 автомобил йўлининг 181,278 км дан ўтган кўприк қурилиши” лойиҳаси бўйича узлукли тўсинли кўприк иншоотини ҳудуднинг микросейсмик раёнлаштирилишини, маҳаллий релеф ҳамда грунт шароитларини ҳисобга олган ҳолда лойиҳалаш ва қуриш жараёнида “Шароф Рашидов туман йўллардан фойдаланиш” давлат муассасасида амалиётга жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Транспорт вазирлигининг 2026-йил 21-январдаги №4/Э91-сонли маълумотномаси). Натижада, конструктив элементларда ортиқча захира коеффициентларини камайтириш ва материаллар сарфини оптималлаштириш имконияти яратиш ҳамда мазкур ёндашувдан фойдаланиш қурилиш ва лойиҳалаш харажатларини анъанавий усулларга нисбатан 419,0 млн сўмгача қисқартириш имконини берган.