Алматов Бахром Тухтамуратовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Помидорнинг пушти ранг нав ва дурагайлари селекцияси учун бошланғич манба яратиш”, 06.01.05—Селекция ва уруғчилик (Қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/Qx1662
Илмий раҳбар: Арамов Музаффар Хошимович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Сабзавот, полиз экинлари ва картошкачилик илмий тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Термиз давлат муҳандислик ва агротехнологиялар университети, PhD.03/2025.27.12.Qx.14.01.
Расмий оппонентлар: Хударганов Камолиддин Омонбоевич, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор; Ғайбуллаев Ғулом Сайдалимович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Шароф Рашидов номидаги Самарқанд Давлат Университети Агротехнологиялар ва озиқ-овқат хавфсизлиги институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Ўзбекистонда пушти рангли помидор нав намуналари тўпламини ҳар томонлама ўрганиш ва селекция ишлари учун бошланғич манба яратиш, истиқболли навларни ўзаро чатиштириш ва Ф1 дурагайлар олиш ва уларни баҳолаш, якка танлаш асосида тизмалар яратиш ва танлов синовини ташкил этиш тадқиқотнинг мақсади ҳисобланади.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Ўзбекистон жанубида пушти рангли помидор нав намуналари тўплами ўрганилган ва селекция ишлари учун истиқболли бошланғич манба ажратилган;
ўрта мевали пушти рангли помидор нав ва дурагайлари селекцияси учун умумий (47,0-60,2 т/га) ва товарбоп ҳосилдорлиги (44,7-57,3 т/га) юқори бўлган Ф1 Малиновий яблочки, Ф1 Румяний мужичок дурагайлари ва Малинови Ожаровски, А-17, Ляна розовая навлари тавсия этилган; 
катта мевали пушти рангли помидор нав ва дурагайлари селекцияси учун умумий (44,7 - 61,8 т/га) ва эртаги (30,8-39,9 т/га) ҳосилдорлиги юқори бўлган НП-7, Велможа, НА-17, Э-50, Дархон, Новичок розовий, Ф1 Розовий десертний навлари бошланғич манба сифатида ажратилган;
пушти рангли помидор нав ва дурагайлари муҳим хўжалик белгиларининг ўзгарувчанлиги ўрганилган ва ушбу маълумотлардан селекция ва уруғчилик ишларида фойдаланиш бўйича таклифлар берилган;
истиқболли навлар ўзаро чатиштирилиб пушти рангли Ф1 НC-10 Х А-17,  Ф1 Новичок розовий Х НП-7, Ф1 Новичок розовий Х НА-17 дурагайлари яратилган, улар ҳар томонлама баҳоланган ва истиқболлилари ажратилган;
Ф1 дурагайларда белгиларнинг доминантлик даражаси ўрганилган;
истиқболли пушти рангли помидор тизмалари яратилган ва танлов синови натижасига кўра истиқболли СИЦ-2025/1, СИЦ-2025/2, СИЦ-2025/3 тизмалари ажратилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Помидорнинг пушти ранг нав ва дурагайлари селекцияси учун бошланғич манба яратиш бўйича олиб борилган тадқиқот натижалари асосида:
яратилган пушти рангли Ф1 Новичок розовий Х НП-7 биринчи авлод дурагайи Сурхондарё вилояти Бандихон туманидаги “Лочин чорваси” фермер хўжалигининг 0,3 гектар, Термиз туманидаги “Термиз элита дўстлик уруғчилик хўжалиги” маъсулияти чекланган жамиятига қарашли 0,3 гектар, жами 0,6 гектар майдонда, Ф1 Севара Х Новичок розовий биринчи авлод дурагайи Бандихон туманидаги “Бандихон чинор булоқ” фермер хўжалигининг 0,25 гектар, Термиз туманидаги “Термиз мева олами” масъулияти чекланган жамиятига қарашли 0,25 гектар, жами 0,5 гектар майдонда, Ф1 НC-10 Х А-17 биринчи авлод дурагайи Бандихон туманидаги “Серҳосил-барака-2020” фермер хўжалигининг 0,2 гектар, Термиз туманидаги “Ходжанов Рўзибой” фермер хўжалигининг 0,2 гектар, жами 0,4 гектар майдонда, Ф1 Новичок розовий Х НА-17 биринчи авлод дурагайи Бандихон туманидаги “Келажак Сарлочини” фермер хўжалигининг 0,25 гектар, Термиз туманидаги “Жаҳонгир Баҳористон” фермер хўжалигининг 0,25 гектар, жами 0,5 гектар майдонда, умумий 2,0 гектар майдонда амалиётга жорий этилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 11- ноябрдаги № 05/06-03-504-сон маълумотномаси). Натижада Ф1Новичок розовий Х НП-7, Ф1Севара Х Новичок розовий, Ф1 НC-10 Х А-17, Ф1 Новичок розовий Х НА-17 биринчи авлод дурагайларидан гектаридан 53,0-60,0 т ҳосил олиниб, 86,5-101,1 млн сўм/га соф даромад олишга эришилган, рентабеллик даражаси эса 186,3-201,7% ни ташкил этган.
яратилган ўрта мевали СИЦ-2025/1 тизмаси Бандихон туманидаги “Лочин чорваси” фермер хўжалигининг 0,3 гектар, Термиз туманидаги “Ходжанов Рўзибой” фермер хўжалигининг 0,3 гектар, “Термиз элита дўстлик уруғчилик хўжалиги” маъсулияти чекланган жамиятига қарашли 0,4 гектар, жами 1,0 га майдонда, катта мевали СИЦ-2025/2 тизмаси Бандихон туманидаги “Бандихон чинор булоқ” фермер хўжалигининг 0,2 гектар, Термиз туманидаги “Термиз мева олами” масъулияти чекланган жамиятига қарашли 0,2 гектар, жами 0,4 гектар майдонда, Бандихон туманидаги “Серҳосил-барака-2020” фермер хўжалигининг 0,3 гектар, “Келажак Сарлочини” фермер хўжалигининг 0,3 гектар, Термиз туманидаги “Жаҳонгир Баҳористон” фермер хўжалигининг 0,3 гектар, жами 0,9 гектар майдонда, умумий 2,3 гектар майдонда амалиётга жорий этилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 11-ноябрдаги №05/06-03-504-сон маълумотномаси). Натижада, яратилган ўрта мевали СИЦ-2025/1, СИЦ-2025/2, СИЦ-2025/3 тизмаларидан ўртача 47,0-58,0 т/га ҳосил олиниб, соф фойда 76,5-98,6 млн сўм/га ни, рентабеллик даражаси эса 196,3-212,5% ни ташкил этган. Ўрганилган 34 та нав ва дурагайлардан ташкил топган пушти рангли помидор навлари тўплами Сабзавот, полиз экинлари ва картошкачилик ИТИ (08.01.2025 й. берилган №СП/01-16 маълумотнома) ва Ўсимликлар генетик ресурслари ИТИ (16.01.2025 й. берилган №06/01.03.25 маълумотнома) генофондига топширилган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish