Отабаев Искандар Абдуғаниевичнинг
педагогика фанлари доктори (DSc) диссертацияси
ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Касбий таълим ташкилотларида ўқитишнинг кредит-модул тизимини жорий этиш технологияси”, 13.00.05 – Касб-ҳунар таълими назарияси ва методикаси (педагогика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.1.DSc/Ped274.
Илмий маслаҳатчи: Худайбердиев Зайниддин Явкачевич – иқтисод фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Касбий таълимни ривожлантириш институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи: Касбий таълимни ривожлантириш институти ҳузуридаги фан доктори илмий даражасини берувчи DSc.02/2025.27.12.Ped.01.01.
Расмий оппонентлар: Ҳамидов Жалил Абдурасулович, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор; Ҳимматалиев Дўстназар Омонович педагогика фанлари доктори (DSc), профессор; Маматов Дилмурад Нармуратович, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор.
Етакчи ташкилот: Гулистон давлат университети.
Диссертация йўналиши: амалий ва назарий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: компетенциявий ёндашув асосида бўлажак қишлоқ хўжалиги мутахассисларини касбий фаолиятга тайёрлаш методикасини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
касбий таълим стандартлари самарадорлигини ўқувчиларда шакллантирилган касбий компетенсияларнинг малака талабларига мувофиқлиги асосида белгилаш орқали кредит-модул тизимини жорий этишнинг функсионал-таркибий компонентлари (кредит ўлчови, модулли дастур, мустақил таълим ва академик мобиллик) илмий жиҳатдан аниқлаштирилган;
ўқувчиларни касбий фаолиятга тайёрлашнинг назарий-методологик ёндашувлари ўқитишнинг дидактик-методик таъминотини (натижага йўналтирилган динамик силлабуслар, таълим дастурлари каталоги, кредитларни жамғариш ва трансфер қилиш механизмлари, табақалаштирилган танлов фанлари) касбий тайёргарликнинг мантиқий босқичлари (академик ориентация, модулли-компетенсиявий ўзлаштириш, малакавий амалиёт) билан узвий мувофиқлаштириш асосида такомиллаштирилган;
ўқувчиларни касбий фаолиятга тайёрлашнинг ташкилий-дидактик модели методологик ёндашув ва дидактик тамойилларни белгилашда ўқувчининг шахсий таълим траекторияси вариативлигига устуворлик бериш, мустақил таълим шакллари (ТМИ ва ЎРТМИ) ҳамда рақамли бошқарув (“Регистратор офиси”) механизмларини ягона дидактик тизимга интеграциялаш асосида такомиллаштирилган;
кредит-модул тизими шароитида ўқувчиларни касбий фаолиятга тайёрлаш методикаси (“Машинасозлик технологияси асослари” фани мисолида) ўқув мазмунини тизимли квантлаш тамойили асосида мантиқий тугалланган интегратив модуллар шаклида лойиҳалаш, натижага йўналтирилган (Оутcоме-Басед Эдуcатион) дидактик муҳитни яратиш ҳамда ўқувчиларнинг лойиҳавий-конструкторлик ва амалий компетенсияларини ривожлантирувчи инновацион таълим технологиялари(Флиппед Cлассроом, Блендед Леарнинг, ЭдуСcрум, Ливе Cасе Студй)ни ўқув жараёнига интеграциялаш орқали такомиллаштирилган;
таълим олувчининг касбий фаолиятга тайёргарлик даражасини ташхис этишнинг критериал асослари (когнитив, операсионал-фаолиятли, мотивацион) ҳамда ўзлаштиришни назорат қилишнинг рейтинг-модул механизмлари (ГПА, кредит тўплаш) ЭCЦ стандартларига мувофиқ унификация қилиниб, баҳолаш индикаторларининг квалиметрик (миқдор ва сифат) параметрлари мазмунан оптималлаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
касбий таълим ташкилотларида ўқувчиларни касбий фаолиятга тайёрлаш жараёнини кредит-модул тизими асосида моделлаштириш ҳамда унинг таркибий компонентларини аниқлаштиришга оид таклиф ва тавсияларидан Касбий таълимни ривожлантириш институтининг ИЛ–5821081323-рақамли “Дуал таълим тизимида кадрлар тайёрлашнинг инновацион таълим технологияларини ишлаб чиқиш” (2023-2025 йй.) мавзусидаги грант лойиҳасини амалга оширишда фойдаланилган (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2026-йил 20-январдаги 04/17-2026-28-сон маълумотномаси). Натижада лойиҳа доирасида ўқувчиларнинг касбий тайёргарлигини халқаро стандартлар асосида ривожлантиришга хизмат қилган;
касбий таълим ташкилотларида ўқув жараёнини режалаштиришнинг назарий-методологик ёндашувлари ҳамда ўқитишнинг дидактик-методик таъминотини такомиллаштиришга оид таклифлари асосида “Касбий таълим ташкилотларида ўқитишнинг кредит-модул тизимини жорий этиш технологияси” номли ўқув қўлланма тайёрланган (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2026-йил 20-январдаги 04/17-2026-28-сон маълумотномаси). Натижада касбий таълим ташкилотларида ўқув жараёнини режалаштириш, ташкил этиш ва бошқариш сифати ҳамда самарадорлигини оширишга хизмат қилган;
касбий таълимда ўқувчиларнинг мустақил таълим олиш фаолиятини рақамли технологиялар воситасида ташкил этиш ҳамда “Регистратор офиси” фаолиятини йўлга қўйишга оид таклифлари асосида “Ўқув жараёнига таълимнинг замонавий технологияларини қўллаш” номли ўқув қўлланма яратилган (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2026-йил 20-январдаги 04/17-2026-28-сон маълумотномаси). Натижада педагог кадрларнинг янги таълим муҳитида ишлаш кўникмаларини шакллантириш ва таълим сифатини оширишга хизмат қилган;
шахсга йўналтирилган таълим асосида ўқувчиларни касбий фаолиятга тайёрлаш методикасини такомиллаштириш ҳамда баҳолаш мезонларини оптималлаштиришга оид таклифлари асосида 50711606 – Машинасозлик технологияси мутахассислиги бўйича касбий фанларни ўқитишнинг методик таъминоти ва силлабуслари яратилган (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2026-йил 20-январдаги 04/17-2026-28-сон маълумотномаси). Натижада ушбу мутахассислик бўйича рақобатбардош кадрлар тайёрлаш сифати ва самарадорлигини оширишга хизмат қилган.