Umarova Umida Umarovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I.Umumiy ma’lumotlar.
“Masofaviy ta’limda talabalarning kasbiy kompetensiyasini rivojlantirish metodikasini takomillashtirish (Axborot tizimlari va texnologiyalari ta’lim yo‘nalishi misolida)” mavzusida 13.00.02 – Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (informatika) bo‘yicha
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.3.PhD/Ped5165
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Buxoro davlat universiteti.
Ilmiy rahbar: Rasulov To‘lqin Husenovich, fizika matematika fanlari doktori (DSc), professor.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Buxoro davlat texnika universiteti, PhD.03/2025.27.12.T.16.03
Rasmiy opponentlar: Samieva Shaxnoz Hikmatovna, pedagogika fanlari doktori (DSc), professor. Siddiqova Sadoqat G‘afforovna, pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent;
Yetakchi tashkilot: Navoiy davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi masofaviy ta’lim texnologiyalari asosida talabalarining kasbiy kompetensiyasini rivojlantirish metodikasini takomillashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
talabalarining kasbiy kompetensiyasini rivojlantirish imkoniyatlari masofaviy ta’lim texnologiyalarini qo‘llash jarayonida virtual intelektual borliq hamda ta’limni boshqarish tizimlarini belgilovchi (kreativ savodxonlik madaniyati, tanqidiy fikrlashga oid axborot) ergonomik ko‘rsatkichlardan foydalanish orqali aniqlashtirilgan;
talabalarning masofaviy ta’lim olishga oid o‘quv-metodik ta’minoti “Quizizz”, “Wordwall”, “Animation Master” dasturlari mazmunida aks etgan “Ekspress-testlar”, “Pozisiyani egallang”, “Impuls plakat” kabi intelektual-motivatsion metodlar asosida takomillashtirilgan;
masofaviy ta’limda talabalarning kasbiy kompetensiyasini rivojlantirish mazmuni JavaScript, HTML texnologiyalari vositasida virtual muhitda mashq qilish imkoniyatini yaratuvchi o‘quv kursining (o‘z-o‘zini boshqarish, mustaqil o‘rganish va texnologiyalardan samarali foydalanish) didaktik ta’minotiga ustuvorlik berish orqali takomillashtirilgan;
masofaviy ta’lim texnologiyalari asosida kasbiy kompetensiyani rivojlantirish metodikasi talabalar o‘zlarini o‘rganish uslublarini aniqlash, vaqtni boshqarish va rejalashtirish, o‘z-o‘zini baholash, refleksiya hosil qilish orqali bo‘shliqlarni aniqlash va to‘ldirish jarayonini tizimlashtiruvchi modelni tavsiya etish asosida takomillashtirilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. “Axborot tizimlari va texnologiyalari” hamda “Kompyuter ilmlari va dasturlash texnologiyalari” ta’lim yo‘nalishlari talabalarini masofaviy ta’lim muhitida o‘qitishning metodik ta’minotini takomillashtirish bo‘yicha tadqiqot natijalari asosida:
talabalarining kasbiy kompetensiyasini rivojlantirish imkoniyatlari masofaviy ta’lim texnologiyalarini qo‘llash jarayonida virtual intelektual borliq hamda ta’limni boshqarish tizimlarini belgilovchi (kreativ savodxonlik madaniyati, tanqidiy fikrlashga oid axborot) ergonomik ko‘rsatkichlardan foydalanish orqali aniqlashtirilgan tavsiyalari “Diskret matematika va matematik mantiq fanidan misol va masalalar to‘plami” nomli o‘quv qo‘llanma mazmuniga singdirilgan (Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining 2020-yil 6-oktyabrdagi 522-son buyrug‘i, 522-029 raqamli guvohnomasi). Natijada, talabalarning mustaqil fikrlash, o‘z-o‘zini baholash, dasturiy vositalar bilan ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirishga erishilgan;
talabalarning masofaviy ta’lim olishga oid o‘quv-metodik ta’minotini “Quizizz”, “Wordwall”, “Animation Master” dasturlari mazmunida aks etgan “Pozisiyani egallang”, “Ekspress-testlar”, “Impuls plakat” kabi intelektual-motivatsion metodlar asosida takomillashtirilga qaratilgan “Diskret matematika va matematik mantiq” fanining mobil dasturi va veb-platformasi, “Diskret matematika va matematik mantiq” fanining dasturlashtirilgan elektron darslik, “Teaching discrete mathematics and mathematical logic in secondary school” elektron o‘quv-metodik dasturlari ishlab chiqilgan bo‘lib, “Diskret matematika va matematik mantiq” nomli darslik mazmuniga singdirilgan (Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining 2022-yil 9-sentyabrdagi 302-son buyrug‘i, 302-104 raqamli guvohnomasi). Natijada, dasturiy ta’minot asosida talabalarning kasbiy kompetentligiga oid (kreativ, intelektual, axborot bilan ishlash) kompetensiyalarini rivojlantirish bo‘yicha xulosalar chiqarish imkoniyati yaratilgan va ularning kasbiy faoliyatga tayyorgarlik darajalarini oshirishga xizmat qilgan;
masofaviy ta’limda talabalarning kasbiy kompetensiyasini rivojlantirish mazmuni JavaScript, HTML texnologiyalari vositasida virtual muhitda mashq qilish imkoniyatini yaratuvchi o‘quv kursining (mustaqil o‘rganish, o‘z-o‘zini boshqarish va texnologiyalardan samarali foydalanish) didaktik ta’minotiga ustuvorlik berish orqali takomillashtirishga oid amaliy takliflar va tavsiyalardan Buxoro muhandislik-texnologiya institutida 2020-2023 yillarda amalga oshirilgan “AIF-2/17 – O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalarida o‘quv jarayonini raqamli ta’lim texnologiyalari yordamida tashkil etish” mavzusidagi xalqaro amaliy tadqiqot loyiha doirasida foydalanilgan (Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi Oliy ta’limni rivojlantirish tadqiqotlari va ilg‘or texnologiyalarni tatbiq etish markazining 2023 yil 25 sentyabrdagi 04/01-87/1612-son ma’lumotnomasi). Mazkur texnologiyalar, qo‘llanmalar, innovatsion yondashuv asosida talabalarni kasbiy faoliyatga tayyorlash mexanizmini takomillashtirishga xizmat qilgan;
masofaviy ta’lim texnologiyalari asosida kasbiy kompetensiyani rivojlantirish metodikasi talabalarga o‘zlarini o‘rganish uslublarini aniqlash, vaqtni boshqarish va rejalashtirish, o‘z-o‘zini baholash, refleksiya qilish orqali bo‘shliqlarni aniqlash va to‘ldirish jarayonini tizimlashtiruvchi modelni tavsiya etish asosida takomillashtirilgan pedagogik faoliyat modelining samaradorligi asoslangan (O‘zbekiston Resbublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi oliy ta’limni rivorlantirish tadqiqotlar markazining 2023-yil 30-oktyabrdagi 02/02-01-148 sonli ma’lumotnomasi). Natijada, motivatsion, kognitiv, kreativ, axborotlilik, o‘z-o‘zini rivojlantirishga asoslangan hamda ta’lim jarayoniga amaliy tatbiq etilib, masofaviy ta’limda “Diskret matematika va matematik mantiq” fanini o‘qitish metodikasini takomollashtirishga erishilgan.