Фаттохова Наргизахон Мирзохид қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўртача даражадаги сенсоневрал эшитиш қобилиятини йўқотган болаларнинг эшитиш-нутқ реабилитациясини оптималлаштириш” 14.00.04 – Оториноларингология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақами: B2023.3.PhD/Tib3737.
Илмий раҳбар: Хасанов Улуғбек Сайдакромович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.04/30.12.2019.Tib59.01.
Расмий оппонентлар: Арифов Сайфутдин Сайдазимович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Буркутбаева Татяна Нуриденовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Қозоғистон).     
Етакчи ташкилот: А.Алиев номидаги Озарбайжон давлат шифокорларини малакасини ошириш институти.
Диссертациянинг йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ўрта даражадаги икки томонлама сенсоневрал эшитиш заифлиги бўлган мактабгача ёшдаги болаларнинг эшитиш ва нутқ реабилитациясини оптималлаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ўрта оғир даражадаги икки томонлама сенсоневрал эшитиш заифлиги бўлган мактабгача ёшдаги болаларнинг эшитиш ва нутқининг клиник ва аудиологик хусусиятларини баҳолаш сабабли эркин товуш майдонида кўп позицияли нутқ аудиометриясида нутқнинг манба бурчагига қараб тушунарлиликнинг ўзгариши ҳамда PEACH шкаласи ёрдамида хулқ-атвор ва тушунарлиликни баҳолаш мос равишда 18,56±1,43 ва 17,23±2,65 бўлганлиги исботланган; 
эркин товуш майдонида нутқнинг тушунарлилиги протезланган қулоққа қарама-қарши қулоққа фонетик сигнал берилганда статистик жиҳатдан сезиларли даражада фарқ қилиши, динамикларнинг ўзгарувчан жойлашуви билан эркин товуш майдонида нутқ аудиометриясини ўтказиш, аёл овози билан 56,20±17,23% дан 76,24±14,89% гача сукунатда айтилган уч бўғинли сўзларни такрорлаш, СЭЗ ЎО бўлган болаларда нутқнинг тушунарлилигини аниқлаш ва ушбу тоифадаги беморларда эшитишни протезлаш самарадорлиги асосланган; 
СЭЗ ЎО бўлган болаларда эрта бинаурал эшитишни протезлаганда нутқни тушуниш ва умумий ўрта таълим мактабига ижтимоий мослашиш бўйича энг юқори самарадорлик кузатилганлиги, бунда нутқ аудиометриясида нутқни тушуниш кўрсаткичларининг ўсиши, кўп бўғинли сўзларни яхши ва қониқарли тушуниш улушининг, эшитишни идрок этишнинг ўртача тоифасининг, PEACH шкаласи бўйича шовқин ва сукунатнинг ўртача балли, нутқни тушунишнинг ўртача рейтинги ва ижтимоийлашувнинг ўртача даражаси ошиши аниқланган; 
СЭЗ ЎО бўлган болаларда моноаурал эшитиш протези қўйишга қараганда бинаурал эшитиш протези қўйиш бирламчи мурожаат ва мактабдан олдинги текширувда юқори ва ўртадан юқори ижтимоийлашув (68,29% ва 87,81%) кузатилиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши 
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг илмий-тадқиқот ишлари натижаларини амалиётга жорий этиш бўйича йиғилиш баёнининг 2025 йил 10 июндаги 19/78-сон баёни асосида (Соғлиқни сақлаш вазирлигига қарашли Тошкент тиббиёт академияси¬нинг 2025 йил 5 июндаги №3288-сонли, соғлиқни сақлашнинг бошқа муассасаларига илмий янгиликларни жорий этиш тўғрисидаги хатига асосан):
биринчи илмий янгилик: ўрта оғир даражадаги икки томонлама сенсоневрал эшитиш заифлиги бўлган мактабгача ёшдаги болаларнинг эшитиш ва нутқининг клиник ва аудиологик хусусиятларини баҳолаш сабабли эркин товуш майдонида кўп позицияли нутқ аудиометриясида нутқнинг манба бурчагига қараб тушунарлиликнинг ўзгариши ҳамда PEACH шкаласи ёрдамида хулқ-атвор ва тушунарлиликни баҳолаш мос равишда 18,56±1,43 ва 17,23±2,65 бўлганлиги исботланганлиги “Ўртача сенсоневрал эшитиш қобилиятини йўқотган болалар учун эшитишни протезлашни оптималлаштириш усули” номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган. Тошкент тиббиёт академияси Илмий кенгашининг 2025 йил 24 февралдаги 02-25/500-т-сонли йиғилиш баённомаси билан тасдиқланган. Илмий янгиликни амалиётга жорий этилиши: Андижон вилоят болалар кўп тармоқли маркази (25.04.2025, 34&1-сон буйруқ) ва Республика ихтисослаштирилган оториноларингология ва бош-бўйин касалликлари илмий-амалий тиббиёт маркази (08.04.2025, 37-сон буйруқ) амалиётига киритилган. Ижтимоий самарадорлиги: кўп позицияли нутқ аудиометрияси болаларда нутқ тушунарлилигини реал ҳаёт шароитларида ишончли баҳолаш имконини берди. Иқтисодий самарадорлиги: бинаурал эшитишни протезлашда ЭАни созлашга позицион нутқ тушунарлилигини киритиш орқали 1 беморга тўғри келадиган харажатлар фарқини 471920 сўмга камайтирди. Хулоса: кўп позицияли нутқ аудиометрияси нутқ тушунарлилигини комплекс баҳолашда юқори диагностик ва иқтисодий самарадорликка эга бўлиб, PEACH шкаласи билан уйғун ҳолда бинаурал эшитишни протезлаш самарадорлигини ошираган.
иккинчи илмий янгилик: эркин товуш майдонида нутқнинг тушунарлилиги протезланган қулоққа қарама-қарши қулоққа фонетик сигнал берилганда статистик жиҳатдан сезиларли даражада фарқ қилиши, динамикларнинг ўзгарувчан жойлашуви билан эркин товуш майдонида нутқ аудиометриясини ўтказиш, аёл овози билан 56,20±17,23% дан 76,24±14,89% гача сукунатда айтилган уч бўғинли сўзларни такрорлаш, СЭЗ ЎО бўлган болаларда нутқнинг тушунарлилигини аниқлаш ва ушбу тоифадаги беморларда эшитишни протезлаш самарадорлиги асосланганлиги “Ўртача даражадаги сенсоневрал эшитиш қобилиятини йўқотган болаларда нутқнинг тушунарлилиги ташхисотини самарадорлигини ошириш усуллари” услубий тавсияномаси асосланган, ишлаб чиқилган ва жорий этилган Тошкент тиббиёт академияси Илмий кенгашининг 2025 йил 24 февралдаги 02-25/500-т-сонли йиғилиш баённомаси билан тасдиқланган. Илмий янгиликни амалиётга жорий этилиши: Тавсиянома Ўзбекистон Республикаси соғлиқни сақлаш тиббий-профилактика муассасаларининг амалий фаолиятига киритилган, жумладан: Андижон вилоят болалар кўп тармоқли маркази (25.04.2025, 34&1-сонли буйруғи), Республика ихтисослаштирилган оториноларингология ва бош-бўйин касалликлари илмий-амалий тиббиёт маркази (08.04.2025, 37-сонли буйруғи). Ижтимоий самарадорлиги: Уч бўгинли сўзларни эркин товуш майдонида такрорлаш билан нутқ аудиометрияси ўрта даражадаги СЕЗ бўлган болаларда нутқ тушунарлилигини аниқроқ аниқлаш ва эшитиш протезлаш самарадорлигини баҳолаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: ЭА билан бинаурал эшитишни протезлаш орқали ўрта даражадаги СЕЗ бўлган 1 болага харажатлар фарқи 471920 сўмни ташкил этади, бу кўп позицияли нутқ аудиометриясининг самарадорлигини таъкидлайди. Хулоса: Ўрта даражадаги СЕЗ бўлган болаларда нутқ тушунарлилигини аниқлаш ва эшитишни протезлаш самарадорлигини баҳолаш, ЭА билан бинаурал эшитишни протезлаш орқали 1 болага 471920 сўм тежаш имконини беради, бу ишлаб чиқилган кўп позицияли нутқ аудиометриясининг самарадорлигини кўрсатади.
учинчи илмий янгилик: СЭЗ ЎО бўлган болаларда эрта бинаурал эшитишни протезлаганда нутқни тушуниш ва умумий ўрта таълим мактабига ижтимоий мослашиш бўйича энг юқори самарадорлик кузатилганлиги, бунда нутқ аудиометриясида нутқни тушуниш кўрсаткичларининг ўсиши, кўп бўғинли сўзларни яхши ва қониқарли тушуниш улушининг, эшитишни идрок этишнинг ўртача тоифасининг, PEACH шкаласи бўйича шовқин ва сукунатнинг ўртача балли, нутқни тушунишнинг ўртача рейтинги ва ижтимоийлашувнинг ўртача даражаси ошиши аниқланганлиги “Ўртача сенсоневрал эшитиш қобилиятини йўқотган болалар учун эшитишни протезлашни оптималлаштириш усули” услубий тавсияномаси асосланган, ишлаб чиқилган ва жорий этилган Тошкент тиббиёт академияси Илмий кенгашининг 2025 йил 24 февралдаги 02-25/500-т-сонли йиғилиш баённомаси билан тасдиқланган. Илмий янгиликни амалиётга жорий этилиши: Тавсиянома Ўзбекистон Республикаси соғлиқни сақлаш тиббий-профилактика муассасаларининг амалий фаолиятига киритилган, жумладан Республика ихтисослаштирилган оториноларингология ва бош-бўйин касалликлари илмий-амалий тиббиёт маркази (08.04.2025, 37-сонли буйруғи) ва Андижон вилоят болалар кўп тармоқли маркази (25.04.2025, 34&1-сонли буйруғи). Ижтимоий самарадорлиги: эрта бинаурал эшитиш протезлаш орқали ўрта даражадаги СЕЗ бўлган болаларда нутқ тушунарлилиги ва ижтимоий мослашиш максимал даражада ошади, бу нутқ аудиометрияси ва PEACH шкала кўрсаткичлари билан тасдиқланган. Иқтисодий самарадорлиги: Кўп позицияли нутқ аудиометрияси билан ташхис нархи 1,38% га ошиши билан белгиланган, аммо позицион нутқ тушунарлилиги самарадорлиги ошади ва ЭАни ягона созлаш билан тез-тез созлаш харажи 2,9% га пасаяди, ўрта даражадаги СЕЗ бўлган 1 болага тежаш 471920 сўмни ташкил қилади. Хулоса: Кўп позицияли нутқ аудиометрияси ўрта даражадаги СЕЗ бўлган болаларда нутқ тушунарлилиги самарадорлигини оширади, ЭА тез-тез созлаш харажати камаяди ва 1 болага 471920 сўм тежаш имконини беради.
тўртинчи илмий янгилик: СЭЗ ЎО бўлган болаларда моноаурал эшитиш протези қўйишга қараганда бинаурал эшитиш протези қўйиш бирламчи мурожаат ва мактабдан олдинги текширувда юқори ва ўртадан юқори ижтимоийлашув (68,29% ва 87,81%) кузатилиши исботланганлиги “Ўртача даражадаги сенсоневрал эшитиш қобилиятини йўқотган болаларда нутқнинг тушунарлилиги ташхисотини самарадорлигини ошириш усуллари” услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган ва жорий этилган Тошкент тиббиёт академияси Илмий кенгашининг 2025 йил 24 февралдаги 02-25/500-т-сонли йиғилиш баённомаси билан тасдиқланган Илмий янгиликни амалиётга жорий этилиши:  Республика ихтисослаштирилган оториноларингология ва бош-бўйин касалликлари илмий-амалий тиббиёт маркази (08.04.2025, 37-сон) ва Андижон вилоят болалар кўп тармоқли маркази (25.04.2025, 34&1-сон) амалиётида таъминланган. Ижтимоий самарадорлиги: Бинаурал эшитиши протезланган болаларда ижтимоийлашув даражаси дастлаб – 68,29%, мактаб олди текширувида – 87,81% га ошган. Иқтисодий самарадорлиги: Бир болага ойига 208000 сўм фарқ, ўқув йилининг 9 ойи учун 1872000 сўм тежашни таъминлаган. Бу кўп позицияли нутқ аудиометриясининг самарадорлигини тасдиқлайди. Хулоса: Тавсияноманинг жорий қилиниши бинаурал эшитиши протезланган ўрта даражадаги СЕЗ бўлган 1 болага ҳар ўқув йилида 9 ой учун 1872000 сўм иқтисодий самарадорликни беради.