Yusupova Manzuraxon Kobuljon kizining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar. 
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Surunkali tarqoq parodontit bilan kasallangan bemorlarni ortopedik davolashni optimallashtirish” 14.00.21 – Stomatologiya (tibbiyot fanlari)
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam:  B2025.1.PhD/Tib5585.
Ilmiy raxbar: Akbarov Avzal Nigmatullaevich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Andijon davlat tibbiyot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Buxoro davlat tibbiyot instituti, DSc.06/2025.27.12.Tib.05.03.
Rasmiy opponentlar: Fozilov Uktam Abdurazzokovich, tibbiyot fanlari doktori (DSc), dotsent; Gaffarov Sunnatillo Amrilloevich, tibbiyot fanlari doktori (DSc), professor.
Yetakchi tashkilot: Navarra universiteti (Ispaniya).
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: surunkali tarqalgan parodontit bilan og‘rigan bemorlarda funksional va klinik-parodontologik barqarorlashtirish usuli sifatida ikki bosqichli shinalashning samaradorligini asoslashdan iborat. 
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor engil va o‘rta darajadagi surunkali tarqalgan parodontit bilan og‘rigan bemorlarda marginal parodont okklyuziyasi, tishlar harakatchanligi va mikrotsirkulyasiyasini kompleks miqdoriy baholash ko‘rsatkichlari aniqlangan;
ilk bor surunkali tarqalgan parodontitda ikki bosqichli adgeziv shinalash sxemasi funksional afzalligi xamda klinik jihatdan uning shinalanmaslik va izolyasiyalangan vaqtinchalik shinalash bilan solishtirganda afzalliklari isbotlangan;
parodontitning klinik remissiyasi va tishlar harakatchanligining barqarorlashuviga mos keladigan okklyuziya vaqti, yuklama asimmetriyasi indeksi, Periotest va lazerli doppler floumetriya ko‘rsatkichlarini o‘z ichiga olgan asosiy funksional ko‘rsatkichlarning chegara qiymatlari aniqlangan;
ikki bosqichli adgeziv shinalashning bir vaqtning o‘zida okklyuziya, tishlarning harakatchanligi, mikrotsirkulyasiya va parodontning klinik holatini normallashtirishi uni qo‘llash uchun funksional  ko‘rsatmalarni shakllantirishga imkon berishi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy-texnik kengashning 2025 yil 22 sentyabrdagi 25/43-sonli xulosasiga ko‘ra:
birinchi ilmiy yangilik: ilk bor engil va o‘rta darajadagi surunkali tarqalgan parodontit bilan og‘rigan bemorlarda marginal parodont okklyuziyasi, tishlar harakatchanligi va mikrotsirkulyasiyasini kompleks miqdoriy baholash ko‘rsatkichlari aniqlangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: Olingan ma’lumotlar surunkali tarqalgan parodontit bilan birga keladigan funksional buzilishlarni ob’ektivlashtirish va ularning kasallikning klinik ifodalanishi bilan o‘zaro bog‘liqligini aniqlash imkonini berdi. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar stomatologiya poliklinikasining buyrug‘i bilan Namangan viloyati stomatologiya poliklinikasi (15.05.2025 yildagi №102-sonli Buyruq), Farg‘ona viloyati stomatologiya shifoxonasi (27.03.2025 yildagi №118-sonli buyruq) amaliyotiga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: kompleks miqdoriy funksional diagnostikani qo‘llash tish-jag‘ tizimining funksional dezadaptatsiyasini erta aniqlashga, kasallikning rivojlanishi va tishlarning yo‘qolishi xavfini kamaytirishga, yanada shaxsiylashtirilgan yondashuv orqali bemorlarning hayot sifatini va davolash natijalaridan qoniqishini oshirishga yordam beradi. Iqtisodiy samaradorligi: tashxis qo‘yish va davolashni nazorat qilish bosqichida ob’ektiv funksional mezonlardan foydalanish samarasiz yoki ortiqcha davolash aralashuvlari va takroriy tashriflar sonini kamaytirishga imkon beradi. Tadqiqot ma’lumotlariga ko‘ra, kompleks funksional baholashning joriy etilishi davolanish muddatini o‘rtacha 2-3 tashrifga qisqartirishga yordam beradi, bu esa bir bemor uchun 350-500 ming so‘mni tejashni ta’minlaydi. Xulosa: joriy etilgan chetki parodont to‘qimalari okklyuziyasi, tishlar harakatchanligi va mikrotsirkulyasiyasini kompleks miqdoriy baholash surunkali tarqalgan parodontit bilan og‘rigan bemorlarni tashxislash va davolash samaradorligini oshirishning klinik, ijtimoiy va iqtisodiy jihatdan asoslangan vositasi hisoblanadi.
ikkinchi ilmiy yangilik: ilk bor surunkali tarqalgan parodontitda ikki bosqichli adgeziv shinalash sxemasi funksional afzalligi xamda klinik jihatdan uning shinalanmaslik va izolyasiyalangan vaqtinchalik shinalash bilan solishtirganda afzalliklari isbotlangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: Ikki bosqichli adgeziv shinalash parodontni bosqichma-bosqich bo‘shatish, okklyuzion munosabatlarni normallashtirish orqali tish-jag‘ tizimining yanada barqaror funksional barqarorligini ta’minlashi aniqlandi. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar stomatologiya poliklinikasining buyrug‘i bilan Namangan viloyati stomatologiya poliklinikasi (15.05.2025 yildagi №102-sonli Buyruq), Farg‘ona viloyati stomatologiya shifoxonasi (27.03.2025 yildagi №118-sonli Buyruq) amaliyotiga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: ikki bosqichli adgeziv shinalashni qo‘llash II-III darajali boshlang‘ich harakatchanlik bilan tishlarni yo‘qotish chastotasini kamaytirishga, funksional noqulaylikning og‘irligini kamaytirishga va bemorlarning hayot sifatini yaxshilashga yordam beradi, bu ayniqsa mehnatga layoqatli yoshdagi shaxslar va surunkali tarqalgan parodontit o‘rtacha og‘irlik darajasi bo‘lgan bemorlar uchun muhimdir. Iqtisodiy samaradorligi: adgeziv shinalashning ikki bosqichli sxemasidan foydalanish tishlarni muddatidan oldin olib tashlash chastotasini va keyingi qimmatbaho ortopedik protezlash zaruratini kamaytirishga imkon beradi. Tadqiqot ma’lumotlariga ko‘ra, hech bo‘lmaganda bitta tishni olib tashlashning oldini olish ortopedik reabilitatsiya xarajatlarini har bir bemor uchun o‘rtacha 1,8-2,5 million so‘mga kamaytirish imkonini beradi. Xulosa: ikki bosqichli adgeziv shinalash nafaqat klinik va funksional jihatdan asosli, balki surunkali tarqalgan parodontit bilan og‘rigan bemorlarni ortopedik davolashning iqtisodiy jihatdan samarali usuli hisoblanadi.
uchinchi ilmiy yangilik: parodontitning klinik remissiyasi va tishlar harakatchanligining barqarorlashuviga mos keladigan okklyuziya vaqti, yuklama asimmetriyasi indeksi, Periotest va lazerli doppler floumetriya ko‘rsatkichlarini o‘z ichiga olgan asosiy funksional ko‘rsatkichlarning chegara qiymatlari aniqlangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati:  Funksional ko‘rsatkichlarning belgilangan chegara qiymatlari parodontitning klinik remissiyasini okklyuzion muvozanat, tishlarning harakatchanligi va parodont to‘qimalarining mikrotsirkulyasiyasi holati bilan ob’ektiv bog‘lash imkonini berdi. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar stomatologiya poliklinikasining buyrug‘i bilan Namangan viloyati stomatologiya poliklinikasi (15.05.2025 yildagi №102-sonli Buyruq), Farg‘ona viloyati stomatologiya shifoxonasi (27.03.2025 yildagi №118-sonli Buyruq) amaliyotiga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: ob’ektiv bo‘sag‘aviy funksional mezonlarni qo‘llash davolashning bashoratlanishini oshirish, remissiyani baholashda sub’ektiv xatolar chastotasini kamaytirish va ortopedik aralashuvni erta to‘xtatish yoki aksincha, asossiz davom ettirish xavfini kamaytirish imkonini berdi. Iqtisodiy samaradorligi: klinik qarorlarni qabul qilishda chegaraviy funksional qiymatlardan foydalanish asossiz diagnostika va davolash muolajalari sonini kamaytirishga, shuningdek, takroriy tashriflar va ortopedik tuzilmalarni tuzatish sonini kamaytirishga imkon berdi. Tadqiqot ma’lumotlariga ko‘ra, bu bitta bemorni parvarish qilish xarajatlarini o‘rtacha 400-600 ming so‘mga kamaytirishni ta’minladi. Xulosa: okklyuziya, tishlar harakatchanligi va parodont to‘qimalari mikrotsirkulyasiyasi funksional ko‘rsatkichlarining ma’lum chegara qiymatlari surunkali tarqalgan parodontitda remissiya va holatni barqarorlashtirishni ob’ektiv baholash uchun klinik, ijtimoiy va iqtisodiy jihatdan asoslangan vosita hisoblanadi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: ikki bosqichli adgeziv shinalashning bir vaqtning o‘zida okklyuziya, tishlarning harakatchanligi, mikrotsirkulyasiya va parodontning klinik holatini normallashtirishi uni qo‘llash uchun funksional  ko‘rsatmalarni shakllantirishga imkon berishi isbotlangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: STPda ortopedik davolashning klinik samaradorligi alohida ko‘rsatkichlarning yaxshilanishi bilan emas, balki ularning umumiy funksional me’yorlashuviga erishish bilan belgilanishi aniqlandi. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar stomatologiya poliklinikasining buyrug‘i bilan Namangan viloyati stomatologiya poliklinikasi (15.05.2025 yildagi №102-sonli Buyruq), Farg‘ona viloyati stomatologiya shifoxonasi (27.03.2025 yildagi №118-sonli Buyruq) amaliyotiga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: ikki bosqichli adgeziv shinalashga aniq shakllantirilgan funksional ko‘rsatmalardan foydalanish davolash echimlarining asoslanganligini oshirish, samarasiz ortopedik aralashuvlar chastotasini kamaytirish, barqaror klinik-funksional remissiyaga erishgan bemorlar ulushini oshirish va bemorlarning davolash natijalaridan qoniqishini oshirish imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: ikki bosqichli adgeziv shinalash uchun bemorlarni funksional asoslangan tanlash ortopedik konstruksiyalardan foydalanishni optimallashtirish va takroriy aralashuvlar va asoratlarni tuzatish xarajatlarini kamaytirish imkonini beradi. Tadqiqot ma’lumotlariga ko‘ra, ko‘rsatmalarni ratsionallashtirish har bir bemor uchun o‘rtacha 600-900 ming so‘mni tejashni ta’minlaydi. Xulosa: ikki bosqichli adgeziv shinalashni qo‘llash uchun shakllantirilgan funksional asoslangan ko‘rsatmalar surunkali tarqalgan parodontit bilan og‘rigan bemorlarni ortopedik davolashni individuallashtirish va uning klinik, ijtimoiy va iqtisodiy samaradorligini oshirish imkonini beradi.