Кенжаева Фотима Тахировнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.   Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбек ва инглиз тилларида ички ишлар ходимлари нутқи намоён бўлишининг чоғиштирма тадқиқи” 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик ихтисослиги бўйича.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.3.PhD/Fil3852.
Илмий раҳбар: Муминов Сидикжон Мирсобирович, филология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.10.05 рақамли Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: филология фанлари доктори (DSc), доцент, Х.А.Саримсоқов, иккинчи расмий оппонент сифатида филология фанлари доктори (DSc), профессор А.Ш.Собиров.
Етакчи ташкилот: Андижон давлат чет тиллари институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ўзбек ва инглиз тилларида ички ишлар органлари ходимлари нутқи намоён бўлишининг вербал ва новербал воситалар орқали очиб бериш ҳамда уларни чоғиштирма аспектда тадқиқ этишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
ўзбек ва инглиз тилларида ички ишлар органлари вакилларининг расмий ҳамда норасмий мулоқотида қўлланиладиган жаргонлар, сленг бирликлар, қўшма сўзлар ва қисқартмалар таҳлил жараёнида қиёсий-лингвистик ёндашув асосида ўрганилиб, фонетик, морфологик, лексик-семантик, фразеологик ва прагматик хусусиятларининг ўхшаш ва фарқли жиҳатлари аниқланган; 
ўзбек ва инглиз тилларида ички ишлар органлари ходимлари мулоқотида қўлланиладиган вербал воситаларнинг лексик, морфологик ва синтактик хусусиятлари таҳлил қилиниб, уларнинг коммуникатив функцияси ҳамда миллий-маданий мазмунига таpъсири далилланган;
чоғиштирилаётган тилларда ички ишлар органлари ходимлари мулоқот хулқининг новербал воситалари ва бу воситаларнинг ижтимоий функционаллашуви ҳамда мулоқот жараёнига прагматик ва лингвомаданий таъсири аниқланган; 
таржима жараёнида ва қиёсий тилшунослик доирасида новербал компонентлар бўлган фонатцион, юз ҳамда кинетик ҳаракатларга асосланган мулоқот воситалари лингвистик жиҳатдан қиёсий таҳлили илмий асослаб берилган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбек ва инглиз тилларида ички ишлар органлари ходимлари нутқи намоён бўлишини чоғиштирма ўрганиш жараёнида олинган илмий натижалар асосида:
ўзбек ва инглиз ички ишлар органлари ходимлари мулоқот хулқи, норасмий ва расмий мулоқот жараёнида қўлланиладиган жаргонлар, сленглар, қўшма сўзлар, қисқартмалар, лексик-семантик, чоғиштирма аспектда очиб берилган ва асосланган, ҳамда уларнинг касбий нутқдаги лингвопрагматик функциялари асослаб берилган. Ушбу илмий тадқиқот хулосалардан 2022–2023-йилларда Ўзбекистон давлат хареография академиясида амалга оширилган “Ўзбек миллий рақс санъатини тарғиб этишга бағишланган веб (электрон луғатлар) тўплами яратиш” мавзусидаги Ф3-2019081663 рақамли фундаментал лойиҳани бажаришда, хусусан, “Ўзбек фолклор санъати терминларининг қисқача ўзбекча-инглизча-немисча изоҳли луғати”ни яратишда фойдаланилди. Натижада тадқиқотда ишлаб чиқилган қиёсий-лингвистик ёндашувлар ва таржима тамойиллари терминларнинг аниқлиги, коннотатив ифодаси ва функционал қўлланиши нуқтайи назаридан изоҳли луғат тузишда методик асос сифатида хизмат қилди. Мазкур тадқиқот амалий жиҳатдан нафақат ички ишлар органлари ходимлари касбий мулоқотини таҳлил қилишда, балки маданий мерос ва санъат соҳаларида ҳам терминологик изчилликни таъминлашда муҳим восита бўлиб хизмат қилди;
ўзбек ва инглиз тилларида ички ишлар органлари ходимларининг мулоқот хулқига хос лисоний хусусиятлар тил воситаларининг, хусусан, лексик бирликлар, морфологик ва синтактик воситалар орқали намоён бўлиши мисоллар ёрдамида далилланганлиги ҳамда касб эгаларининг ахборот узатишда иштирок этувчи вербал ва новербал воситалар тизими мавжудлиги ҳамда бу воситаларнинг ижтимоий жиҳатдан функционаллашуви аниқланганлиги бўйича илмий қарашлар, хулосаларидан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон” телерадиоканалининг “Бедорлик”, “Ижод завқи”, “Таълим ва тараққиёт”, “Миллат ва маънавият” эшиттиришлари ссенарийсини ёзишда фойдаланилган ва муаллиф билан суҳбатлар уюштирилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпаниясининг 2025-йил 3-июндаги 26-36-993-сонли маълумотномаси). Натижада ушбу эшиттиришлар учун тайёрланган матнларда ички ишлар органлари ходимларининг касбий мулоқотига хос лингвопрагматик хатти-ҳаракатлари, коммуникатив стратегиялари ҳамда миллий-маданий тафаккур билан боғлиқ ифода воситалари асосида тил меъёрларига риоя қилган ҳолда мазмун жиҳатдан бойитиш ишлари амалга оширилган; 
назарий ва амалий таржимада, қиёсий тилшуносликда фонатцион, юз ва кинетик ҳаракатлари билан боғлиқ мулоқот воситалари лингвистик таҳлил орқали исботланган фикрлар, хулосаларидан Қорақалпоғистон Республикаси телерадиоканалида эфирга узатилган “Ватанимга хизмат қиламан” номли радиоешиттиришлар сценарийларини тайёрлашда фойдаланилган (Қорақалпоғистон Республикаси телерадиоканалининг 2025-йил 19-майдаги 2336-сонли маълумотномаси). Натижада нафақат лингвистик-назарий, балки оммавий ахборот соҳасида ҳам амалий аҳамиятга эга эканлигини кўрсатади; 
ўзбек ва инглиз ўзбек тилида ички ишлар органлари ходимлари нутқи намоён бўлишининг чоғиштирма тадқиқига оид илмий-назарий хулосаларидан Ўзбекисотн Республикаси Ички ишлар вазирлиги академияси кундузги таълим курсантлари учун мўлжалланган “Ўзбекча-русча-инглизча сўзлашгич” тайёрлашда фойдаланилган. Натижада кундузги таълим шаклида ўқитиладиган “Юристлар учун хорижий тил” фани бўйича амалий машғулотлар мазмунини такомиллаштиришда ушбу сўзлашгич муҳим ўқув-методик манба сифатида хизмат қилган.