Қайнарова Иқбол Валиевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтиссослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Эвристик таълим технологиялари асосида бошланғич синф ўқувчиларнинг ўқув-билиш фаоллигини ривожлантириш”, 13.00.01–Педагогика назарияси. Педагогик таълимотлар тарихи (педагогика фанлари)
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.4.PhD/Ped6095.
Илмий тадқиқот иши бажарилган муассаса номи: Чирчиқ давлат педагогика университети
Илмий раҳбар: Холов Олимжон Чоршамиевич, педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Чирчиқ давлат педагогика университети, DSc.01/2025.27.12.Ped.04.02.
Расмий оппонентлар: Хурвалиева Тармиза Латиповна, педагогика фанлари доктори, профессор; Ахмедова Малохат Эргашевна, педагогика фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон миллий университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади эвристик таълим технологиялари асосида бошланғич синф ўқувчиларининг ўқув-билиш фаоллигини ривожлантириш бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
бошланғич таълим жараёнида эвристик таълим технологиялари асосида ўқувчиларнинг ўқув-билиш фаоллигини ривожлантиришнинг педагогик хусусиятлари фанлараро интеграция тамойиллари асосида ўқувчи шахсининг интернал ва экстернал идентификация механизмларини ўқув-билиш, прагматик, ижтимоий, коммуникатив ҳамда эстетик мотивацион детерминантлар негизида ишлаб чиқилган ҳамда метакогнитив ёндашув, когнитив фаоллик ва ижтимоий-коммуникатив компетенсияларни шакллантиришга хизмат қилувчи педагогик шарт-шароитлар аниқлаштирилган;
бошланғич таълимда эвристик таълим технологияларининг дидактик имкониятлари ўқув-билиш фаоллигини ривожлантиришга қаратилган психологик-педагогик моделни ишлаб чиқиш ҳамда унинг мазмунли ва амалий компонентларини ижодий жараён динамикаси, интерактив-рефлексив методлар ва метакогнитив мониторинг механизмларини ишлаб чиқиш асосида аниқлаштирилган;
бошланғич таълимда эвристик таълим технологияларига асосланган педагогик жараён модели монологик ва диалогик мулоқотнинг ўқув-билиш шакллари интеграцияси асосида дидактик жараённинг алгоритмик босқичларини ишлаб чиқиш ҳамда изланиш фаоллигини акс эттирувчи бирламчи интерактив шакллар, башоратлаш технологиялари ва қайта алоқа интенсивлигини таъминловчи рефлексив-коммуникатив механизмлар асосида тизимлаштирилган;
эвристик таълим технологияси асосида бошланғич синф ўқувчиларининг ўқув-билиш фаоллигини оширишнинг ташкилий-педагогик механизмлари таълим мазмунини ўқувчиларнинг ақлий ривожланишининг ҳаққоний даражасига асосланган вертикал ҳамда ижодий сифатларнинг шаклланганлигини ифодаловчи горизонтал интеграция орқали узвийлаштириш ва шу асосда когнитив фаоллик мезонлари, рефлексив-мониторинг тизимлари, самарадорликни таъминлашга қаратилган инновацион таклиф ва тавсиялар асосида такомиллштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
фанлараро интеграция тамойиллари асосида ўқувчи шахсининг интернал ва экстернал идентификация механизмларини ўқув-билиш, прагматик, ижтимоий, коммуникатив ҳамда эстетик мотивацион детерминантлар негизида ишлаб чиқилган ҳамда метакогнитив ёндашув, когнитив фаоллик ва ижтимоий-коммуникатив компетенсияларни шакллантиришга хизмат қилувчи педагогик шарт-шароитлар аниқлаштирилган бошланғич таълим жараёнида эвристик таълим технологиялари асосида ўқувчиларнинг ўқув-билиш фаоллигини ривожлантиришнинг педагогик хусусиятларига доир таклиф ва тавсиялардан “Юногогика” дарслиги мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2024-йил 11-ноябрдаги 429-сонли буйруғи билан берилган №429-356-сонли нашр гувоҳномаси). Натижада, педагогика йўналиши ўқувчилари учун юногогика фанидан мавзулар узвийлигини таъминлашга хизмат қилган;
ўқув-билиш фаоллигини ривожлантиришга қаратилган психологик-педагогик моделни ишлаб чиқиш ҳамда унинг мазмунли ва амалий компонентларини ижодий жараён динамикаси, интерактив-рефлексив методлар ва метакогнитив мониторинг механизмларини ишлаб чиқиш асосида аниқлаштирилган бошланғич таълимда эвристик таълим технологияларининг дидактик имкониятлари, монологик ва диалогик мулоқотнинг ўқув-билиш шакллари интеграцияси асосида дидактик жараённинг алгоритмик босқичларини ишлаб чиқиш ҳамда изланиш фаоллигини акс эттирувчи бирламчи интерактив шакллар, башоратлаш технологиялари ва қайта алоқа интенсивлигини таъминловчи рефлексив-коммуникатив механизмлар асосида тизимлаштирилган бошланғич таълимда эвристик таълим технологияларига асосланган педагогик жараён модели бўйича таклиф ва тавсиялар 2024–2025 йиллар давомида Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон-24” ижодий бирлашмаси “Ўзбекистон” телерадиоканалида эфирга узатилган “Таълим ва тараққиёт”, “Болалар ва биз”, “Болалар учун” каби дастурлар ссенарийларини тайёрлашда қўлланилди. Дастурлар мазмунида, ўқувчиларнинг ижодий қобилиятларини ривожлантиришга йўналтирилган педагогик ёндашувлар кенг ёритилди (Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон-24” ижодий бирлашмаси давлат муассасасининг 2025-йил 11-сентябрдаги 05-09-1421-сон буйруғи билан берилган маълумотномаси). Натижада, мактабларда бошланғич синф ўқувчилари учун ўқув қўлланма ва методик тавсия яратишда эвристик таълим асосида ўқув материалларини тизимлаштириш самарадорлигини оширишга хизмат қилган;
таълим мазмунини ўқувчиларнинг ақлий ривожланишининг ҳаққоний даражасига асосланган вертикал ҳамда ижодий сифатларнинг шаклланганлигини ифодаловчи горизонтал интеграция орқали узвийлаштириш ва шу асосда когнитив фаоллик мезонлари, рефлексив-мониторинг тизимлари, самарадорликни таъминлашга қаратилган инновацион таклиф ва тавсиялар асосида такомиллштирилган эвристик таълим технологияси асосида бошланғич синф ўқувчиларининг ўқув-билиш фаоллигини оширишнинг ташкилий-педагогик механизмларига доир таклиф ва тавсиялардан Т.Н.Қори–Ниёзий номидаги Ўзбекистон педагогика фанлари илмий- тадқиқот институти Қорақалпоғистон филиалида бажарилган А1-ХТ 0-92997-сонли “Ёшларни умуминсоний, миллий ва тарихий қадриятлар уйғунлиги асосида маънавий-ахлоқий тарбиялашнинг муаммолари” мавзусидаги амалий лойиҳани бажаришда фоудаланилган (Т.Н.Қори – Ниёзий номидаги Ўзбекистон педагогика фанлари илмий- тадқиқот институти Қорақалпоғистон филиали 04-ноябр 2024-уил 452-сонли маълумотномаси). Натижада, бошланғич синф ўқувчиларининг ўқув-билиш фаоллигини ривожлантиришнинг методик имкониятлари кенгайган.