Эргашев Эркинжон Абдусаттор ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Биологик суюқликларнинг кристалланиш кинетикаси, хусусиятлари ва уларни тиббий ташхисдаги аҳамияти», 03.00.02 – Биофизика ва радиобиология (биология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: № Б2025.1.PhD/Б1235.
Илмий раҳбар: Ботиров Муроджон Турғунбоевич, тиббиёт фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Миллий университети Биофизика ва биокимё институти, DSc.03/2025.27.12.B.01.14.М.
Расмий оппонентлар: Абдуллаева Гулбаҳор Толибжоновна, биология фанлари доктори, профессор; Файзиев Диёр Давронович, биология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот: Андижон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик
II. Тадқиқотнинг мақсади: биологик суюқлик (сўлак)нинг қаттиқ фазага ўтишида кузатиладиган механизмларни ўрганиш ҳамда буйракда тош ҳосил бўлиш жараёнларини эрта аниқлаш имкониятини кенгайтиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
биринчи марта сўлакнинг таркиби ва биофизик-кимёвий хоссаларининг томчи сувсизланиши жараёнидаги кристалланишга таъсирини изоҳловчи омиллар тизими шакллантирилди ҳамда “таркиб–хосса–кристалланиш” ўртасидаги боғланишлар биофизик нуқтайи назардан асослаб берилган;
илк бор вертикал ва горизонтал жойлашувдаги микроскоплардан фойдаланиб, суюқликларнинг буғланиш ва кристалланиш жараёнларини уч ўлчовли фазода таҳлил қилиш имконияти яратилган;
сўлак томчисининг сувсизланиб қаттиқ фазага ўтиши жараёнида кристалл структура, зоналар тузилиши ва дендрит морфогенезининг шаклланиш механизмлари аниқлаштирилди ҳамда жараённинг ички динамикаси ва фазавий–структуравий ўзгаришлар кетма-кетлиги асослаб берилган;
сўлак–НаCл аралашмаларида буғланиш жараёнида кристалланиш зоналарининг шаклланиш қонуниятларини қиёсий таҳлил қилиш ҳамда зоналар нисбатлари ва морфологик кўрсаткичлар асосида соғлом ва буйрак тош касаллиги гуруҳларини статистик фарқлаш имконияти яратилган;
кристалланиш зоналари кўрсаткичларининг биокимёвий индикаторлар билан патофизиологик мослигини баҳолаш ва олинган натижалар асосида буйрак тош касаллигини эрта аниқлашга йўналтирилган диагностик мезонлар бўйича услубий тавсиялар ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Биологик суюқлик (сўлак)нинг кристалланиш кинетикаси, хусусиятлари ва уларни тиббий ташхисдаги аҳамияти бўйича олинган илмий натижалар асосида:
сўлак намуналарининг сувсизланиши натижасида ҳосил бўлган кристалларнинг морфологик кўрсаткичлари билан уларнинг саломатлик даражаси ўртасидаги боғлиқликни аниқлашга қаратилган тавсиялар Республика ихтисослаштирилган урология илмий-амалий тиббиёт марказининг Фарғона филиали амалиётига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2025-йил 25-мартдаги 02-28/6590-сонли Маълумотномаси). Натижада, сўлакнинг сувсизланиб кристалланиши жараёнида ҳосил бўлган морфологик зоналар ноинвазив усулда баҳолаш ва саломатлик ҳолатини мунтазам кузатиш имконини берган;
сўлакнинг кристалланиш жараёни орқали инсон танасининг жисмоний саломатлик даражасини баҳолаш, микрокристалларнинг морфологияси патологик ҳолатлар, жумладан, буйракда тош шаклланишини прогноз қилишда маркер сифатида қўлланишига оид натижалар Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институтининг кўп тармоқли клиникаси амалиётида жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирилигининг 2025-йил 25-мартдаги 02-28/6590-сон Маълумотномаси). Натижада, ушбу усул буйракда тош касаллигининг дастлабки босқичларини аниқлашда юқори самарадорликни, эрта ташхис қўйиш ва тегишли даволаш чораларини кечиктирмаслик имконини берган;
сўлак суюқлигининг кристалланиш жараёни орқали инсон танасининг функсионал ҳолатини баҳолаш бўйича ишлаб чиқилган тавсиялар Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институтининг кўп тармоқли клиникаси амалиётига жорий этилган (Фарғона вилояти соғлиқни сақлаш Бошқармасининг 2024-йил 28-октябрдаги 14-08/302-сон Маълумотномаси). Натижада, биологик суюқликнинг сувсизлантирилган томчисидан ҳосил бўлган кристалларни визуализация қилиш технологияси клиник синовлар асосида диагностика самарадорлигини оширган, ташхис жараёнига сарфланадиган вақтнинг қисқариши эса соғлиқни сақлаш тизимида диагностика жараёнларини тезлаштириб, беморларга ўз вақтида ёрдам кўрсатиш имконини берган.