Акимова Азима Пердебаевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): “Қорақалпоқ Устюртининг жанубий қисмини муҳандислик - геологик шароитларининг ўзига хос хусусиятлари”, 04.00.04 – Гидрогеология ва муҳандислик геологияси (геология-минералогия фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.PhD/GM285.
Илмий раҳбар: Джаксимуратов Караматдин Мустапаевич, геология-минералогия фанлари доктори.
Диссертация бажарилган муассасалар номи: Нукус давлат техника университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: «Гидрогеология ва инженерлик геологияси институти» Давлат муассасаси, DSc.31/2025.27.12.GM.05.01.
Расмий оппонентлар: Абдуллаев Ботиржон Дадажонович, геология-минералогия фанлари доктори, профессор; Туляганов Бахтиёржон Исмаилович, геология-минералогия фанлари номзоди, катта Илмий ходим.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Қорақалпоқ Устюртининг жанубий қисмини муҳандислик - геологик шароитларининг оʻзига хос хусусиятларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Қорақалпоқ Устюртининг жанубий қисмида геодинамик фаол зоналарнинг асосий ривожланиш манбалари ва ҳудуднинг муҳандислик-геологик шароитларининг шаклланишига таъсир этувчи асосий омиллар аниқланган;
Қорақалпоқ Устюртининг жанубий қисмидаги ўсимлик қоплами таркибининг, буталар ва зайсан саксовулларининг сезиларли даражада камайиши, иқлимнинг глобал исиши ва Орол денгизининг фожиали қуриши билан боғлиқ эканлиги аниқланган;
урбанизациянинг дастлабки босқичида бўлган Қорақалпоқ Устюрти жанубий қисмининг экологик-геодинамик шароити илк бор баҳоланган;
илк бор Қорақалпоқ Устюрти жанубий қисмининг схематик муҳандислик-геологик раёнлаштириш харитаси тузилди, бунда тўртта раён ва техноген таъсирларга чидамлилик даражасига кўра 10 та участка ажратилди ҳамда ажратилган участкаларнинг муҳандислик-геологик шароитларига боғлиқ равишда сейсмик жадалликнинг ўсиши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Қорақалпоқ Устюрти жанубий қисмининг муҳандислик-геоекологик шароитларининг комплекс ўзлаштириш билан боғлиқ хусусиятлари бўйича олинган илмий натижалар асосида:
Қорақалпоқ Устюртининг эрта урбанизация босқичида бўлган жанубий қисми кўтарилма ва ботиқликларнинг тектоник зоналари геологик муҳитининг муҳандислик-геоекологик ҳолатини баҳолаш Қорақалпоғистон Республикаси Қўнғирот тумани яйлов ва чорвачилик хўжаликлари амалиётига жорий этилган (Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгэси Аграр, сув хўжалиги, табиатни муҳофаза қилиш ва экология масалалари қўмитасининг 2025 йил 14 октябрдаги 06-06/629-сон маълумотномаси). Натижада, табиатдан оқилона фойдаланиш соҳасида бошқарув қарорларини қабул қилиш учун асос бўлиб хизмат қилган;
Қорақалпоқ Устюрти жанубий қисми экологик-геологик шароитининг ўзига хослигини белгиловчи аниқланган асосий табиий ва техноген омиллар Қорақалпоғистон Республикаси Қўнғирот тумани яйлов ва чорвачилик хўжаликлари амалиётига жорий этилган (Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи КенГЭСи Аграр, сув хўжалиги, табиатни муҳофаза қилиш ва экология масалалари қўмитасининг 2025 йил 14 октябрдаги 06-06/629-сон маълумотномаси). Натижада, тақир сувлари атмосфера оқими тўпланишининг табиий резервуари бўлиб хизмат қилувчи нураш ва ёриқлар ҳосил бўлиш зоналарини аниқлаш имконини берган;
Жанубий Устюртнинг кучсиз урбанизациялашган ҳудудларида геологик муҳитнинг замонавий муҳандислик-геологик ҳолати Қорақалпоғистон Республикаси Қўнғирот тумани яйлов ва чорвачилик хўжалигида амалиётга жорий этилган (Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи КенГЭСининг Аграр, сув хўжалиги, табиатни муҳофаза қилиш ва экология масалалари қўмитасининг 2025 йил 14 октябрдаги 06-06/629-сон маълумотномаси). Натижада, геологик муҳитнинг замонавий муҳандислик-геоекологик ҳолатини интеграл баҳолашни акс эттирувчи картографик тасвирни тузиш имконияти яратилган;
Қорақалпоқ Устюрти жанубий қисмининг илк бор тузилган схематик муҳандислик-геологик раёнлаштириш харитаси Қорақалпоғистон Республикаси Қўнғирот тумани яйлов ва чорвачилик хўжаликлари амалиётига жорий этилган (Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи КенГЭСи Аграр, сув хўжалиги, табиатни муҳофаза қилиш ва экология масалалари қўмитасининг 2025 йил 14 октябрдаги 06-06/629-сон маълумотномаси). Натижада, геологик ва техноген жараёнларнинг асосий йўналишларини ҳам майдон, ҳам чуқурлик бўйича аниқлаш имконини берган.