Хамидова Умида Бахриддин қизи
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Гетероциклик алкалоидлар ва оксадиазолтион ҳосилаларининг ситотоксик фаоллиги”, 03.00.01 – Биокимё, 02.00.10 – Биоорганик кимё (биология фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.1.PhD/B1359.
Илмий раҳбарлар: Азимова Шахноз Садиковна, биология фанлари доктори, профессор; Терентева Екатерина Олеговна, биология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), катта илмий ходим.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Ўсимлик моддалари кимёси институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Миллий университети Биофизика ва биокимё институти, DSc.03/2025.27.12.B.01.14.М.
Расмий оппонентлар: Далимова Сурайё Нугмановна, биология фанлари доктори, профессор; Гайибов Улугбек Гаппаржонович, биология фанлари бўйича фалсафа доктори, PhD, катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот ЎзР ФА Микробиология институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: гетеротциклик алкалоидлар ва оксадиазолтион ҳосилалари орасида саратон ҳужайраларининг ўсишини ингибирлайдиган ва соғлом ҳужайралар учун кам токсик бўлган бирикмаларни излашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
биринчи марта зонгорин алкалоидининг изосианатлар билан, 6-метилурацилнинг тетрагидроизохинолинлар билан конюгатларининг ва оксадиазолтион ҳосилаларининг ин витро шароитида ситотокциклиги аниқланган;
танлаб олинган 1-(4',5'-метилендиокси-2'-хлорфенил)-6,7-диметокси-1,2,3,4-тетрагидроизохинолин бирикмасининг ин витро шароитида ўткир ва субўткир токциклиги тадқиқ этилган. Ушбу бирикма токцикликнинг ўртача даражадаги токсик моддалар (3-синф) га мансуб бўлиб, биокимёвий, гематологик ва гистологик кўрсаткичлари жиҳатидан сезиларсиз ўзгаришларни келтириб чиқариши аниқланган;
ин витро шароитда 1-(4',5'-метилендиокси-2'-хлорфенил)-6,7-диметокси-1,2,3,4-тетрагидроизохинолин турли хилдаги лейкемия билан касалланган беморларнинг саратон ҳужайраларига таъсири ўрганилган ва ушбу бирикманинг ўткир лимфобластли лейкемия саратон ҳужайраларига нисбатан яққол ситотоксик таъсир намоён этиши аниқланган;
ин ситу шароитда 1-(4',5'-метилендиокси-2'-хлорфенил)-6,7-диметокси-1,2,3,4-тетрагидроизохинолин Т-ЎЛЛ, Б-ЎЛЛ ва ЎЛЛ билан касалланган беморлардаги саратон ҳужайраларида танлаб ҳужайра ингибирланишини чақириши ҳамда уларнинг нобуд бўлишига олиб келиши шу билан бирга шартли соғлом инсонларнинг қон компонентларига сезиларли таъсир кўрсатмаслиги аниқланган;
1-(4',5'-метилендиокси-2'-хлорфенил)-6,7-диметокси-1,2,3,4-тетрагидроизохинолин ўткир лимфобластли лейкемия ҳужайраларида РОН генининг экспрессиясини пасайтириши тескари транскрипсияли РТ-ПЗР методи ёрдамида аниқланган, бу эса унинг ситотоксик таъсирининг сабаби бўлиши мумкинлиги баҳоланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 1,2,3,4-тетрагидроизохинолинларнинг ситотокциклиги бўйича олинган маълумотлар асосида:
лимфобластли лейкемияга нисбатан юқори самарадорликка эга ва кам заҳарлилиги билан ажралиб турадиган 1-(4',5'-метилендиокси-2'-хлорфенил)-6,7-диметокси-1,2,3,4-тетрагидроизохинолин бирикмасига 2025 йил 29 майда (№ 050000) Эвроосиё патенти олинган. Натижада ушбу бирикмадан тиббиётда саратонга қарши восита сифатида фойдаланиш имконини берган;
селектив ситотоксик фаолликни намоён этувчи 1,2,3,4-тетрагидроизохинолиннинг янги ҳосиласига Ўзбекистон Республикаси Интеллектуал мулк агентлиги томонидан 2023 йил 7 августда (ИАП № 8304) ихтиро патенти олинган. Ушбу бирикмани тиббиётда лейкемияга қарши восита сифатида қўллаш имконини берган;
зонгорин ва изосианат бирикмалари асосида олинган янги бирикмаларнинг ситотоксик таъсирини ўрганиш бўйича олинган натижалар ЎзР ФА Ўсимлик моддалари кимёси институтининг № ФА-Ф7-Т197 рақамли “Маҳаллий флоранинг ёввойи ўсувчи ўсимликлари алкалоидларининг кимёси: тузилиши, модификацияси, синтези ва биологик фаоллиги. Янги дори воситалари ва биореактивлар яратиш учун асос шакллантириш” номли фундаментал лойиҳа доирасида ушбу бирикмалар ҲеЛа, ҲЕп-2, ҲБЛ-100 ва CCРФ-CЕМ саратон ҳужайра линияларига нисбатан пролифератив таъсир намоён этувчи бирикма сифатида тадқиқотларда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Фанлар Академиясининг 2025 йил 18 декабрдаги 01-02/890-91–сон маълумотномаси). Натижалар зонгорин алкалоиди ҳосиларининг биологик фаоллигини янада ошириш учун улар асосида янги модификацияланган бирикмалар олиш имконини берган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish