Абдусатторов Ойбек Қобилжон ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Узун найсимон суякларнинг метастатик зарарланишида мультидисциплинар ёндашув, индивидуал таҳлил қилиш ва даво режасини тўғри танлаш», 14.00.14 – Онкология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: № В2023.2.PhD/Tib3569.
Илмий раҳбар: Полатова Джамила Шагайратовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами:  Болалар онкологияси, гематологияси ва клиник иммунологияси илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc 04/07.06.2024 Tib 177.01.
Расмий оппонентлар: Алимходжаева Лола Тельмановна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Ганиев Абдуаваз Абдулахатович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: метастатик шикастланишга учраган узун найсимон суяклари бўлган беморларда патологик синув хавфини баҳолаш ва даволаш тактикасини оптимал танлаш учун янги алгоритмни ишлаб чиқиш орқали даволаш натижаларини яхшилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор узун найсимон суякларнинг метастатик шикастланишида деструкция тури, бирламчи ўсманинг морфологик вариантлари ва иммуногистокимёвий кўрсаткичлар (HER2, ER/PR, Ki-67) ўртасидаги ўзаро боғлиқлик асосида комплекс клиник, морфологик ва рентгенологик таҳлил асосида метастатик жараённинг тарқалиш хусусиятлари ва биологик фаоллиги аниқланган;
морфологик, клиник, рентгенологик ва функционал кўрсаткичларни комплекс баҳолаш асосида найсимон суякларнинг метастатик шикастланишида жарроҳлик аралашув ҳажмини дифференциал танлаш асосида суяк сегментини адекват барқарорлаштириш ҳамда таянч-ҳаракат функциясини максимал даражада сақлаш имконини берувчи алгоритми ишлаб чиқилган;
шaxсийлаштирилган жарроҳлик ёндашувини қўллаш натижасида беморларнинг умумий яшовчанлиги сезиларли даражада ошиши (30,4 % дан 53,5 % гача, p < 0,05) ва ҳаёт сифати яхшиланиши исботланган;
қиёсий таҳлил натижалари ишлаб чиқилган дифференциаллаштирилган алгоритмни қўллаш операциядан кейинги асоратлар частотасини камайтириши, функционал натижаларни яхшилаш ҳамда умумий ва рецидивсиз яшовчанликни ишончли ошириши асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Сoғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 ноябрдаги 29-сoн хулосасига кўра:
биринчи илмий янгилик: илк бор узун найсимон суякларнинг метастатик шикастланишида деструкция тури, бирламчи ўсманинг морфологик вариантлари ва иммуногистокимёвий кўрсаткичлар (HER2, ER/PR, Ki-67) ўртасидаги ўзаро боғлиқлик асосида комплекс клиник, морфологик ва рентгенологик таҳлил асосида метастатик жараённинг тарқалиш хусусиятлари ва биологик фаоллиги аниқланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: рентгенологик тасвирлар, гистология ва метастазларнинг биологик фаоллиги ўртасидаги аниқ алоқаларни ўрнатиш бизга касалликнинг агрессивлигини, суякдаги ўсманинг ўсиш тезлигини ва патологик синиш хавфини тахмин қилиш имконини беради. Бу стандартлаштирилган даволашдан шахсийлаштирилган режалаштиришга ўтиш учун асос яратади, шу жумладан барқарорлаштирувчи, циторедуктив ёки радикал жарроҳлик тактикаси ўртасидаги танлов. Илмий инновацияларни амалиётга татбиқ этиш: амалиётга татбиқ этилмоқда: Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Бухоро вилоят филиали 2023 йил 24 сентябрдаги 04-116/28-сон ва Республика ихтисослаштирилган илмий-амалий тиббиёт марказининг Сирдарё вилоят филиали 2023 йил 22 сентябрь. № 05-112/5. Илмий инновацияларнинг ижтимоий самарадорлиги: касаллик прогнозининг аниқлигини ошириш ва ҳар бир бемор учун адекват даволаш тактикасини танлашдан иборат. Бу ҳаёт сифатини, беморнинг ҳаракатчанлигини сақлаб қолишга, ногиронлик даражасини пасайтиришга ва онкологик ёрдамнинг бутун спектри самарадорлигини оширишга бевосита олиб келадиган кераксиз тажовузкор ва этарли даражада радикал аралашувлардан қочиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлик қуйидагилардан иборат: бирламчи диагностика босқичида комплекс клиник-морфологик ва радиологик башоратли таҳлилдан фойдаланиш беморнинг йўналишини оптималлаштиришга ва диагностика ва даволаш ресурсларини янада оқилона тақсимлашга ёрдам берди. Жарроҳлик аралашувини режалаштириш аниқлигини ошириш ва операциядан кейинги асоратлар частотасини камайтириш туфайли такрорий касалхонага ётқизиш ва стационар даволаниш ва реабилитация муддатларини ўртача 15-20% га қисқартириш кузатилди. Ташхис қўйиш ва даволаш учун ортиқча харажатлар 18-22% га камайди, бу эса умуман олганда беморни даволаш учун умумий харажатларни 20-25% га қисқартириш имконини берди. Ҳар бир беморга ўртача 3-5 миллион сўм иқтисод қилинди, бу сезиларли ва клиник жиҳатдан оқланган иқтисодий самарани таъминлади ва соғлиқни сақлаш тизимига молиявий юкни камайтирди. Хулоса: аниқланган қонуниятлар чаноқ суякларининг метастатик шикастланишлари жарроҳлигида биологик жиҳатдан асосланган ёндашув учун асос яратди, уни аниқ тиббиёт тоифасига ўтказди, натижада беморларнинг умумий омон қолиш даражаси ва ҳаёт сифатини оширди, шунингдек, ҳар бир бемор учун 3-5 миллион сўмни тежашни таъминлади.
иккинчи илмий янгилик: морфологик, клиник, рентгенологик ва функционал кўрсаткичларни комплекс баҳолаш асосида найсимон суякларнинг метастатик шикастланишида жарроҳлик аралашув ҳажмини дифференциал танлаш асосида суяк сегментини адекват барқарорлаштириш ҳамда таянч-ҳаракат функциясини максимал даражада сақлаш имконини берувчи алгоритми ишлаб чиқилган. Ушбу илмий янгиликнинг аҳамияти шундаки, бу алгоритм биринчи марта жарроҳлик қарорларини қабул қилиш жараёнини расмийлаштиради, уни субъектив нуқтаи назардан объектив нуқтаи назарга айлантиради. Бу ҳар хил турдаги аралашувлар учун кўрсатмаларни аниқ белгилаш имконини беради: перкутан стабилизация ва циторедуктив резекциядан тортиб эндопростетик алмаштириш билан кенгайтирилган резекцияларга ёки якка, секин ривожланаётган метастазлар бўлса, радикал резекцияга қадар. Илмий инновацияларни амалиётга татбиқ этиш: амалиётга жорий этиш: Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Бухоро вилоят филиали 2023 йил 24 сентябрдаги 04-116/28-сон ва Республика ихтисослаштирилган тиббиёт илмий-амалий тиббиёт илмий-амалий тиббиёт марказининг Сирдарё вилоят филиали 2023 йил 2 сентябрь. 2025 йил, 05-112/5-сон. Илмий инновацияларнинг ижтимоий самарадорлиги: Жарроҳлик аралашуви ҳажмини танлашнинг расмийлаштирилган алгоритмини жорий этиш найсимон суякларнинг метастатик шикастланишида клиник ечимларни стандартлаштириш ва жарроҳлик тактикасини оптималлаштиришни таъминлади. Операциядан олдинги режалаштириш муддатлари ва операциялар давомийлигининг қисқариши, шунингдек, оптимал бўлмаган тактик қарорлар улушининг камайиши операциядан кейинги асоратлар ва такрорий аралашувлар частотасининг 20-25% га камайишига олиб келди. Операция босқичи, имплантлар ва дори-дармонлар билан таъминлаш харажатлари 18-22 фоизга, стационар даволаниш ва реабилитация давомийлиги эса 15-20 фоизга камайди. Умуман олганда, бу умумий даволаниш харажатларини 20-25% га камайтириш ва ҳар бир бемор учун тахминан 4-6 миллион сўмни тежашни таъминлаб, соғлиқни сақлаш ресурсларидан оқилона фойдаланишга ёрдам берди. Хулоса: расмийлаштирилган диагностика ва даволаш алгоритмининг жорий этилиши чаноқ суякларида метастазлари бўлган беморларни комплекс даволашда жарроҳлик босқичининг самарадорлиги ва хавфсизлигини сезиларли даражада оширади, ресурслардан оқилона фойдаланиш ва шахсийлаштирилган натижани таъминлайди, бир бемор учун харажатларни 4-6 миллион сўмгача камайтиради.
учинчи илмий янгилик: шaxсийлаштирилган жарроҳлик ёндашувини қўллаш натижасида беморларнинг умумий яшовчанлиги сезиларли даражада ошиши (30,4 % дан 53,5 % гача, p < 0,05) ва ҳаёт сифати яхшиланиши исботланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: Олинган маълумотлар шахсийлаштирилган жарроҳлик ёндашувининг стандартга нисбатан самарадорлиги ва устунлигини тўғридан-тўғри исботлайди. Ўртача омон қолишнинг 75% дан ортиқ ўсиши қўллаб-қувватловчи суякдаги метастатик лезёнларни этарли даражада маҳаллий назорат қилиш тарқалган саратон билан касалланган беморларнинг ҳаётини узайтиришнинг муҳим элементи эканлигини тасдиқлайди. Илмий инновацияларни амалиётга татбиқ этиш: амалиётга татбиқ этилмоқда: Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Бухоро вилоят филиали 2023 йил 24 сентябрдаги 04-116/28-сон ва Республика ихтисослаштирилган илмий-амалий тиббиёт марказининг Сирдарё вилоят филиали 2023 йил 22 сентябрь. № 05-112/5. Илмий инновацияларнинг ижтимоий самарадорлиги: скелетнинг метастатик лезёнлари бўлган беморларнинг умр кўриш давомийлиги ва сифатини сезиларли даражада ошириш энг юқори ижтимоий аҳамиятга эга. Усул беморларга ўз оилалари билан кўпроқ вақт ўтказиш, ижтимоий алоқаларни сақлаб қолиш ва баъзи ҳолларда касбий фаолиятини давом эттириш имконини беради, бу эса оилалар ва бутун жамият учун психологик ва иқтисодий юкни камайтиради. Илмий инновацияларнинг иқтисодий самарадорлиги: Чуқур диагностика ва операциядан олдинги баҳолаш учун бошланғич харажатларнинг ошишига қарамай, шахсийлаштирилган жарроҳлик ёндашувидан фойдаланиш беморнинг бир йиллик ҳаёти учун даволанишнинг солиштирма нархини пасайтиришга олиб келди. Асоратлар ва такрорий аралашувлар частотасининг камайиши, шунингдек, функционал тикланишнинг тезлашиши билвосита иқтисодий йўқотишларни 20-25% га камайтиришга ва даволашнинг умумий иқтисодий самарадорлигини 18-22% га оширишга ёрдам берди. Бунинг натижасида ҳар бир бемор учун ўртача 3-5 млн сўм иқтисод қилинди, шу жумладан, меҳнат қобилиятини йўқотиш ва узоқ муддатли парвариш билан боғлиқ харажатлар камайди. Хулоса: жарроҳлик амалиётидан олдинги комплекс баҳолашга асосланган шахсийлаштирилган жарроҳлик ёндашуви чаноқ суякларининг метастатик шикастланиши билан оғриган беморларнинг умумий омон қолиш даражасини сезиларли даражада оширадиган ва ҳаёт сифатини яхшилайдиган юқори самарали усул бўлиб, замонавий онкоортопедияда унинг асосий ролини тасдиқлайди, иқтисодий самарадорлик тикланиш ва ҳаёт сифатини ошириш учун билвосита харажатларни камайтириш ҳисобига 3-5 миллион сўмни ташкил этди.
тўртинчи илмий янгилик: қиёсий таҳлил натижалари ишлаб чиқилган дифференциаллаштирилган алгоритмни қўллаш операциядан кейинги асоратлар частотасини камайтириши, функционал натижаларни яхшилаш ҳамда умумий ва рецидивсиз яшовчанликни ишончли ошириши асосланган. Ушбу илмий янгиликнинг аҳамияти: объектив прогностик мезонларнинг мавжудлиги жарроҳга аралашувнинг радикаллиги тўғрисида онгли қарор қабул қилиш имконини беради. Бу субъективликни минималлаштиради, агрессив ўсимтанинг тўлиқ олиб ташланиши (тез такрорланишга олиб келади) ва бефарқ метастазни даволаш пайтида ҳаддан ташқари шикастланиш эҳтимолини камайтиради, бу айниқса тос ҳалқаси ва экстремиталарнинг функциясини сақлаб қолиш учун муҳимдир. Илмий инновацияларни амалиётга татбиқ этиш: амалиётга татбиқ этилмоқда: Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Бухоро вилоят филиали 2023 йил 24 сентябрдаги 04-116/28-сон ва Республика ихтисослаштирилган илмий-амалий тиббиёт марказининг Сирдарё вилоят филиали 2023 йил 22 сентябрь. № 05-112/5. Илмий инновацияларнинг ижтимоий самарадорлиги: Жарроҳлик аралашуви ҳажмини танлаш учун клиник ва морфологик прогностик мезонлардан фойдаланиш имплантлар ва реконструктив материалларни ўз ичига олган юқори технологияли ресурсларни оқилона тақсимлаш имконини берди. Агрессив метастазларни тўлиқ олиб ташламаслик, рецидивлар ва такрорий операциялар частотасининг пасайиши жарроҳлик босқичи ва кейинги даволаниш харажатларини 20-25% га камайтирди. Бундан ташқари, оғир асоратларни камайтириш ва такрорий касалхонага ётқизиш ва реабилитация давомийлигини 15-20% га қисқартириш умумий иқтисодий самарадорликни 18-22% га оширди. Бу ҳар бир бемор учун ўртача 4-6 миллион сўмни тежашни таъминлаб, соғлиқни сақлаш ресурсларидан узоқ муддатли оқилона фойдаланишга ёрдам берди. Хулоса: ишлаб чиқилган прогностик мезонлар жарроҳлик ҳажмини режалаштириш учун самарали восита бўлиб хизмат қилади, онкологик радикаллик ва функционаллик ўртасидаги мувозанатни таъминлайди, бу эса охир-оқибат даволанишнинг барча кўрсаткичларини оптималлаштиради, бир бемор учун харажатларни 4-6 миллион сўмгача камайтиришга ёрдам беради.