Abdusattorov Oybek Qobiljon o‘g‘lining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Uzun naysimon suyaklarning metastatik zararlanishida mul`tidissiplinar yondashuv, individual tahlil qilish va davo rejasini to‘g‘ri tanlash», 14.00.14 – Onkologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: № B2023.2.PhD/Tib3569.
Ilmiy rahbar: Polatova Djamila Shagayratovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat tibbiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami:  Bolalar onkologiyasi, gematologiyasi va klinik immunologiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi, DSc 04/07.06.2024 Tib 177.01.
Rasmiy opponentlar: Alimxodjaeva Lola Tel`manovna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Ganiev Abduavaz Abdulaxatovich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Abu Ali ibn Sino nomidagi Buxoro davlat tibbiyot instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: metastatik shikastlanishga uchragan uzun naysimon suyaklari bo‘lgan bemorlarda patologik sinuv xavfini baholash va davolash taktikasini optimal tanlash uchun yangi algoritmni ishlab chiqish orqali davolash natijalarini yaxshilashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor uzun naysimon suyaklarning metastatik shikastlanishida destruksiya turi, birlamchi o‘smaning morfologik variantlari va immunogistokimyoviy ko‘rsatkichlar (HER2, ER/PR, Ki-67) o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik asosida kompleks klinik, morfologik va rentgenologik tahlil asosida metastatik jarayonning tarqalish xususiyatlari va biologik faolligi aniqlangan;
morfologik, klinik, rentgenologik va funksional ko‘rsatkichlarni kompleks baholash asosida naysimon suyaklarning metastatik shikastlanishida jarrohlik aralashuv hajmini differensial tanlash asosida suyak segmentini adekvat barqarorlashtirish hamda tayanch-harakat funksiyasini maksimal darajada saqlash imkonini beruvchi algoritmi ishlab chiqilgan;
shaxsiylashtirilgan jarrohlik yondashuvini qo‘llash natijasida bemorlarning umumiy yashovchanligi sezilarli darajada oshishi (30,4 % dan 53,5 % gacha, p < 0,05) va hayot sifati yaxshilanishi isbotlangan;
qiyosiy tahlil natijalari ishlab chiqilgan differensiallashtirilgan algoritmni qo‘llash operatsiyadan keyingi asoratlar chastotasini kamaytirishi, funksional natijalarni yaxshilash hamda umumiy va residivsiz yashovchanlikni ishonchli oshirishi asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 17 noyabrdagi 29-son xulosasiga ko‘ra:
birinchi ilmiy yangilik: ilk bor uzun naysimon suyaklarning metastatik shikastlanishida destruksiya turi, birlamchi o‘smaning morfologik variantlari va immunogistokimyoviy ko‘rsatkichlar (HER2, ER/PR, Ki-67) o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik asosida kompleks klinik, morfologik va rentgenologik tahlil asosida metastatik jarayonning tarqalish xususiyatlari va biologik faolligi aniqlangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: rentgenologik tasvirlar, gistologiya va metastazlarning biologik faolligi o‘rtasidagi aniq aloqalarni o‘rnatish bizga kasallikning agressivligini, suyakdagi o‘smaning o‘sish tezligini va patologik sinish xavfini taxmin qilish imkonini beradi. Bu standartlashtirilgan davolashdan shaxsiylashtirilgan rejalashtirishga o‘tish uchun asos yaratadi, shu jumladan barqarorlashtiruvchi, sitoreduktiv yoki radikal jarrohlik taktikasi o‘rtasidagi tanlov. Ilmiy innovatsiyalarni amaliyotga tatbiq etish: amaliyotga tatbiq etilmoqda: Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro viloyat filiali 2023 yil 24 sentyabrdagi 04-116/28-son va Respublika ixtisoslashtirilgan ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Sirdaryo viloyat filiali 2023 yil 22 sentyabr`. № 05-112/5. Ilmiy innovatsiyalarning ijtimoiy samaradorligi: kasallik prognozining aniqligini oshirish va har bir bemor uchun adekvat davolash taktikasini tanlashdan iborat. Bu hayot sifatini, bemorning harakatchanligini saqlab qolishga, nogironlik darajasini pasaytirishga va onkologik yordamning butun spektri samaradorligini oshirishga bevosita olib keladigan keraksiz tajovuzkor va etarli darajada radikal aralashuvlardan qochish imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorlik quyidagilardan iborat: birlamchi diagnostika bosqichida kompleks klinik-morfologik va radiologik bashoratli tahlildan foydalanish bemorning yo‘nalishini optimallashtirishga va diagnostika va davolash resurslarini yanada oqilona taqsimlashga yordam berdi. Jarrohlik aralashuvini rejalashtirish aniqligini oshirish va operatsiyadan keyingi asoratlar chastotasini kamaytirish tufayli takroriy kasalxonaga yotqizish va statsionar davolanish va reabilitatsiya muddatlarini o‘rtacha 15-20% ga qisqartirish kuzatildi. Tashxis qo‘yish va davolash uchun ortiqcha xarajatlar 18-22% ga kamaydi, bu esa umuman olganda bemorni davolash uchun umumiy xarajatlarni 20-25% ga qisqartirish imkonini berdi. Har bir bemorga o‘rtacha 3-5 million so‘m iqtisod qilindi, bu sezilarli va klinik jihatdan oqlangan iqtisodiy samarani ta’minladi va sog‘liqni saqlash tizimiga moliyaviy yukni kamaytirdi. Xulosa: aniqlangan qonuniyatlar chanoq suyaklarining metastatik shikastlanishlari jarrohligida biologik jihatdan asoslangan yondashuv uchun asos yaratdi, uni aniq tibbiyot toifasiga o‘tkazdi, natijada bemorlarning umumiy omon qolish darajasi va hayot sifatini oshirdi, shuningdek, har bir bemor uchun 3-5 million so‘mni tejashni ta’minladi.
ikkinchi ilmiy yangilik: morfologik, klinik, rentgenologik va funksional ko‘rsatkichlarni kompleks baholash asosida naysimon suyaklarning metastatik shikastlanishida jarrohlik aralashuv hajmini differensial tanlash asosida suyak segmentini adekvat barqarorlashtirish hamda tayanch-harakat funksiyasini maksimal darajada saqlash imkonini beruvchi algoritmi ishlab chiqilgan. Ushbu ilmiy yangilikning ahamiyati shundaki, bu algoritm birinchi marta jarrohlik qarorlarini qabul qilish jarayonini rasmiylashtiradi, uni sub’ektiv nuqtai nazardan ob’ektiv nuqtai nazarga aylantiradi. Bu har xil turdagi aralashuvlar uchun ko‘rsatmalarni aniq belgilash imkonini beradi: perkutan stabilizatsiya va sitoreduktiv rezeksiyadan tortib endoprostetik almashtirish bilan kengaytirilgan rezeksiyalarga yoki yakka, sekin rivojlanayotgan metastazlar bo‘lsa, radikal rezeksiyaga qadar. Ilmiy innovatsiyalarni amaliyotga tatbiq etish: amaliyotga joriy etish: Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro viloyat filiali 2023 yil 24 sentyabrdagi 04-116/28-son va Respublika ixtisoslashtirilgan tibbiyot ilmiy-amaliy tibbiyot ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Sirdaryo viloyat filiali 2023 yil 2 sentyabr`. 2025 yil, 05-112/5-son. Ilmiy innovatsiyalarning ijtimoiy samaradorligi: Jarrohlik aralashuvi hajmini tanlashning rasmiylashtirilgan algoritmini joriy etish naysimon suyaklarning metastatik shikastlanishida klinik echimlarni standartlashtirish va jarrohlik taktikasini optimallashtirishni ta’minladi. Operatsiyadan oldingi rejalashtirish muddatlari va operatsiyalar davomiyligining qisqarishi, shuningdek, optimal bo‘lmagan taktik qarorlar ulushining kamayishi operatsiyadan keyingi asoratlar va takroriy aralashuvlar chastotasining 20-25% ga kamayishiga olib keldi. Operatsiya bosqichi, implantlar va dori-darmonlar bilan ta’minlash xarajatlari 18-22 foizga, statsionar davolanish va reabilitatsiya davomiyligi esa 15-20 foizga kamaydi. Umuman olganda, bu umumiy davolanish xarajatlarini 20-25% ga kamaytirish va har bir bemor uchun taxminan 4-6 million so‘mni tejashni ta’minlab, sog‘liqni saqlash resurslaridan oqilona foydalanishga yordam berdi. Xulosa: rasmiylashtirilgan diagnostika va davolash algoritmining joriy etilishi chanoq suyaklarida metastazlari bo‘lgan bemorlarni kompleks davolashda jarrohlik bosqichining samaradorligi va xavfsizligini sezilarli darajada oshiradi, resurslardan oqilona foydalanish va shaxsiylashtirilgan natijani ta’minlaydi, bir bemor uchun xarajatlarni 4-6 million so‘mgacha kamaytiradi.
uchinchi ilmiy yangilik: shaxsiylashtirilgan jarrohlik yondashuvini qo‘llash natijasida bemorlarning umumiy yashovchanligi sezilarli darajada oshishi (30,4 % dan 53,5 % gacha, p < 0,05) va hayot sifati yaxshilanishi isbotlangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: Olingan ma’lumotlar shaxsiylashtirilgan jarrohlik yondashuvining standartga nisbatan samaradorligi va ustunligini to‘g‘ridan-to‘g‘ri isbotlaydi. O‘rtacha omon qolishning 75% dan ortiq o‘sishi qo‘llab-quvvatlovchi suyakdagi metastatik lezyonlarni etarli darajada mahalliy nazorat qilish tarqalgan saraton bilan kasallangan bemorlarning hayotini uzaytirishning muhim elementi ekanligini tasdiqlaydi. Ilmiy innovatsiyalarni amaliyotga tatbiq etish: amaliyotga tatbiq etilmoqda: Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro viloyat filiali 2023 yil 24 sentyabrdagi 04-116/28-son va Respublika ixtisoslashtirilgan ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Sirdaryo viloyat filiali 2023 yil 22 sentyabr`. № 05-112/5. Ilmiy innovatsiyalarning ijtimoiy samaradorligi: skeletning metastatik lezyonlari bo‘lgan bemorlarning umr ko‘rish davomiyligi va sifatini sezilarli darajada oshirish eng yuqori ijtimoiy ahamiyatga ega. Usul bemorlarga o‘z oilalari bilan ko‘proq vaqt o‘tkazish, ijtimoiy aloqalarni saqlab qolish va ba’zi hollarda kasbiy faoliyatini davom ettirish imkonini beradi, bu esa oilalar va butun jamiyat uchun psixologik va iqtisodiy yukni kamaytiradi. Ilmiy innovatsiyalarning iqtisodiy samaradorligi: Chuqur diagnostika va operatsiyadan oldingi baholash uchun boshlang‘ich xarajatlarning oshishiga qaramay, shaxsiylashtirilgan jarrohlik yondashuvidan foydalanish bemorning bir yillik hayoti uchun davolanishning solishtirma narxini pasaytirishga olib keldi. Asoratlar va takroriy aralashuvlar chastotasining kamayishi, shuningdek, funksional tiklanishning tezlashishi bilvosita iqtisodiy yo‘qotishlarni 20-25% ga kamaytirishga va davolashning umumiy iqtisodiy samaradorligini 18-22% ga oshirishga yordam berdi. Buning natijasida har bir bemor uchun o‘rtacha 3-5 mln so‘m iqtisod qilindi, shu jumladan, mehnat qobiliyatini yo‘qotish va uzoq muddatli parvarish bilan bog‘liq xarajatlar kamaydi. Xulosa: jarrohlik amaliyotidan oldingi kompleks baholashga asoslangan shaxsiylashtirilgan jarrohlik yondashuvi chanoq suyaklarining metastatik shikastlanishi bilan og‘rigan bemorlarning umumiy omon qolish darajasini sezilarli darajada oshiradigan va hayot sifatini yaxshilaydigan yuqori samarali usul bo‘lib, zamonaviy onkoortopediyada uning asosiy rolini tasdiqlaydi, iqtisodiy samaradorlik tiklanish va hayot sifatini oshirish uchun bilvosita xarajatlarni kamaytirish hisobiga 3-5 million so‘mni tashkil etdi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: qiyosiy tahlil natijalari ishlab chiqilgan differensiallashtirilgan algoritmni qo‘llash operatsiyadan keyingi asoratlar chastotasini kamaytirishi, funksional natijalarni yaxshilash hamda umumiy va residivsiz yashovchanlikni ishonchli oshirishi asoslangan. Ushbu ilmiy yangilikning ahamiyati: ob’ektiv prognostik mezonlarning mavjudligi jarrohga aralashuvning radikalligi to‘g‘risida ongli qaror qabul qilish imkonini beradi. Bu sub’ektivlikni minimallashtiradi, agressiv o‘simtaning to‘liq olib tashlanishi (tez takrorlanishga olib keladi) va befarq metastazni davolash paytida haddan tashqari shikastlanish ehtimolini kamaytiradi, bu ayniqsa tos halqasi va ekstremitalarning funksiyasini saqlab qolish uchun muhimdir. Ilmiy innovatsiyalarni amaliyotga tatbiq etish: amaliyotga tatbiq etilmoqda: Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro viloyat filiali 2023 yil 24 sentyabrdagi 04-116/28-son va Respublika ixtisoslashtirilgan ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Sirdaryo viloyat filiali 2023 yil 22 sentyabr`. № 05-112/5. Ilmiy innovatsiyalarning ijtimoiy samaradorligi: Jarrohlik aralashuvi hajmini tanlash uchun klinik va morfologik prognostik mezonlardan foydalanish implantlar va rekonstruktiv materiallarni o‘z ichiga olgan yuqori texnologiyali resurslarni oqilona taqsimlash imkonini berdi. Agressiv metastazlarni to‘liq olib tashlamaslik, residivlar va takroriy operatsiyalar chastotasining pasayishi jarrohlik bosqichi va keyingi davolanish xarajatlarini 20-25% ga kamaytirdi. Bundan tashqari, og‘ir asoratlarni kamaytirish va takroriy kasalxonaga yotqizish va reabilitatsiya davomiyligini 15-20% ga qisqartirish umumiy iqtisodiy samaradorlikni 18-22% ga oshirdi. Bu har bir bemor uchun o‘rtacha 4-6 million so‘mni tejashni ta’minlab, sog‘liqni saqlash resurslaridan uzoq muddatli oqilona foydalanishga yordam berdi. Xulosa: ishlab chiqilgan prognostik mezonlar jarrohlik hajmini rejalashtirish uchun samarali vosita bo‘lib xizmat qiladi, onkologik radikallik va funksionallik o‘rtasidagi muvozanatni ta’minlaydi, bu esa oxir-oqibat davolanishning barcha ko‘rsatkichlarini optimallashtiradi, bir bemor uchun xarajatlarni 4-6 million so‘mgacha kamaytirishga yordam beradi.