Бахрамова Фарангиз Нуриддин қизининг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): Ҳомиладор ва туғруқдан кейинги даврдаги аёлларда сурункали қайталанувчи герпетик стоматитни комплекс даволашни такомиллаштириш, 14.00.21 – Стоматология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.2.DSc/Tib1060.
Илмий раҳбар: Камилов Хайдар Пазилович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.06.
Расмий оппонентлар: Гулямов Сурат Саидвалиевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Зуфарова Шахноза Алимжановна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Соколович Наталия Александровна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Бошқирдистон давлат тиббиёт университети (Россия Федерацияси).
II. Тадқиқотнинг мақсади: оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватининг сурункали қайталанувчи герпетик стоматитида ҳомиладор ва эмизикли аёлларни комплекс даволаш ва профилактикасини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор полимер занжир реакцияларидан олинган тадқиқот натижалари, оғиз бўшлиғидан олинган қириндида герпес вирусини аниқланиши, касалликнинг босқичи ва давомийлигига боғлиқлиги, вирус некрозга учраган тўқимада аниқланмаслиги, аммо циркулятор қонда вирус антителаси сақланиб қолиши исботланган;
ҳомиладорлик ва лактация давридаги гормонал ўзгаришлар, гормонларнинг қонга меъёридан ортиқча чиқарилиши ва сўлакда эркин ҳолатда гормонлар ҳосил бўлиши ҳужайралар дифференциациясига таъсир қилиши ва буккал эпителий ҳужайралари функциясининг бузилишига олиб келиши, натижада латент вирусли инфекциянинг авж олишига сабаб бўлиши исботланган;
рецидивлар частотаси ва иммун тизим ҳолати ўртасидаги корреляцион боғлиқлик, Т-хелперларни Т-супрессорга нисбати 2,6±0,2га ошиши ҳамда цитокинларнинг дисбиотик ҳолати касаллик ривожланишининг эрта предикторлари эканлиги исботланган;
оғиз бўшлиғи гомеостази ҳолати сўлак таркиби, оғиз бўшлиғи микрофлораси, иммун тизимининг ҳимоя хамда тартибга солиш хусусиятлари, шунингдек, эпителиоцитлар функцияси билан чамбарчас боғлиқлиги ва ўзаро боғлиқлиги, ушбу бўғинлардан биридаги ўзгариш муқаррар равишда бошқаларга таъсир қилиши, оғиз бўшлиғидаги мувозанатни бузиши аниқланган;
ҳомиладор ва эмизикли аёлларда сурункали қайталанувчи герпетик стоматитни даволашда фотодинамик терапия ва протефлазид препаратини қўллаш самарадорлиги асосланган;
фотодинамик терапиянинг қизил спекторли нурлари латент герпес вирусининг фаоллашувига сабаб бўлган иммун ҳолат ва локал ҳужайра мувозанатининг бузилишига билвосита комплекс таъсири остида касалликнинг даволаш муддатини 3,2±0,9 кунга қисқариши, рецидивлар сонини камайиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг илмий-тадқиқот ишлари натижаларини амалиётга татбиғи бўйича 2025 йил 17 ноябрь 29/50-сонли хулосасига кўра:
биринчи илмий янгилик: илк бор полимер занжир реакцияларидан олинган тадқиқот натижалари, оғиз бўшлиғидан олинган қириндида герпес вирусини аниқланиши, касалликнинг босқичи ва давомийлигига боғлиқлиги, вирус некрозга учраган тўқимада аниқланмаслиги, аммо циркулятор қонда вирус антителаси сақланиб қолиши Тошкент давлат стоматология институти Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 20.05.2025 № 01-р/125-сонли хулосаси “Эффективность комплексного лечения хронического рецидивирующего герпетического стоматита у беременных и кормящих женжин” услубий тавсияларда асосланган. Илмий янгиликларни амалиётга жорий этиш: ишлаб чиқилган усуллар соғлиқни сақлаш соҳаси амалиётига, ҳусусан, Тошкент шаҳар Олмазор тумани тиббиёт бирлашмасига (2025 йил 1 июль №878-14-197-TB/2025-сонли буйруғи билан) ҳамда Самарқанд шахар стоматология поликлиникаси (2025 йил 14 июль №9 – сонли буйруғи билан) амалиётига татбиқ қилинди. Ижтимоий самарадорлиги: татбиқ натижасида 80-82% беморларда сурункали қайталанувчи герпетик стоматитни даволаш муддатини қисқартирди ва ремиссия даврини 3-4 баробарга узайтирди. Ҳаёт сифатини яхшилаш ва меҳнат қобилиятини оширишга эришилди. Иқтисодий самарадорлиги: тавсия етилган даволаш усуллари беморларнинг даволаш самародорлигини ошириб, тиббий хизматнинг ортиқча ҳаражатларини камайтиради. Иқтисодий самарани пул кўринишида ҳисоблаш, касалликнинг оғирлик даражасига кўра умумий ва махаллий даво учун сарфланадиган маблағнинг тўлиқ тан нархининг ўртача арифметик қиймати бўйича амалга оширилди. Чекланган миқдордаги (95 нафар) беморларни ўрганишда иқтисодий самара 4,75 миллион сўм бўлса, республика бўйича бу кўрсаткич ўн марта ошиши мумкин. Хулоса: Анъанавий даволаш курсига нисбатан тавсия этилган комплекс даволаш иқтисодий самарадорлиги 89%ни ташкил етган. Шунингдек, даволаниш кунлари ўртача 5-7 кунга қисқартирилди ҳамда ремиссиянинг сезиларли даражада узайтирилишига олиб келди.
иккинчи илмий янгилик: ҳомиладорлик ва лактация давридаги гормонал ўзгаришлар, гормонларнинг қонга меъёридан ортиқча чиқарилиши ва сўлакда эркин ҳолатда гормонлар ҳосил бўлиши ҳужайралар дифференциациясига таъсир қилиши ва буккал эпителий ҳужайралари функциясининг бузилишига олиб келиши, натижада латент вирусли инфекциянинг авж олишига сабаб бўлиши Тошкент давлат стоматология институти Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 20.05.2025 № 01-р/126-сонли хулосаси “Оценка функционального состояния буккальных эпителиоцитов у беременных и кормящих женщин с хроническим рецидивирующим герпетическим стоматитом” услубий тавсияларда асосланган. Илмий янгиликларни амалиётга жорий этиш: ишлаб чиқилган усуллар соғлиқни сақлаш соҳаси амалиётига, ҳусусан, Тошкент шаҳар Олмазор тумани тиббиёт бирлашмасига (2025 йил 1 июль №879-14-197-TB/2025-сонли буйруғи билан) ҳамда Самарқанд шахар стоматология поликлиникаси (2025 йил 14 июль №8 – сонли буйруғи билан) амалиётига татбиқ қилинди. Ижтимоий самарадорлиги: тадбиқ қилиш натижалари сурункали қайталанувчи герпетик стоматитни хомиладор ва эмизикли аёлларда ташҳислаш сифатини такомиллаштиришга ёрдам беради, бу ўз навбатида маҳаллий клиник ва иммунологик кўрсаткичларни ва ҳаёт сифатининг стоматологик параметрларини яхшилайди, шунингдек, комплекс даволаш самарадорлигини таъминлайди. Иқтисодий самарадорлиги: самарали лаборатория усулини танлашни оптималлаштириш имконини берувчи услубий тавсияларни қўллаш натижасида чекланган миқдордаги беморларни (95 та) ўрганишда иқтисодий самара 4745000 сўм бўлса, республика бўйича бу кўрсаткич ўн баробарга ошиши мумкин.
учинчи илмий янгилик: рецидивлар частотаси ва иммун тизим ҳолати ўртасидаги корреляцион боғлиқлик, Т-хелперларни Т-супрессорга нисбати 2,6±0,2га ошиши ҳамда цитокинларнинг дисбиотик ҳолати касаллик ривожланишининг эрта предикторлари эканлиги Тошкент давлат стоматология институти Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 20.05.2025 № 01-р/124-сонли хулосаси “Оценка иммунологического статуса беременных и кормящих женщин с хроническим рецидивирующим герпетическим стоматитом” услубий тавсияларда асосланган. Илмий янгиликларни амалиётга жорий этиш: ишлаб чиқилган усуллар соғлиқни сақлаш соҳаси амалиётига, ҳусусан, Тошкент шаҳар Олмазор тумани тиббиёт бирлашмасига (2025 йил 1 июль №862-14-197-TB/2025-сонли буйруғи билан) ҳамда Самарқанд шахар стоматология поликлиникаси (2025 йил 14 июль №10 – сонли буйруғи билан) амалиётига татбиқ қилинди. Ижтимоий самарадорлиги: тадбиқ қилиш натижалари сурункали қайталанувчи герпетик стоматитни хомиладор ва эмизикли аёлларда ташҳислаш сифатини такомиллаштиришга ёрдам беради, бу ўз навбатида маҳаллий клиник ва иммунологик кўрсаткичларни ва ҳаёт сифатининг стоматологик параметрларини яхшилайди, шунингдек, комплекс даволаш самарадорлигини таъминлайди. Иқтисодий самарадорлиги: самарали лаборатория усулини танлашни оптималлаштириш имконини берувчи услубий тавсияларни қўллаш натижасида чекланган миқдордаги беморларни (95 та) ўрганишда иқтисодий самара 4745000 сўм бўлса, республика бўйича бу кўрсаткич ўн баробарга ошиши мумкин.
тўртинчи илмий янгилик: оғиз бўшлиғи гомеостази ҳолати сўлак таркиби, оғиз бўшлиғи микрофлораси, иммун тизимининг ҳимоя хамда тартибга солиш хусусиятлари, шунингдек, эпителиоцитлар функцияси билан чамбарчас боғлиқлиги ва ўзаро боғлиқлиги, ушбу бўғинлардан биридаги ўзгариш муқаррар равишда бошқаларга таъсир қилиши, оғиз бўшлиғидаги мувозанатни бузиши Тошкент давлат стоматология институти Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 20.05.2025 № 01-р/125-сонли хулосаси “Эффективность комплексного лечения хронического рецидивирующего герпетического стоматита у беременных и кормящих женжин”, 20.05.2025 № 01-р/126-сонли хулосаси “Оценка функционального состояния буккальных эпителиоцитов у беременных и кормящих женщин с хроническим рецидивирующим герпетическим стоматитом” ва 20.05.2025 № 01-р/124-сонли хулосаси “Оценка иммунологического статуса беременных и кормящих женщин с хроническим рецидивирующим герпетическим стоматитом” услубий тавсияларда асосланган. Илмий янгиликларни амалиётга жорий этиш: ишлаб чиқилган усуллар соғлиқни сақлаш соҳаси амалиётига, ҳусусан, Тошкент шаҳар Олмазор тумани тиббиёт бирлашмасига (2025 йил 1 июль №878-14-197-TB/2025-сонли, №879-14-197-TB/2025-сонли, №862-14-197-TB/2025 буйруғи билан) ҳамда Самарқанд шахар стоматология поликлиникаси (2025 йил 14 июль №9 – сонли, №8 – сонли, №10 – сонли буйруғи билан) амалиётига татбиқ қилинди. Ижтимоий самарадорлиги: тадбиқ қилиш натижалари сурункали қайталанувчи герпетик стоматитни хомиладор ва эмизикли аёлларда ташҳислаш сифатини такомиллаштиришга ёрдам беради, бу ўз навбатида маҳаллий клиник ва иммунологик кўрсаткичларни ва ҳаёт сифатининг стоматологик параметрларини яхшилайди, шунингдек, комплекс даволаш самарадорлигини таъминлайди. Иқтисодий самарадорлиги: самарали лаборатория усулини танлашни оптималлаштириш имконини берувчи услубий тавсияларни қўллаш натижасида чекланган миқдордаги Чекланган миқдордаги (95 нафар) беморларни ўрганишда иқтисодий самара 4,75 миллион сўм бўлса, республика бўйича бу кўрсаткич ўн марта ошиши мумкин. Хулоса: Анъанавий даволаш курсига нисбатан тавсия этилган комплекс даволаш иқтисодий самарадорлиги 89%ни ташкил етган.
бешинчи илмий янгилик: ҳомиладор ва эмизикли аёлларда сурункали қайталанувчи герпетик стоматитни даволашда фотодинамик терапия ва протефлазид препаратини қўллаш самарадорлиги Тошкент давлат стоматология институти Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 20.05.2025 № 01-р/125-сонли хулосаси “Эффективность комплексного лечения хронического рецидивирующего герпетического стоматита у беременных и кормящих женжин” услубий тавсияларда асосланган. Илмий янгиликларни амалиётга жорий этиш: ишлаб чиқилган усуллар соғлиқни сақлаш соҳаси амалиётига, ҳусусан, Тошкент шаҳар Олмазор тумани тиббиёт бирлашмасига (2025 йил 1 июль №878-14-197-TB/2025-сонли буйруғи билан) ҳамда Самарқанд шахар стоматология поликлиникаси (2025 йил 14 июль №9 – сонли буйруғи билан) амалиётига татбиқ қилинди. Ижтимоий самарадорлиги: татбиқ натижасида 80-82% беморларда сурункали қайталанувчи герпетик стоматитни даволаш муддатини қисқартирди ва ремиссия даврини 3-4 баробарга узайтирди. Ҳаёт сифатини яхшилаш ва меҳнат қобилиятини оширишга эришилди. Иқтисодий самарадорлиги: тавсия етилган даволаш усуллари беморларнинг даволаш самародорлигини ошириб, тиббий хизматнинг ортиқча ҳаражатларини камайтиради. Иқтисодий самарани пул кўринишида ҳисоблаш, касалликнинг оғирлик даражасига кўра умумий ва махаллий даво учун сарфланадиган маблағнинг тўлиқ тан нархининг ўртача арифметик қиймати бўйича амалга оширилди. Чекланган миқдордаги (95 нафар) беморларни ўрганишда иқтисодий самара 4,75 миллион сўм бўлса, республика бўйича бу кўрсаткич ўн марта ошиши мумкин. Хулоса: Анъанавий даволаш курсига нисбатан тавсия этилган комплекс даволаш иқтисодий самарадорлиги 89%ни ташкил етган. Шунингдек, даволаниш кунлари ўртача 5-7 кунга қисқартирилди ҳамда ремиссиянинг сезиларли даражада узайтирилишига олиб келди.
олтинчи илмий янгилик: фотодинамик терапиянинг қизил спекторли нурлари латент герпес вирусининг фаоллашувига сабаб бўлган иммун ҳолат ва локал ҳужайра мувозанатининг бузилишига билвосита комплекс таъсири остида касалликнинг даволаш муддатини 3,2±0,9 кунга қисқариши, рецидивлар сонини камайиши Тошкент давлат стоматология институти Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 20.05.2025 № 01-р/125-сонли хулосаси “Эффективность комплексного лечения хронического рецидивирующего герпетического стоматита у беременных и кормящих женжин” услубий тавсияларда асосланган. Илмий янгиликларни амалиётга жорий этиш: ишлаб чиқилган усуллар соғлиқни сақлаш соҳаси амалиётига, ҳусусан, Тошкент шаҳар Олмазор тумани тиббиёт бирлашмасига (2025 йил 1 июль №878-14-197-TB/2025-сонли буйруғи билан) ҳамда Самарқанд шахар стоматология поликлиникаси (2025 йил 14 июль №9 – сонли буйруғи билан) амалиётига татбиқ қилинди. Ижтимоий самарадорлиги: тадбиқ қилиш натижалари сурункали қайталанувчи герпетик стоматитни хомиладор ва эмизикли аёлларда ташҳислаш сифатини такомиллаштиришга ёрдам беради, бу ўз навбатида маҳаллий клиник ва иммунологик кўрсаткичларни ва ҳаёт сифатининг стоматологик параметрларини яхшилайди, шунингдек, комплекс даволаш самарадорлигини таъминлайди. Иқтисодий самарадорлиги: самарали лаборатория усулини танлашни оптималлаштириш имконини берувчи услубий тавсияларни қўллаш натижасида чекланган миқдордаги беморларни (95 та) ўрганишда иқтисодий самара 4745000 сўм бўлса, республика бўйича бу кўрсаткич ўн баробарга ошиши мумкин.