Максудов Олимжон Рихсибоевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): «Этиласетат ишлаб чиқариш реаксион-ректификация колоннасини такомиллаштириш ва параметрларини асослаш», 02.00.16 - Кимё технологияси ва озиқ-овқат ишлаб чиқариш жараёнлари ва аппаратлари (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.1.PhD/Т5255.
Илмий раҳбар: Зарипов Орипжон Олимович, техника фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассасалар номи: Тошкент давлат техника университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент кимё-технология институти ҳузуридаг DSc.03/2025.27.12.Т.42.01 рақамли Илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Худайбердиев Абсалом Абдурасулович, техника фанлари доктори, профессор; Исомидинов Азизжон Саломидинович, техника фанлари номзоди, доцент.
Етакчи ташкилот: Қарши давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: математик моделлаштириш ва оптималлаштириш йўли билан реаксион-ректификациялаш усулидан фойдаланиб этиласетат маҳсулотини ажратиб олиш жараёнини такомиллаштириш ва самарадорлиги юқори бўлган содда технологик тизимларни яратишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
мавжуд жараён конструксиясининг таҳлиллари асосида этиласетат синтези учун иккита колоннали соддалаштирилган жараённинг экспериментал-статистик модели асосланган ва рационал қийматлари исботланган;
реаксион-ректификациялаш колоннасида маҳсулот ҳосил бўлиши динамикаси ва этерификация жараёни режими мақбуллаштирилиб, кириш хом-ашёларии учун самарали моляр нисбатлар миқдори асосланган;
кўп поғонали усулдан фойдаланиб, реаксион дистилляция жараёни ва қурилмаси аниқланиб, математик модел ёрдамида реаския зонасида кечаётган ва тарелкалар йиғиндисидан иборат бўлган аппаратдаги жараён кўрсаткичларининг ўзаро боғлиқлиги исботланган;
реаксион-ректификациялаш колоннаси тарелкалари конструксияси ва жойлаштириш усулини маҳсулотнинг ҳаракат йўналиши ва суюқликларнинг буғланиши аеродинамикасига таъсири асосланган;
реакция зонаси босқичлари ва кириш тарелкалари жойлашувини танлашни оптималлаштириш орқали реакция конверсиясини ошириш имконияти исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Хомашёни бериш ва иссиқлик -масса алмашиниш параметрлари яхшиланган реаксион ректификацияга асосланган этиласетат ишлаб чиқариш технологиясини такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
реаксион-ректификацион жараён бўйича этиласетат ишлаб чиқариш технологияси «Фарғонаазот» АЖнинг «2026-2027 йилларда амалиётга жорий этиш бўйича истиқболли ишланмалар рўйхати»га киритилган («Фарғонаазот» АЖнинг 2025 йил 06 мартидаги 10/555-сон маълумотномаси). Натижада, энергия сарқини 7 % га камайтиши, этиласетат ҳосил бўлиш унумини 96,5 % гача ошириш имконини беради;
ректификациялаш ва қайта тиклаш колоннасидан иборат комбинациялашган этиласетат ишлаб чиқариш технологияси «Фарғонаазот» АЖнинг «2026-2027 йилларда амалиётга жорий этиш бўйича истиқболли ишланмалар рўйхати»га киритилган («Фарғонаазот» АЖнинг 2025 йил 06 мартидаги 10/555-сон маълумотномаси). Натижада, этиласетат ишлаб чиқариш жараёнини мақбуллаштириш орқали этиласетат тозалигини 99,0 % гача ошириш, маҳсулот тан нархини 12 % гача камайтириш имконини беради.