Шин Людмила Юръевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбекистоннинг геодинамик актив ҳудудлари ер ости сувларида карбонат ангидрид газидаги аномал намоён бўлишини ФВВ фаолиятига тадбиқ этиш”, 04.00.04 – Гидрогеология ва муҳандислик геологияси, 21.02.24 - Фуқаролар ҳимояси. Фавқулодда ҳолатларнинг олдини олиш ҳамда уларни бартараф этиш воситалари ва усуллари (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2026.1.PhD/Т6316.
Илмий раҳбарлар: Юсупов Шухрат Сакиджанович, геология-минералогия фанлари доктори, профессор; Жўраев Собир Мирзаевич, техника фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат техника университети.
Илмий кенгаш (ИК) фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: “Гидрогеология ва инженерлик геологияси институти” Давлат муассасаси ҳузуридаги DSc.31/2025.27.12.GM.05.01 рақамли Илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентларнинг Ф.И.Ш., илмий даражаси ва унвони: Ибрагимов Азиз Сабирович, геология-минералогия фанлари доктори; Сабиров Эркабой Эркинбаевич, техника фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот номи: “Ўзбекгидрогеология” Давлат муассасаси.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Ўзбекистоннинг геодинамик фаол ҳудудларида ер ости сувларида карбонат ангидрид гази шаклланишининг хусусиятларини аниқлаш, кучли зилзилаларни ўрта муддатли башоратлаш усулини ишлаб чиқиш ҳамда уни Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлиги фаолиятида қўллашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Ўзбекистоннинг сейсмик фаол ҳудудларида палеозой, юра, бўр, палеоген, неоген ва тўртламчи давр ётқизиқларида карбонат ангидрид (CО2) газининг ҳажмий миқдор концентрасиялари юқори бўлган сувли қатламлар аниқланган;
кузатув пунктларида ер ости сувлари таркибида эриган карбонат ангидрид (CО2) газининг ҳажмий миқдори о'згаришига та'сир этувчи асосий табиий омиллар аниқланган;
карбонат ангидрид гази (CО2) нинг аномал вариациялари ҳолатларнинг 72 % ида сейсмик ҳодисалардан олдин намоён бўлиши аниқланган, қ > 0,5 қийматида карбонат ангидрид гази (CО2) зилзилалар учун информатив даракчи эканлиги асосланган;
кучли зилзилаларни ўрта муддатли башоратлаш учун қўлланиладиган регрессион корреляцион таҳлил асосида М = 1,17лгР + 3,5 ўзаро боғлиқли ифода олинган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбекистоннинг геодинамик фаол ҳудудлари ер ости сувларида карбонат ангидрид газидаги аномал намоён бўлишининг илмий натижалари асосида:
палеозой, юра, бўр, палеоген, неоген ва тўртламчи давр ётқизиқларининг сувли сувли қатламларида аниқланган эриган карбонат ангидрид (CО2) газини тадқиқ қилиш натижалари Қорақалпоғистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар бошқармаси Ҳаёт фаолияти хавфсизлиги ўқув марказининг илмий-амалий фаолиятига жорий этилган (Қорақалпоғистон Республикаси ФВ бошқармасининг 27.12.2023 йилдаги 2/1/29-3820-сонли маълумотномаси). Натижада, ер ости сувларида карбонат ангидрид гази (CО₂) аномалияларини унинг фон қийматларидан фарқлаш имконини берган;
карбонат ангидрид гази (CО2) нинг зилзиланинг фойдали даракчиси сифатида аниқланган информативлик кўрсаткичи (қ > 0,5) ҳамда М = 1,17лгР + 3,5 боғлиқлиги Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлигининг махсус авария-тиклаш бошқармаси амалий фаолиятига жорий этилган (Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси Бош бошқармасининг 27.12.2024 йилдаги 04/1260-сонли маълумотномаси). Натижада, кучли зилзилаларни ўрта муддатли башоратлашда карбонат ангидрид газидан даракчи сифатида фойдаланишни асослаш имконини берди;
Ўзбекистоннинг геодинамик фаол ҳудудларида ер ости сувларининг чуқур горизонтларида карбонат ангидрид гази миқдорининг аномал намоён бўлишлари бўйича яратилган илмий-услубий маълумотлар базаси ҳамда Ўзбекистоннинг сейсмик ҳудудларидаги сув пунктларида карбонат ангидрид гази (CО2) миқдорининг тақсимланиш схематик харитаси Қорақалпоғистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар бошқармаси Ҳаёт фаолияти хавфсизлиги ўқув марказининг илмий-амалий фаолиятига жорий этилган (Қорақалпоғистон Республикаси ФВ бошқармасининг 27.12.2023 йилдаги 2/1/29-3820-сонли маълумотномаси). Натижада, геодинамик жараёнларни башоратлаш ва ҳудудларнинг сейсмик хавфлилигини баҳолаш самарадорлигини оширишга хизмат қилади.