Хуррамов Алишер Ғайратовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Тошкент шаҳри ва Тошкент вилоятидаги айрим манзарали дарахтларнинг замбуруғлар қўзғатадиган касалликлари ва уларга қарши кимёвий кураш чораси”, 06.01.09 – Ўсимликларни ҳимоя қилиш (қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2018.4.PhD/Qx172.
Илмий раҳбар: Холмурадов Эркин Авазович, қишлоқ хўжaлиги фaнлaри доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат аграр университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти, DSc.08/2025.27.12.Qх.01.01.
Расмий оппонентлар: Хайитбаева Нодира Сейтжановна, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, доцент; Аллаяров Абдурахмон Назаралиевич, қишлоқ хўжалиги фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Андижон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Тошкент шаҳри ва Тошкент вилоятидаги айрим манзарали дарахтлар агробиоценозида замбуруғлар қўзғатадиган касалликлар тур таркиби, уларнинг биоэкологик ривожланиш хусусиятлари ва зарарлаш даражасини тадқиқ қилиш асосида кимёвий кураш чорасини ишлаб чиқиш ҳисобланади.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Тошкент шаҳри ва Тошкент вилояти шароитида илк бор айрим манзарали дарахтлар агробиоценозида учрайдиган микромицетларнинг 4 бўлим, 7 синф, 11 тартиб, 14 оила, 39 туркумга мансуб, 71 тур ва 3 та формага мансуб турлари аниқланган;
Тошкент шаҳри ва Тошкент вилояти шароитида илк бор айрим манзарали дарахт турларида тарқалган касаллик қўзғатувчи фитопатоген замбуруғлар тарқалиши ҳамда зарарлаш даражаси аниқланган;
айрим манзарали дарахтларда катта зарар етказадиган асосий касалликлар: фузариоз илдиз чириш, турли хил доғланиш, ун-шудринг касалликлари эканлиги аниқланган;
тадқиқотлар натижасида аниқланган Zygomycota, Ascomycota, Basidiomycota ва Deuteromycota бўлимига мансуб микромицетларнинг таксономик таҳлили ҳамда асосий касалликларини тарқалиш ареали ҳамда биоэкологик ривожланиш хусусиятлари, зарар келтириш даражаси аниқланган;
айрим манзарали дарахтларнинг асосий касалликларига қарши илмий асосланган самарали кимёвий кураш чораси ишлаб чиқилган ҳамда хўжалик ва иқтисодий самарадорлиги баҳоланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Тошкент шаҳри ва Тошкент вилоятидаги айрим манзарали дарахтларнинг замбуруғлар қўзғатадиган касалликлари ва уларга қарши кимёвий кураш чораси ишлаб чиқиш мавзуси бўйича олиб борилган тадқиқот натижалари асосида;
“Манзарали дарахтларнинг замбуруғли касалликлари ва уларга қарши кураш чоралари” мавзусида тавсиянома тасдиқланган (Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалиги вазирлиги қишлоқ хўжалигида билим ва инноватсиялар миллий марказининг 2025-йил 11-ноябрдаги 05/06-04-768-сон маълумотномаси). Ушбу тавсиянома ўсимликларни ҳимоя қилиш мутахассислари, биология ва қишлоқ хўжалик сохасида таълим олаётган талабалар, магистрлар, илмий тадқиқотчиларга қўлланма сифатида хизмат қилмоқда;
айрим манзарали дарахтлар агробиценозида учрайдиган фузариоз касаллигига қарши кўчатларни экишдан олдин Максим, 2,5% с.к. (0,02-0,04 кг/т), Витавакс-200, 75% н.кук. (0,3-0,4 кг/т), Топсин М, 70% н.кук. (0,1-0,15 кг/т), Барака, 60% н.кук. (0,1-0,2 кг/т) ва Фундазол, 50% н.кук. (0,2 кг/т) билан дорилаб экиш Тошкент вилояти, Юқори Чирчиқ туманида жойлашган “Саксонота” давлат ўрмон ишлаб чиқариш корхонасининг 2,0 гектар кўчатзор ер майдонида жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалиги вазирлиги қишлоқ хўжалигида билим ва инноватсиялар миллий марказининг 2025-йил 11-ноябрдаги 05/06-04-768-сон маълумотномаси). Натижада, ниҳоллар униб чиққандан сўнг 30-35 кунгача илдиз ва ниҳол зарарланишига қарши 82,3-100% биологик самарадорликка эришилган;
айрим манзарали дарахтларнинг ун-шудринг ва доғланиш касаллигига қарши Бордо суюқлиги (0,5 л/га), Титул, 39% эм.к. (0,02 л/га), Колосаль Про, 50% эм.к. (0,03 л/га), Альто Супер, 33% эм.к. (0,03 л/га), Дуплет ТТ, 22,5% эм.к. (0,04 л/га), Фалькон, 46% эм.к. (0,35 л/га) Флутрифул, 2,5% сус.к. (0,03 л/га), ҳамда Скорт, 25% эм.к. (0,02 л/га), фунгицидларини қўллаш Тошкент вилояти, Тошкент тумани, Ўрмон хўжалиги илмий-тадқиқот институти “Дархон” илмий-тажриба хўжалигининг 0,5 гектар майдонига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалиги вазирлиги қишлоқ хўжалигида билим ва инноватсиялар миллий марказининг 2025-йил 11-ноябрдаги 05/06-04-768-сон маълумотномаси). Натижада ун-шудринг касаллигига қарши 61,7-89,4% биологик самарадорликка эришилган, гектарига 2540 дона қўшимча кўчат сақланиб қолинган ва иқтисодий самарадорлик йилига ўртача 9 млн сўмни ташкил этган.