Собиров Бекзод Низомбой ўғлининг фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри: “Шеърий матн ўзбекча таржимасида бадиий маҳорат масаласи (И.Юсупов ижоди мисолида)”, 10.00.06 – “Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик” (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2021.2.PhD/Fil1844.
Илмий раҳбарининг Ф.И.Ш., илмий даражаси ва унвони: Дуйсенбаев Олимжон Исмаилович, филология фанлари номзоди, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қорақалпоқ давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қорақалпоқ давлат университети, PhD.03/2025.27.12.Fil.04.07.
Расмий оппонентларнинг Ф.И.Ш., илмий даражаси ва унвони: Алниязов Айтмурат Исмаилович, филология фанлари доктори (DSc), профессор; Сапаева Феруза Давлатовна, филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), профессор.
Етакчи ташкилот номи: Қарши давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Ибрайим Юсупов лирикасининг мавжуд ўзбекча таржималарида шоир эстетик тафаккурининг намоён бўлишини қиёслаш орқали таржимонлар маҳоратини ўрганишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
адабий алоқалар, қардош тиллардан таржима масъулияти, таржима турлари ва адабий компаравистика муаммосининг назарий асослари соҳага доир илмий адабиётларни таҳлил қилиш натижасида тизимлаштирилган;
шеърий асар таржимасида шакл ва мазмун мутаносиблиги, бадиий тасвир воситаларининг қайта яратилиши, шоир ва таржимон ифода услубининг ўзига хослиги масаласи турли таржимонлар томонидан қилинган таржималарни қиёсий таҳлил қилиш натижасида далилланган;
Ибрайим Юсупов лирикасини ўзбек тилига таржима қилишнинг тадрижий босқичлари ҳамда бадиий-эстетик қиммати турли даврларда қилинган таржималар таҳлили асосида аниқланган ҳамда Ибрайим Юсупов шеърлари ўзбекча талқинида ижодкорнинг муқобил сўз танлаш маҳорати, шоир ва таржимон шахсияти муносабати таржималарнинг адекватлиги нуқтайи назаридан асосланган;
Ибрайим Юсупов шеърлари ўзбекча таржимасида миллий колоритнинг сақланиши, бадиий уйғунлик, адабий ва маданий анъаналар ифодаси икки тилга мансуб реалиялар қиёсий таҳлили натижасида ёритилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. И.Юсупов шеърлари ўзбекча таржималарининг қиёсий таҳлили, қардош тиллардан таржима масалалари таҳлили жараёнида олинган натижалар асосида:
адабий алоқалар, қардош тиллардан таржима масъулияти, таржима турлари ва адабий компаравистика муаммосининг назарий асослари соҳага доир илмий адабиётларни таҳлил қилиш натижасига ҳамда шеърий асар таржимасида шакл ва мазмун мутаносиблиги, бадиий тасвир воситаларининг қайта яратилиши, шоир ва таржимон ифода услубининг ўзига хослиги масаласи турли таржимонлар томонидан қилинган таржималарни қиёсий таҳлил қилиш натижасига оид илмий назарий хулосалардан Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Қорақалпоғистон бўлими Қорақалпоқ гуманитар фанлар илмий-тадқиқот институтида амалга оширилган ФА-043429-рақамли “Қорақалпоқ фолклори ва адабиёти жанрларининг назарий масалаларини тадқиқ этиш” мавзусидаги фундаментал лойиҳада фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Қорақалпоғистон бўлими Қорақалпоқ гуманитар фанлар илмий-тадқиқот институтининг 2025-йил 17-апрелдаги 225/1-сон маълумотномаси). Натижада, адабий алоқалар тараққиётида бадиий таржима ва унинг воситачилиги масалаларини асарларнинг назарий асослари бойитилишига эришилган;
Ибрайим Юсупов лирикасини ўзбек тилига таржима қилишнинг тадрижий босқичлари ҳамда бадиий-эстетик қиммати турли даврларда қилинган таржималар таҳлили асосида аниқланган ҳамда Ибрайим Юсупов шеърлари ўзбекча талқинида ижодкорнинг муқобил сўз танлаш маҳорати, шоир ва таржимон шахсияти муносабати таржималарнинг адекватлиги билан боғлиқ илмий хулосалар Қорақалпоғистон телерадиокомпаниясида “Тил байлıǵı – эл байлıǵı”, “Тилге итибар – элге итибар” каби кўрсатув ва эшиттиришларини тайёрлашда фойдаланилган (Қорақалпоғистон Республикаси телевидениесининг 2025-йил 15-апрелдаги 05-22/215-сон маълумотномаси). Натижада, кўрсатув ва эшиттиришлар илмий-оммабоплиги таъминланган, янги манбалар билан бойитилган;
Ибрайим Юсупов шеърлари ўзбекча таржимасида миллий колоритнинг сақланиши, бадиий уйғунлик, адабий ва маданий анъаналар ифодаси икки тилга мансуб реалияларга доир таҳлил материалларидан Бердақ номидаги Қорақалпоқ адабиёти тарихи давлат музейининг экспозициялари таржималари адабий қийматини аниқлашда фойдаланилган (Бердақ номидаги Қорақалпоқ адабиёти тарихи давлат музейининг 2025-йил 21-майдаги 01-02/03-116-сон маълумотномаси). Натижада, музейда Ибрайим Юсупов ижодига хос бадиий изланишлар, индивидуал хусусиятлар бўйича материаллар ва экспонатлар бойитилган.