Эгамберганов Ҳайтбой Ҳамидулло ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри: «Неолит даврига оид тарихий реконструксия (Хоразм археология-этнология экспедицияси ва янги материаллар асосида)», 07.00.06 – Археология (тарих фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.4.PhD/Tar1743
Илмий раҳбар: Холматов Нормаҳаммад Ўрозович, тарих фанлари доктори  
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бердақ номидаги Қорақалпоқ давлат университети 
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд археология институти, DSc.13/2025.27.12.Tar.02.01
Расмий оппонентлар: Сайфуллаев Бахтиёр Қурбонович, тарих фанлари доктори; Мирсоатова Сайёра Турғуновна, тарих фанлари номзоди
Етакчи ташкилот номи: Жиззах давлат педагогика университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади. Неолит даври тарихий реконструксиясини Хоразм археология-этнография экспедицияси томонидан ва мустақиллик йилларида калтаминор ёдгорликлари тадқиқотида қўлга киритилган материаллар асосида ёритишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:    
Калтаминор неолит жамоалари маданиятини ўрганилиш аерофото-методик, комплекс ва мултидиссиплинар тадқиқотлар каби 3 та босқичга ажратилиб, ушбу маданиятга оид археологик ёдгорликлар тарқалишининг янги харитаси яратилган;
Толстов маконида Калтаминор маданияти учун мутлақо янги ярим ертўла типига мансуб 2 та уй-жойлар ва улардан кўплаб ўчоқлар, тош ва суякдан ишланган артефактлар, балиқ ва ҳайвон суяклари аниқланди ва бу топилмалар асосида мазкур макон неолит даврининг йирик қишлоқ маркази бўлганлиги далилланган; 
Калтаминор маданияти жамоаларининг ижтимоий тузуми уруғдошликка, иқтисодий тузуми эса овчилик-балиқчилик, термачилик, примитив чорвачилик ва кулолчиликка асосланганлиги исботланган;
“Шохли” трапеция, геометрик шаклли микролитлар, сопол идишлар ясалиш шакли, нақшига кўра калтаминор маданияти неолит даври аҳолиси жанубдан миграция қилганлиги, тош индустрияси, сопол идишлари, тақинчоқларига кўра Сазағон маданияти билан маданий-иқтисодий алоқада бўлганлиги аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Неолит даврига оид тарихий реконструксия (Хоразм археология-этнология экспедицияси ва янги материаллар асосида) мавзусидаги диссертация иши доирасида қўлга киритилган илмий натижалар асосида:
Толстов маконида Калтаминор маданияти учун мутлақо янги ярим ертўла типига мансуб 2 та уй-жойлар ва улардан кўплаб ўчоқлар, тош ва суякдан ишланган артефактлар, балиқ ва ҳайвон суяклари аниқланганлиги ва бу топилмалар асосида мазкур макон неолит даврининг йирик қишлоқ маркази бўлганлиги ҳақидаги таҳлилий маълумотлар Қорақалпоғистон тарихи ва маданияти музейи фондларини бойитишда фойдаланилган. (Ўзбекистон Республикаси маданий мерос агентлиги, Қорақалпоғистон Республикаси маданий мерос бошқармасининг 2025-йил, 27-июндаги №01-05/04-390 - сонли далолатномаси). Тадқиқот натижасида тарихий-маданий ёдгорликларни сақлаш, реконструксия қилиш, археологик обектларнинг келажак авлод учун муҳофазасини таъминлаш ишлари амалий натижалар билан бойитилган.
Калтаминор неолит жамоалари маданиятини ўрганилиш тарихи 3 та босқич: 1-босқич – аерофото-методик, 2-босқич - комплекс ва 3-босқич - мултидиссиплинар тадқиқотлар даврлари бўлганлиги ва ёдгорликлар тарқалишининг янги харитаси яратилганлиги шунингдек, Калтаминор маданияти жамоаларининг ижтимоий тузуми уруғдошликка, иқтисодий тузуми эса овчилик-балиқчилик, термачилик, примитив чорвачилик ва кулолчиликка асосланганлиги бўйича тадқиқот натижаларининг амалиётда жорий этилиши ҳақидаги кўрсатувлар телетомошабинларга неолит даври тарихий реконструксияси борасидаги маълумотларни кенг тарғиб қилишда Қорақалпоғистон телерадиокомпаниясининг “Қарақалпақстан тарийхı”, “Тарийхıмıздı úйренемиз”, “Дáwир нáпеси” эшиттиришлари ссенарийларини ёзишда фойдаланилган. (Қорақалпоғистон Республикаси Телерадиокомпаниясининг 2025-йил 18-июлдаги №05-22/416 рақамли маълумотномаси). Кўрсатувлар телетомошабинларга Қуйи Амударё тош даври одамларининг моддий маданияти тўғрисида янги маълумотлар билан танишишларига хизмат қилган.
“Шохли” трапеция, геометрик шаклли микролитлар, сопол идишлар ясалиш шакли, нақшига кўра калтаминор маданияти неолит даври аҳолиси жанубдан миграция қилганлиги, тош индустрияси, сопол идишлари, тақинчоқларига кўра Сазағон маданияти билан маданий-иқтисодий алоқаларда бўлганлиги, Тумек-Кичикжик, Каскажол қабр материалларига кўра ижтимоий тенгсизлик шакллана борганлиги, диний маросимлар ва кундалик урф-одатларга эга бўлишганлиги бўйича маълумотлардан туризм қўмитаси фаолиятида кенг фойдаланилди. (Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги ҳузуридаги Туризм қўмитаси Қорақалпоғистон Республикаси Туризм бошқармасининг 2025-йил 14-ноябрдаги 01-06/04-344-сонли далолатномаси). Тақдим этилган материаллар ёдгорликларнинг реконструктив вариантини тиклаш, уларни туризм ресурсларига айлантириш, ташриф буюрувчилар учун экскурсия машрутларини ишлаб чиқишга асос бўлиб хизмат қилган.