Убайдуллаев Нўъмонжон Исроиловичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи):
“Ўзбекистонда яшил иқтисодиётни ривожлантиришда фискал сиёсатдан фойдаланиш йўналишлари”, 08.00.07 – “Молия, пул муомаласи ва кредит”
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.-.PhD/Iqt--
Илмий раҳбар: Рахмонов Дилшоджон Алиджонович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат иқтисодиёт университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент Халқаро университети, DSc.03/2025.27.12.I.30.01
Расмий оппонентлар: Ишманова Динора Нурмамад қизи, иқтисодиёт фанлари доктори, доцент; Султонмуродов Бобир Баҳодирович, иқтисодиёт фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Г.В.Плеханов номидаги Россия иқтисодиёт университети Тошкент шаҳри филиали
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Ўзбекистонда яшил иқтисодиёт шароитида фискал сиёсатни такомиллаштириш юзасидан илмий таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
атроф-муҳит барқарорлигини таъминлаш ва яшил иқтисодиёт тамойилларини рағбатлантиришда давлат бюджетидан нодавлат-нотижорат ташкилотлари лойиҳаларини яшил ёндашув асосида молиялаштириш орқали фискал сиёсатнинг яшил майдонларни кенгайтиришга таъсирини кучайтириш асосланган;
энергия тежамкорлигини ошириш ва уй-жой фондидан оқилона фойдаланишни таъминлашда бюджетнинг ижтимоий соҳа харажатлари доирасида энергия самарадор қурилиш материаллари, хусусан пишиқ ғиштдан фойдаланишни рағбатлантириш ҳамда кўп энергия сарфи талаб этадиган хом ғиштдан фойдаланиш ҳажмини босқичма-босқич қисқартириш таклиф этилган;
экологик барқарорликни таъминлашда маҳаллий даражада бюджетнинг марказлашган инвестиция харажатларини яшил ёндашув тамойилларига уйғунлаштириш орқали атмосферани ифлослантирувчи зарарли моддаларнинг ҳажмини қисқартиришни фискал тартибга солиш таклиф этилган;
сув ресурсларидан самарали фойдаланишни таъминлашда атмосферани ифлослантирувчи зарарли моддалар ва чиқиндилар ҳажмини тартибга солишда сувдан фойдаланиш даражасини солиқ воситалари орқали назорат қилиш таклиф этилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбекистонда яшил иқтисодиёт шароитида фискал сиёсатни такомиллаштириш юзасидан илмий таклиф ва амалий тавсиялар амалиётга жорий этиш натижасида асосида:
атроф-муҳит барқарорлигини таъминлаш ва яшил иқтисодиёт тамойилларини рағбатлантиришда давлат бюджетидан нодавлат-нотижорат ташкилотлари лойиҳаларини яшил ёндашув асосида молиялаштириш орқали фискал сиёсатнинг яшил майдонларни кенгайтиришга таъсирини кучайтириш таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022-йил 2-декабрдаги “2030 йилгача Ўзбекистон Республикасининг «яшил» иқтисодиётга ўтишига қаратилган ислоҳотлар самарадорлигини ошириш бўйича чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ-436-сон қарорининг 1-иловасини ижроси таъминлашга хизмат қилган (Ўзбекистон Республикаси экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг 2025-йил 5-сентябрдаги 03-03/1-03/3-8866-сон маълумотномаси). Натижада, яшил майдонлар ҳажми улуши 2024 йилда ўтган йилга нисбатан 21,7 фоизга ошган;
энергия тежамкорлигини ошириш ва уй-жой фондидан оқилона фойдаланишни таъминлашда бюджетнинг ижтимоий соҳа харажатлари доирасида энергия самарадор қурилиш материаллари, хусусан пишиқ ғиштдан фойдаланишни рағбатлантириш ҳамда кўп энергия сарфи талаб этадиган хом ғиштдан фойдаланиш ҳажмини босқичма-босқич қисқартириш таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022-йил 2-декабрдаги “2030 йилгача Ўзбекистон Республикасининг «яшил» иқтисодиётга ўтишига қаратилган ислоҳотлар самарадорлигини ошириш бўйича чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ-436-сон қарорининг 1-иловасини ижроси таъминлашга хизмат қилган (Ўзбекистон Республикаси экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг 2025-йил 5-сентябрдаги 03-03/1-03/3-8866-сон маълумотномаси). Натижада, яшил қурилишнинг ҳажми улуши 2024-йилда ўтган йилга нисбатан 10,2 фоизга ошган;
экологик барқарорликни таъминлашда маҳаллий даражада бюджетнинг марказлашган инвестиция харажатларини яшил ёндашув тамойилларига уйғунлаштириш орқали атмосферани ифлослантирувчи зарарли моддаларнинг ҳажмини қисқартиришни фискал тартибга солиш таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022-йил 2-декабрдаги “2030 йилгача Ўзбекистон Республикасининг «яшил» иқтисодиётга ўтишига қаратилган ислоҳотлар самарадорлигини ошириш бўйича чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ-436-сон қарорининг 1-иловасини ижроси таъминлашга хизмат қилган (Ўзбекистон Республикаси экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг 2025-йил 5-сентябрдаги 03-03/1-03/3-8866-сон маълумотномаси). Натижада, ҳудудларда инвестиция лойиҳаларининг экологик хавфсизлиги ошган, атмосферани ифлослантирувчи зарарли моддаларнинг чиқиндилари камайган ва яшил иқтисодиёт тамойиллари кучайишга эришилган;
сув ресурсларидан самарали фойдаланишни таъминлашда атмосферани ифлослантирувчи зарарли моддалар ва чиқиндилар ҳажмини тартибга солишда сувдан фойдаланиш даражасини солиқ воситалари орқали назорат қилиш таклифи Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022-йил 2-декабрдаги “2030 йилгача Ўзбекистон Республикасининг «яшил» иқтисодиётга ўтишига қаратилган ислоҳотлар самарадорлигини ошириш бўйича чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ-436-сон қарорининг 1-иловасини ижроси таъминлашга хизмат қилган (Ўзбекистон Республикаси экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг 2025-йил 5-сентябрдаги 03-03/1-03/3-8866-сон маълумотномаси). Натижада, сув тежамкорлиги ҳажми улуши 2024-йилда ўтган йилга нисбатан 22,3 фоизга, яшил ёндашувнинг элементлар учлигини жорий этиш орқали табиий капиталдан фойдаланишда экологик барқарорликни таъминлаш натижасида 19,3 фоизга ошган.
