Абдирайимов Азизбек Рўзиқул ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Оқ бошли карам (Брассиcа олераcеа Л.) нинг технологик хусусиятлари асосида пектин моддаларини олиш технологиясини ишлаб чиқиш” мавзусидаги 06.01.11 - “Қишлоқ хўжалик маҳсулотларини сақлаш ва қайта ишлаш” ихтисослиги (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.PhD/Т6062
Илмий раҳбар: Муминов Нажмиддин Шамсиддинович, техника фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат аграр университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат аграр университети, DSc.05/29.04.2022.Qx.13.04 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Абдунаби Фатхуллаев, техника фанлари доктори, профессор; Джамалов Зоҳид Зафарович, техника фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Наманган давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: оқ бошли карам (Брассиcа олераcеа Л.) дан пектин моддаларини ажратиб олиш технологиясини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор оқ бошли карамдан пектин моддаларини ажратиб олишнинг технологияси ишлаб чиқилган;
оқ бошли карам Ташкенцкая 10, Бухарест Ф1 ва Супреме Вентаж Ф1 навларидан пектин моддалари кукун ҳолида ажратиб олинган;
оқ бошли карамдан пектин моддаларини ажратиб олишга тайёрлаш, 2-4 соат давомида 50-70°C ҳароратда қуритиш, 2 ойдан-24 ойгача узоқ муддатли сақлаш шароити ва мақбул ўлчамлари 1,5-1,7 мм эканлиги исботланган;
оқ бошли карамдан пектин моддаларини ажратиб олиш гидролиз-экстракция жараёнининг хомашёни гидролизловчи агент (0,1-0,3% ли (CООҲ)2; 0,05-0,1% ли ҲCИ) га нисбати 1:4 гидромодулда, мақбул ҳарорати 70ºC, вақт давомийлиги 60 дақиқада 6,5 % унум билан пектин моддалари ажралиши аниқланган;
оқ бошли карамдан гидролиз-экстракция қилиб олинган пектин моддалари экстрактини чўктиришда ишлатиладиган самарали органик чўктирувчи сифатида этил спирти - C2Ҳ5ОҲ эканлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Хомашё сифатида карам навларини технологик хусусиятларини баҳолаш ва пектин моддаларини ажратиб олиш технологиясини ишлаб чиқиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
органолептик ва физик-кимёвий сифат кўрсаткичлари устун бўлган пектин олиш технологияси “ГУЛ ВА АСАЛ ҚАНДОЛАТ” МЧЖ ва “ВИТА ГУМ ЭЛАСТИC” МЧЖга қарашли қандолат ишлаб чиқариш цехида 1 тонна маҳсулотга нисбатан жорий этилган (Ўзбекистон озиқ-овқат саноати уюшмасининг 2025-йилнинг 16-апрелдаги №16-35/04-25-сон маълумотномаси). Натижада, ишлаб чиқилган рецептура асосида 1 тонна тайёрланган мармеладни баъзи бир сифат кўрсаткичлари бўйича ўзини устунлигини кўрсатди ҳамда ишлаб чиқаришдан олинадиган соф фойда 71 000 000-74 000 000 млн. сўмни ташкил этиб, юқори иқтисодий самарадорликка эришилган;
оқ бошли карамдан ажратиб олинган пектин намуналари асосида озиқ-овқат саноати учун пектин ишлаб чиқариш технологияси “МАЛИКА – ШАМС” ХКга қарашли қандолат ишлаб чиқариш цехида 1 тонна маҳсулотга нисбатан жорий этилган (Ўзбекистон озиқ-овқат саноати уюшмасининг 2025-йилнинг 16-апрелдаги №16-35/04-25-сон маълумотномаси). Натижада ишлаб чиқилган рецептура асосида 1 тонна тайёрланган мармеладни ишлаб чиқаришдан олинадиган соф фойда 72 000 000 млн. сўмни ташкил этиб, юқори иқтисодий самарадорликка эришилган.