Gilmanova Nafisa Valiaxmetovnaning 
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beradigan fan tarmog‘i): “Qadimgi davrlardan XX asr boshlariga qadar Kitob-Shahrisabz vohasining tarixiy-me’moriy va shaharsozlik merosi”, 18.00.01 – Arxitektura nazariyasi va tarixi. Arxitektura yodgorliklarini ta’mirlash va tiklash (arxitektura).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.1.DSc/A18. 
Ilmiy tadqiqot ishi bajarilgan muassasa nomi: Toshkent arxitektura-qurilish universiteti.
Ilmiy maslahatchi: Ziyaev Abdumannop Abduraximovich, arxitektura fanlari doktori, professor. 
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent arxitektura-qurilish universiteti,  DSc.03/2026.09.01.A.01.M.  
Rasmiy opponentlar: Hakimov Akbar Abdullaevich, san’atshunoslik fanlari doktori, professor, O‘zR FA akademigi, O‘zBA akademigi; Shirinov Temur Shirinovich, tarix fanlari doktori, professor; Uralov Axtam Sindarovich, arxitektura fanlari doktori, professor.  
Yetakchi tashkilot: “O‘zshaharsozlik LITI” MChJ.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi Kitob-Shahrisabz vohasining qadimgi davrlardan milodiy XX asr boshlarigacha bo‘lgan tarixiy-me’moriy va shaharsozlik merosini kompleks baholash, saqlash va ommalashtirish orqali Qashqadaryo viloyatining turistik salohiyatini rivojlantirishdan iborat. 
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi: 
Kitob-Shahrisabz vohasi topografiyasining shakllanishi va qadimgi davrdan milodiy XX asr boshlarigacha bo‘lgan tarixiy-me’moriy va shaharsozlik merosining rivojlanish dinamikasi (shu jumladan shahar tuzilishining paydo bo‘lishi va shakllanish bosqichlari, rejalashtirish tuzilmasining kengayishi va transformatsiyasi, obektlarning vazifaviy va me’moriy xususiyatlaridagi o‘zgarishlar) haqidagi ma’lumotlar asoslangan; 
Kitob-Shahrisabz vohasidagi yodgorliklarning qadimgi davrlardan XX asr boshlarigacha bo‘lgan genezisi va evolyusiyasi davrlar, bosqichlar hamda me’moriy gorizontlar kesimida (ya’ni inshootning arxitekturaviy rejalashtirish tuzilmasi va konstruktiv xususiyatlarining tubdan qayta qurilishi (vazifaviy va me’moriy-rejaviy tuzilishning tubdan o‘zgarishi) asoslab berilgan;
Amir Temur va Temuriylar davriga oid Kitob-Shahrisabz vohasining tarixiy qismida joylashgan diniy va saroy inshootlarining vizual-fazoviy modellari va videofilmlar ishlab chiqilgan;  
Kitob-Shahrisabz vohasining tarixiy-me’moriy hamda shaharsozlik merosini saqlash bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan;
hududning arxeologik va me’moriy yodgorliklari negizida inklyuziv turizmni, jumladan imkoniyati cheklangan shaxslar (IChSh) ishtirokini rivojlantirishda geymifikatsiya usulining (o‘yin dizayni elementlarini noo‘yin jarayonlarga rag‘batlantirish maqsadida joriy etish) ahamiyati aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. “Qadimgi davrlardan XX asr boshlariga qadar Kitob-Shahrisabz vohasining tarixiy-me’moriy va shaharsozlik merosi” mavzusida erishilgan ilmiy natijalar asosida: 
Kitob-Shahrisabz vohasi topografiyasining shakllanishi va qadimgi davrdan milodiy XX asr boshlarigacha bo‘lgan tarixiy-me’moriy va shaharsozlik merosining rivojlanish dinamikasi (shu jumladan shahar tuzilishining paydo bo‘lishi va shakllanish bosqichlari, rejalashtirish tuzilmasining kengayishi va transformatsiyasi, obektlarning vazifaviy va me’moriy xususiyatlaridagi o‘zgarishlar) hamda Kitob-Shahrisabz vohasi hududida ilk temir davrida shakllangan qadimgi manzilgohlarning shaharsozlik, diniy va mudofaa me’morchiligiga oid yangi jihatlar aniqlanganligi, Uzunqir, Sangirtepa va Podayotoqtepa manzilgohlaridagi diniy va mudofaa inshootlarining grafik rekonstruksiya namunalari ishlab chiqilganligi yuzasidan takliflar O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi hamda “Ulug‘bek” jamg‘armasi ko‘magida amalga oshirilgan “O‘zbekiston yoshlari – uchinchi Renessansning asosiy drayveri” loyihasi doirasida foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Ulug'bek nomidagi iktidorli yoshlarni qo‘llab qo‘vatlash jamgarmasining 2022 yil 05 oktyabrdagi 359-son ma’lumotnomasi). Natijada qadimgi yodgorliklarning grafik rekonstruksiyalari ilmiy to‘plamda chop etilib, yosh avlodga Nautaka-Kesh-Shahrisabzning arxeologik merosi bilan tanishish imkonini berdi, ularning mintaqa tarixi, me’morchiligi va shaharsozlik madaniyatini o‘rganishga bo‘lgan qiziqishini oshirdi hamda ilmiy-tadqiqot faoliyatiga jalb etilishiga erishilgan;
Kitob-Shahrisabz vohasidagi yodgorliklarning qadimgi davrlardan XX asr boshlarigacha bo‘lgan genezisi va evolyusiyasi davrlar, bosqichlar hamda me’moriy gorizontlar kesimida (ya’ni inshootning me’moriy rejalashtirish tuzilmasi va konstruktiv xususiyatlarining tubdan qayta qurilishi vazifaviy va me’moriy-rejaviy tuzilishning tubdan o‘zgarishi) asoslanganligi hamda miloddan avvalgi I ming yillikning birinchi yarmida Kitob-Shahrisabz vohasining Podayotoqtepa, Uzunqir, Sangirtepa yodgorliklarining yagona urbanistik ansambli sifatida shakllantirganligi haqidagi ilmiy ma’lumotlar O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasining “O‘zbekiston tarixi” nomli teleko‘rsatuvini tayyorlashda foydalanilgan (O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasining 2024 yil 31 iyuldagi 06-31-79028-son ma’lumotnomasi). Natijada tarix, me’morchilik, arxeologiya va tasviriy san’at sohalarida faoliyat yuritayotgan yosh mutaxassislarni ilmiy-tadqiqot faoliyatiga jalb etishga erishilgan;   
Amir Temur va Temuriylar davriga oid Kitob-Shahrisabz vohasining tarixiy qismida joylashgan diniy va saroy inshootlarining vizual-fazoviy modellari va videofilmlar ishlab chiqilganligi, ular orqali Temuriylar davrida koshin (mozaika va mayolika) tayyorlash texnologiyalarining yuqori darajasi, shuningdek, ilk bor Amir Temur davrida me’moriy yodgorliklarni zarhal (tilla suvi bilan qoplash) texnologiyasi qo‘llanilgani aniqlanganligi, bu jarayon Oq Saroyni barpo etishda Qarshi me’morchilik maktabiga mansub kulol ustalarining faol ishtiroki bilan bog‘liqligi yuzasidan tavsiyalar va tadqiqot natijalari O‘zbekiston Kinematografiya agentligi tomonidan hujjatli filmlar va videoroliklar tayyorlashda, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Islom Sivilizatsiyasi markazi “O‘zbekiston Islom san’ati – jahon sivilizatsiyasining ajralmas qismi” mavzusidagi muzey ekspozisiyasini yaratishda foydalanilgan (O‘zbekiston Kinematografiya agentligining 2025 yil 31 oktyabrdagi 049-son ma’lumotnomasi). Natijada Temuriylar davri me’morchiligi xususiyatlari ushbu davr me’moriy merosini jahon miqyosida ommalashtirish va ilmiy talqin etishga xizmat qilgan hamda Qashqadaryo me’morchilik maktabi ustalarining noyob badiiy an’analarini yoritib berishga erishilgan; 
Kitob-Shahrisabz vohasining tarixiy-me’moriy va shaharsozlik merosini saqlash bo‘yicha takliflar ishlab chiqilganligi hamda Temuriylar davri me’moriy yodgorliklariga xos mahobatlilik, badiiy bezaklarning hashamatliligi, shuningdek turli me’moriy va badiiy maktablar sintezi Temuriylar Renessansining “yangi uslubi”ni belgilovchi asosiy xususiyatlari sifatida aniqlangan, shuningdek, Oq Saroy majmuasining Markaziy Osiyo yodgorliklari orasida konstruktiv, arxitektura-rejalashtirish, kompozision va badiiy bezak xususiyatlari bo‘yicha noyobligi ham ta’kidlangan. Ushbu tavsiyalar va natijalar O‘zbekiston Respublikasi Madaniy meros agentligi tomonidan “Oq Saroy va Temuriylar davri yodgorliklari” nomli yangi nominatsiya loyihasini UNESCOga taqdim etish jarayonida foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Madaniy meros agentligining 2025-yil 22-iyuldagi 04-19/2959-son ma’lumotnomasi). Natijada Shahrisabz shahrining UNESCO Butunjahon merosi ro‘yxatida saqlab qolish uchun yangi mezonlar va atributlarni ishlab chiqishga erishilgan;
hududning arxeologik va me’moriy yodgorliklari negizida inklyuziv turizmni, jumladan imkoniyati cheklangan shaxslar (IChSh) ishtirokini rivojlantirishda geymifikatsiya usulining (o‘yin dizayni elementlarini noo‘yin jarayonlarga rag‘batlantirish maqsadida joriy etish) ahamiyati vizuallashtirilgan modellar va maketlar yaratish imkoniyatini berdi – yo‘qolgan me’moriy majmualar, jumladan Oq Saroy va Dorus Saodat majmualarini Ikkinchi Renessans davri yodgorliklari asosida, zamonaviy maketlash usullari va additiv texnologiyalar (3D-bosma) yordamida eksponat sifatida O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Islom Sivilizatsiyasi markazi “O‘zbekiston Islom san’ati – jahon sivilizatsiyasining ajralmas qismi” mavzusidagi muzey ekspozisiyasida qayta tiklashda foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Islom Sivilizatsiyasi markazining 2025 yil 5 avgustdagi 05-14/349-son ma’lumotnomasi). Natijada yaratilgan majmualar maketlari Temuriylar davri yodgorliklarining noyob konstruktiv, me’moriy-rejalashtirish va kompozisiya xususiyatlarini namoyish etib, ular orqali imkoniyati cheklangan shaxslar uchun ham arxeologik va me’moriy yodgorliklarni o‘rganish va tushunish imkoniyati yaratildi hamda ularning ilmiy talqin etilishi orqali O‘zbekiston madaniy merosini  jahon miqyosida ommalashtirish imkoniyatiga erishilgan.