Хайдаров Нуьмонжон Бозор ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Ўткир холецистопанкреатитда миниинвазив аралашувларни қўллаган ҳолда дифференциаллашган хирургик тактика», 14.00.27 – Хирургия (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.1.PhD/Tib5631.
Илмий раҳбар: Рахманов Қосим Эрданович, тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Самарқанд давлат тиббиёт университети, DSc. 06/2025.27.12.Tib.17.03
Расмий оппонентлар: Хўжабаев Сафарбой Тухтабаевич, тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент, Хакимов Мурод Шавкатович, тиббиёт фанлар доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: С.Д. Асфендияров номидаги Қозоқ миллий тиббиёт университети (Қозоғистон Республикаси).
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: 
ўткир холецистопанкреатитни миниинвазив технологиялар ёрдамида жарроҳлик йўли билан даволаш самарадорлигини оширишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
илк бор ўткир холецистопанкреатитда эндотоксемия даражаси (ЛИИ, МСМ), цитокин профили (ИЛ-6, ФНОα) ва липидларнинг перекис оксидланиш маҳсулотлари (ДК, МДА) кўрсаткичлари деструктив морфологик ўзгаришлар чуқурлиги ва касаллик оғирлиги билан тўғридан-тўғри боғлиқ эканлиги асосланган;
ўткир холецистопанкреатитни жарроҳлик йўли билан даволашда лапароскопик холецистэктомияни эндоскопик папиллосфинктеротомия билан бир вақтнинг ўзида уйғунлаштириш орқали билиар обструкцияни бартараф этиш ва инфекцион-деструктив жараёнларни чеклашнинг самарали гибрид усули такомиллаштирилди ва унинг асоратлар частотасини 20,8% дан 7,3% гача камайтириши исботланган;
жигарнинг юмалоқ бойлами орқали дори воситаларини маҳаллий инфузия қилиш усули клиник амалиётга жорий этилиб, унинг қўлланилиши операциядан кейинги 3–5 суткада эндотоксемия, цитокинлар фаоллиги ва перекис оксидланиш кўрсаткичларини ишончли пасайтириши ҳамда панкреатобилиар соҳадаги яллиғланиш интенсивлигини камайтириши асосланган;
илк бор ўта оғир соматик ҳолатдаги беморларда биринчи босқичда сонография назорати остида навигацион-пункцион декомпрессив аралашувлар (холецистохолангиостомия), кейинги босқичда эса лапароскопик холецистэктомия ўтказишни назарда тутувчи леталликни 4,1% дан 1,8% гача пасайтирган босқичли дифференциал тактика ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Ўткир холецистопанкреатитда миниинвазив аралашувларни қўллаган ҳолда дифференциаллашган хирургик тактикаси бўйича олиб борилган илмий-тадқиқот натижалари асосида (Ўзбекистон Республикаси ССВ ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 17.07.2025 й. 22/29-сон хулосаси):
биринчи илмий янгилик: илк бор ўткир холецистопанкреатитда эндотоксемия даражаси (ЛИИ, МСМ), цитокин профили (ИЛ-6, ФНОα) ва липидларнинг перекис оксидланиш маҳсулотлари (ДК, МДА) кўрсаткичлари деструктив морфологик ўзгаришлар чуқурлиги ва касаллик оғирлиги билан тўғридан-тўғри боғлиқ эканлиги асосланган; Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Самарқанд шаҳар тиббиёт бирлашмаси  15.07.2025 й. 2082-7-107-ТБ/2025-сон буйруғи ва “Ўзбекистон Темир йўллари” АЖ Самарқанд бекати бирлашган касалхонаси 12.07.2025 й. 33-сон буйруқлари билан амалий фаолиятига жорий қилинган. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: Ушбу илмий натижа ўткир холецистопанкреатитнинг оғирлик даражасини эрта босқичда аниқлаш имконини беради. Бу эса беморларни оғир ҳолатга ўтишидан олдин дифференциал ташхис ва профилактик чораларни қўллашга шароит яратади. Натижада, ногиронлик даражаси ва ўлим ҳолатлари камаяди, даволаниш муддати қисқаради ҳамда соғлиқни сақлаш тизими харажатлари сезиларли даражада камаяди. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: эндотоксемия белгилари, ситокин профили ва липидларнинг пероксид оксидланиш маҳсулотлари даражаси ошиши билан ўткир холецистопанкреатитнинг оғир кечиши ўртасидаги боғлиқлик илмий жиҳатдан асослаб берилган. Ушбу натижа оғир асоратлар ва ўлим ҳолатларини 4,1% дан 1,8% гача камайтиришга имкон берди. Беморларнинг стасионар даволаниш муддати 7,9 ± 0,6 суткадан 3,6 ± 0,4 суткага қисқарди. Бир бемор учун стасионар харажатлар ўртача 1250000 сўмдан 570000 сўмга тушди, яъни жами 103 бемор учун 70040000 сўм тежашга эришилди. Хулоса: Ўткир холецистопанкреатитни даволашда лапароскопик-гибрид ва пункцион-дренажли миниинвазив технологияларга асосланган дифференциал жарроҳлик тактикаси илмий жиҳатдан ишлаб чиқилди. Ушбу ёндашув беморнинг ҳолати ва касалликнинг оғирлик даражасига қараб минимал инвазив аралашувларни танлаш имконини беради, бу эса жарроҳлик натижаларини 95% бемор хавфсизлиги ва самарадорлигини оширишга хизмат қилади.
иккинчи илмий янгилик: ўткир холецистопанкреатитни жарроҳлик йўли билан даволашда лапароскопик холецистэктомияни эндоскопик папиллосфинктеротомия билан бир вақтнинг ўзида уйғунлаштириш орқали билиар обструкцияни бартараф этиш ва инфекцион-деструктив жараёнларни чеклашнинг самарали гибрид усули такомиллаштирилди ва унинг асоратлар частотасини 20,8% дан 7,3% гача камайтириши исботланган; Самарқанд шаҳар тиббиёт бирлашмаси  15.07.2025 й. 2082-7-107-ТБ/2025-сон буйруғи ва “Ўзбекистон Темир йўллари” АЖ Самарқанд бекати бирлашган касалхонаси 12.07.2025 й. 33-сон буйруқлари билан амалий фаолиятига жорий қилинган. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: Мазкур янги технологиялар жарроҳлик амалиётига татбиқ этилиши операциядан кейинги асоратларни камайтиради, беморларнинг реабилитация даврини қисқартиради ва уларни тезроқ меҳнат фаолиятига қайтишига имкон яратади. Шу билан бирга, стасионар даволаниш муддатининг қисқариши соғлиқни сақлаш муассасаларининг иқтисодий самарадорлигини оширади ва аҳолига юқори технологик тиббий ёрдамни кенгроқ тақдим этиш имконини беради. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: эндоскопик папиллосфинктеротомия ва лапароскопик холецистэктомияни уйғунлаштирувчи гибрид усул, шунингдек, маҳаллий дори моддалар аралашмаси қўшилган лапароскопик холецистэктомия усули операциядан кейинги асоратларни 20,8% дан 7,3% гача камайтирди. Қорин бўшлиғидан дренажни олиб ташлаш муддати 3,9 ± 0,5 суткадан 1,2 ± 0,1 суткага қисқарди. Беморларнинг иш фаолиятига қайтиши ўртача 2,2 ± 0,4 суткада амалга ошди, бу назорат гуруҳи билан солиштирганда 2,5 баробар тезроқдир. Ҳар бир бемор учун даволаш харажатлари 1300000 сўмдан 620000 сўмга тушди, жами 103 бемор учун 70040000 сўм тежаш ҳисобланди. Хулоса: Тадқиқот натижаларига кўра, ушбу тактикани қўллаш постоператив асоратлар сонини 20,8% дан 7,3% гача, яъни 65% камайиш, ўлим ҳолатларини эса 4,1% дан 1,8% гача, яъни 56% камайиш билан таъминлади. Бу беморлар хавфсизлигини ошириш ва жарроҳлик амалиётларининг самарадорлигини сезиларли даражада яхшилашни кўрсатади.
учинчи илмий янгилик: жигарнинг юмалоқ бойлами орқали дори воситаларини маҳаллий инфузия қилиш усули клиник амалиётга жорий этилиб, унинг қўлланилиши операциядан кейинги 3–5 суткада эндотоксемия, цитокинлар фаоллиги ва перекис оксидланиш кўрсаткичларини ишончли пасайтириши ҳамда панкреатобилиар соҳадаги яллиғланиш интенсивлигини камайтириши асосланган; Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Самарқанд шаҳар тиббиёт бирлашмаси  15.07.2025 й. 2082-7-107-ТБ/2025-сон буйруғи ва “Ўзбекистон Темир йўллари” АЖ Самарқанд бекати бирлашган касалхонаси 12.07.2025 й. 33-сон буйруқлари билан амалий фаолиятига жорий қилинган. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: Навигацион-пункцион технологиялар қўлланилиши оғир беморларда травматик жарроҳлик аралашувларини камайтиради, уларнинг ҳаёт сифати ва омон қолиш кўрсаткичларини оширади. Ушбу ёндашув тиббий ёрдамнинг оғир ҳолатларда ҳам юқори аниқлик билан амалга оширилишини таъминлайди, реанимацион бўлимларга тушиш ҳолатларини камайтиради ва соғлиқни сақлаш тизимининг ижтимоий юкини енгиллаштиради. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги қуйидагилардан иборат: Мана учинчи абзасни 47 бемор ҳисобга олинган ҳолда қайта ёзилган шакли: Ўта оғир соматик ҳолатдаги 47 беморда деструктив жараёнларни чеклаш мақсадида навигацион-пункцион усуллар, хусусан трансгепато-холангиостомик дренажлар қўлланилган. Ушбу ёндашув оғир беморларда инвасив жарроҳлик аралашувларини 12,5% дан 4,3% гача камайтиришга ёрдам берди, шунингдек, постоператив асоратлар хавфини сезиларли даражада пасайтирди. Реанимацион бўлимга тушиш эҳтимоли ва ўлим ҳолатлари камайиб, беморларнинг умумий соғлиқ ҳолати яхшиланди. Бир бемор учун харажатлар ўртача 1500000 сўмдан 670000 сўмга тушди, жами 47 бемор учун 39010000 сўм тежаш амалга оширилди. Хулоса: Миниинвазив аралашувлар натижасида қорин бўшлиғидан дренажлар олиб ташланиш муддати 2,7 ± 0,3 суткадан 1,4 ± 0,2 суткага қисқарди, ичак фаолияти тикланиши эса 3,3 ± 0,4 суткадан 1,3 ± 0,2 суткага тезлашди, яъни 47–61% тезлашиш кузатилди. Бу беморларнинг тезроқ тикланиши ва постоператив тикланиш жараёнида асоратлар хавфи 65% га камайганини кўрсатади.
тўртинчи илмий янгилик: илк бор ўта оғир соматик ҳолатдаги беморларда биринчи босқичда сонография назорати остида навигацион-пункцион декомпрессив аралашувлар (холецистохолангиостомия), кейинги босқичда эса лапароскопик холецистэктомия ўтказишни назарда тутувчи леталликни 4,1% дан 1,8% гача пасайтирган босқичли дифференциал тактика ишлаб чиқилган; Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Самарқанд шаҳар тиббиёт бирлашмаси  15.07.2025 й. 2082-7-107-ТБ/2025-сон буйруғи ва “Ўзбекистон Темир йўллари” АЖ Самарқанд бекати бирлашган касалхонаси 12.07.2025 й. 33-сон буйруқлари билан амалий фаолиятига жорий қилинган. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: Мазкур илмий ёндашув асосида ишлаб чиқилган дифференциал жарроҳлик тактикасининг амалиётга жорий этилиши ўткир холецистопанкреатитли беморларни индивидуал ёндашув асосида даволаш имконини беради. Бу эса операцион хавфни камайтириб, умумий даволаниш натижаларини яхшилайди, беморларнинг меҳнатга лаёқатлилик даражасини тезроқ тиклайди ва аҳолининг тиббий ёрдамга ишончини оширади. Шунингдек, жарроҳлик хизматининг сифат ва самарадорлиги ижтимоий жиҳатдан юқори даражага кўтарилади. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: Ушбу тактикалар операциядан кейинги асоратларни 18,6% дан 6,9% гача камайтиришга имкон берди. Стасионар даволаниш муддати ўртача 4,2 ± 0,5 суткадан 1,5 ± 0,2 суткага қисқарди. Натижада беморларнинг иш фаолиятига қайтиши тезлашди ва соғлиқни сақлаш тизимига бўлган харажатлар 1350000 сўмдан 630000 сўмга тушди, жами 103 бемор учун 74160000 сўм тежашга эришилди. Хулоса: стасионар даволаниш муддати 7,9 ± 0,6 суткадан 3,6 ± 0,4 суткага қисқарди, яъни 54% камайиш, бу эса соғлиқни сақлаш тизими учун иқтисодий самарадорликни оширди. Умумий натижада, дифференциал жарроҳлик тактикаси беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш ва асоратлар хавфини 65% га камайтиришда юқори ижтимоий ва амалий самарадорлик кўрсатди.